ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅଭାଵେ ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ସୃଷ୍ଟିରେଷା କଥଂ ଭଵେତ୍ ଅଚେତନତ୍ଵାଦଜ୍ଞାନାଦନଯୋଃ ପଶୁପାଶଯୋଃ

ତାଙ୍କ ବିନା ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କିପରି ସମ୍ଭବ? ପଶୁ ଓ ପାଶ, ଦୁହିଁଠି ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଜଡ।

ପ୍ରଧାନପରମାଣ୍ଵାଦି ଯାଵତ୍କିଂଚିଦଚେତନମ୍ ତତ୍କର୍ତୃକଂ ସ୍ଵଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ବୁଦ୍ଧିମତ୍କାରଣଂ ଵିନା

ପ୍ରଧାନ ଠାରୁ ଆଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ସବୁ ଜଡ ଜିନିଷ ଅଛି, ସେମାନେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କାରଣ ବିନା କିଛି କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ଜଗଚ୍ଚ କର୍ତୃସାପେକ୍ଷଂ କାର୍ଯଂ ସାଵଯଵଂ ଯତଃ ତସ୍ମାତ୍କାର୍ଯସ୍ଯ କର୍ତୃତ୍ଵଂ ପତ୍ଯୁର୍ନ ପଶୁପାଶଯୋଃ

ଏହି ବିଶ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବାରୁ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ଓ ଏହା ଅନେକ ଅଂଶରେ ଗଠିତ; ତେଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଭୂମିକା ପ୍ରଭୁଙ୍କର, ପଶୁ କିମ୍ବା ପାଶର ନୁହଁ।

ପଶୋରପି ଚ କର୍ତୃତ୍ଵଂ ପତ୍ଯୁଃ ପ୍ରେରଣପୂର୍ଵକମ୍ ଅଯଥାକରଣଜ୍ଞାନମଂଧସ୍ଯ ଗମନଂ ଯଥା

ପଶୁର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରେରଣା ବିନା ସମ୍ଭବ ନୁହଁ, ଯେପରି ଅନ୍ଧ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଚାଲିଥାଏ।

ଆତ୍ମାନଂ ଚ ପୃଥଙ