ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଯ ଏକୋ ଜାଲଵାନୀଶ ଈଶାନୀଭିସ୍ସ୍ଵଶକ୍ତିଭିଃ

ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ, ନିଜ ଶକ୍ତିମାନ୍ ଦେବୀମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଜାଳ ବୁନିଥାନ୍ତି।

ଏକ ଏଵ ତଦା ରୁଦ୍ରୋ ନ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଽସ୍ତି କଶ୍ଚନ ସଂସୃଜ୍ଯ ଵିଶ୍ଵଭୁଵନଂ ଗୋପ୍ତା ତେ ସଂଚୁକୋଚ ଯଃ

ତାହାପରେ କେବଳ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁଣି ସେଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ଵିଶ୍ଵତଶ୍ଚକ୍ଷୁରେଵାଯମୁତାଯଂ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖଃ ତଥୈଵ ଵିଶ୍ଵତୋବାହୁଵିଶ୍ଵତଃ ପାଦସଂଯୁତଃ

ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚକ୍ଷୁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାହୁ ଓ ପାଦ ସହିତ ସାର୍ବଭୌମ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ଦ୍ଯାଵାଭୂମୀ ଚ ଜନଯନ୍ ଦେଵ ଏକୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ସ ଏଵ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ପ୍ରଭଵଶ୍ଚୋଦ୍ଭଵସ୍ତଥା

ଏହି ଏକମାତ୍ର ମହାପ୍ରଭୁ ଦେବ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୂଳ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଥମଂ ଜନଯେଦଯମ୍ ଵିଶ୍ଵସ୍ମାଦଧିକୋ ରୁଦ୍ରୋ ମହର୍ଷିରିତି ହି ଶ୍ରୁତିଃ

ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଶ୍ରୁତି କହେ, ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଵେଦାହମେତଂ ପୁରୁଷଂ ମହାଂତମମୃତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣଂ ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍ସଂସ୍ଥିତଂ ପ୍ରଭୁମ୍

ମୁଁ ଏହି ମହାନ୍, ଅମୃତ, ଅଚଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗର, ଅନ୍ଧକାରଠାରୁ ପାରେ ଥିବା, ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱରୂପ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣେ।

ଅସ୍ମାନ୍ନାସ୍ତି ପରଂ କିଂଚିଦପରଂ ପରମାତ୍ମନଃ ନାଣୀଯୋ ଽସ୍ତି ନ ଚ ଜ୍ଯାଯସ୍ତେନ ପୂର୍ଣମିଦଂ ଜଗତ୍

ଏହି ପରମାତ୍ମାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ତଳେ କିଛି ନାହିଁ; ଏଠାରୁ ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ସେଇଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।

ସର୍ଵାନନଶିରୋଗ୍ରୀଵଃ ସର୍ଵଭୂତଗୁହାଶଯଃ ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଗତଶ୍ଶିଵଃ

ସେ ସମସ୍ତ ମୁହଁ, ମୁଣ୍ଡ, ଗଳା ସହିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଗୁହାରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଶିବ ସମସ୍ତଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ସର୍ଵତଃ ପାଣିପାଦୋ ଽଯଂ ସର୍ଵତୋ ଽକ୍ଷିଶିରୋମୁଖଃ ସର୍ଵତଃ ଶ୍ରୁତିମାଂଲ୍ଲୋକେ ସର୍ଵମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି

ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ହାତ ଓ ପାଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ, ମୁହଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କାନ ଥିବା, ସେ ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରି ଦଢ଼ିଆ ଅଛନ୍ତି।

ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗୁଣାଭାସସ୍ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଵିଵର୍ଜିତଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଭୁରୀଶାନଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଶରଣଂ ସୁହୃତ୍

ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଗୁଣ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ଅତୀତ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରଣ ଓ ବନ୍ଧୁ।

ଅଚକ୍ଷୁରପି ଯଃ ପଶ୍ଯତ୍ଯକର୍ଣୋ ଽପି ଶୃଣୋତି ଯଃ ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ତି ନ ଵେତ୍ତାସ୍ଯ ତମାହୁଃ ପୁରୁଷଂ ପରମ୍

ଯେଉଁଠି ଚକ୍ଷୁ ନାହିଁ, ସେ ଦେଖନ୍ତି; କାନ ନାହିଁ, ସେ ଶୁଣନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେହି ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ପରମ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଣୋରଣୀଯାନ୍ମହତୋ ମହୀଯାନଯମଵ୍ଯଯଃ ଗୁହାଯାଂ ନିହିତଶ୍ଚାପି ଜଂତୋରସ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରଃ

ସେ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ଅବିନାଶୀ, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ମହେଶ୍ୱର।

ତମକ୍ରତୁଂ କ୍ରତୁପ୍ରାଯଂ ମହିମାତିଶଯାନ୍ଵିତମ୍ ଧାତୁଃ ପ୍ରସାଦାଦୀଶାନଂ ଵୀତଶୋକଃ ପ୍ରପଶ୍ଯତି

ଯିଏ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ସେ କ୍ରିୟାହୀନ କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର ମୂଳ ଓ ଅତିଶୟ ମହିମା ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରେ।

ଵେଦାହମେନମଜରଂ ପୁରାଣଂ ସର୍ଵଗଂ ଵିଭୁମ୍ ନିରୋଧଂ ଜନ୍ମନୋ ଯସ୍ଯ ଵଦଂତି ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ

ମୁଁ ଏହି ଅଜର, ପୁରାତନ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମ ନାଶକୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜାଣେ।

ଏକୋ ଽପି ତ୍ରୀନିମାଂଲ୍ଲୋକାନ୍ ବହୁଧା ଶକ୍ତିଯୋଗତଃ

ଏକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଶକ୍ତିର ଯୋଗରେ ସେ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

ଵିଶ୍ଵଧାତ୍ରୀତ୍ଯଜାଖ୍ଯା ଚ ଶୈଵୀ ଚିତ୍ରା କୃତିଃ ପରା ତାମଜାଂ ଲୋହିତାଂ ଶୁକ୍ଲାଂ କୃଷ୍ଣାମେକାଂ ତ୍ଵଜଃ ପ୍ରଜାମ୍

ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ଧାରିଣୀ ଓ ଅଜନ୍ମା ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ସେ ଶିବଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି; ଅଜନ୍ମା, ଲାଲ, ଧଳା, କଳା ରୂପରେ, ସେ ଏକା ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ମା।

ଜନିତ୍ରୀମନୁଶେତେ ଽନ୍ଯୋଜୁଷମାଣସ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍ ତାମେଵାଜାମଜୋ ଽନ୍ଯସ୍ତୁ ଭକ୍ତଭୋଗା ଜହାତି ଚ

ଅଜନ୍ମା ମାତା ସହିତ ନିଜ ରୂପରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅଜନ୍ମା, ଭକ୍ତଙ୍କ ଭୋଗ ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।

ଦ୍ଵୌ ସୁପର୍ଣୌ ଚ ସଯୁଜୌ ସମାନଂ ଵୃକ୍ଷମାସ୍ଥିତୌ ଏକୋ ଽତ୍ତି ପିପ୍ପଲଂ ସ୍ଵାଦୁ ପରୋ ଽନଶ୍ନନ୍ ପ୍ରପଶ୍ଯତି

ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀ, ଏକାଠି ଏକ ଗଛରେ ବସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମିଠା ପିପ୍ପଳ ଫଳ ଖାଉଛି, ଅନ୍ୟଟି କିଛି ଖାଉନାହିଁ, କେବଳ ଦେଖୁଛି।

ଵୃକ୍ଷେସ୍ମିନ୍ ପୁରୁଷୋ ମଗ୍ନୋ ଗୁହ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଶୋଚତି ଜୁଷ୍ଟମନ୍ଯଂ ଯଦା ପଶ୍ଯେଦୀଶଂ ପରମକାରଣମ୍

ଏହି ଗଛରେ ଏକ ପୁରୁଷ ଲୁଚି ରହିଛି ଏବଂ ଦୁଃଖିତ; କିନ୍ତୁ ସେ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ପରମ କାରଣ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ।

ତଦାସ୍ଯ ମହିମାନଂ ଚ ଵୀତଶୋକସ୍ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ ଛଂଦାଂସି ଯଜ୍ଞାଃ ଋତଵୋ ଯଦ୍ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯମେଵ ଚ

ତା'ପରେ ତାଙ୍କର ମହିମା ଜାଣି ସେ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସୁଖ ପାଏ; ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ଋତୁ, ଯାହା ହୋଇଛି ଏବଂ ଯାହା ହେବ, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ।

ମାଯୀ ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଜତ୍ଯସ୍ମିନ୍ନିଵିଷ୍ଟୋ ମାଯଯା ପରଃ ମାଯାଂ ତୁ ପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ମାଯିନଂ ତୁ ମହେଶ୍ଵରମ୍

ଭଗବାନ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ବସି ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ମାୟାକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି ଜାଣ, ଏହି ମାୟାର ସ୍ୱାମୀ ହେଉଛନ୍ତି ମହେଶ୍ୱର।

ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଵଯଵୈରେଵ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମାତିସୂକ୍ଷ୍ମମୀଶାନଂ କଲଲସ୍ଯାପି ମଧ୍ଯତଃ

ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ବ୍ୟାପିତ; ସେ ଭଗବାନ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏବଂ ଗର୍ଭର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ।

ସ୍ରଷ୍ଟାରମପି ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଵେଷ୍ଟିତାରଂ ଚ ତସ୍ଯ ତୁ ଶିଵମେଵେଶ୍ଵରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶାଂତିମତ୍ଯଂତମୃଚ୍ଛତି

ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବୃତ କରୁଥିବା ଏକମାତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ସ ଏଵ କାଲୋ ଗୋପ୍ତା ଚ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯାଧିପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ ତଂ ଵିଶ୍ଵାଧିପତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁପାଶାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ

ସେ ଏକାଠି କାଳ, ରକ୍ଷକ, ବିଶ୍ୱର ଅଧିପତି ଏବଂ ପ୍ରଭୁ; ସେହି ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ଘୃତାତ୍ପରଂ ମଂଡମିଵ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଗୂଢଂ ଚ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ

ଘୃତରୁ ମଧୁର ସାର ଯେପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସେହିପରି ସବୁ ପ୍ରାଣୀରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ଏଷ ଏଵ ପରୋ ଦେଵୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ମହେଶ୍ଵରଃ ହୃଦଯେ ସଂନିଵିଷ୍ଟଂ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵୈଵାମୃତମଶ୍ନୁତେ

ସେ ଏକାଠି ପରମ ଦେବ, ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମହେଶ୍ୱର; ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ଅମୃତତ୍ୱର ସ୍ୱାଦ ମିଳେ।

ଯଦା ସମସ୍ତଂ ନ ଦିଵା ନ ରାତ୍ରିର୍ନ ସଦପ୍ଯସତ୍ କେଵଲଶ୍ଶିଵ ଏଵୈକୋ ଯତଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ପୁରାତନୀ

ଯେତେବେଳେ ଦିନ ନାହିଁ, ରାତି ନାହିଁ, ସତ୍ ନାହିଁ, ଅସତ୍ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ କେବଳ ଏକ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ଯାଁଠାରୁ ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ନୈନମୂର୍ଧ୍ଵଂ ନ ତିର୍ଯକ୍ଚ ନ ମଧ୍ଯଂ ପର୍ଯଜିଗ୍ରହତ୍ ନ ତସ୍ଯ ପ୍ରତିମା ଚାସ୍ତି ଯସ୍ଯ ନାମ ମହଦ୍ଯଶଃ

କେହି ତାଙ୍କୁ ଉପରେ, ତଳେ, କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ ଧରିପାରିନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କର କୌଣସି ସଦୃଶ ନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କର ନାମ ମହାନ୍ ଯଶସ୍ୱୀ।

ଅଜାତମିମମେଵୈକେ ବୁଦ୍ଧା ଜନ୍ମନି ଭୀରଵଃ ରୁଦ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରପଦ୍ଯଂତେ ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ସୁଖମ୍

କେତେକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଭୟହୀନ ଲୋକେ ଏହି ଅଜନ୍ମା ଭଗବାନ୍‌କୁ ଜାଣନ୍ତି; ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଶୁଭ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।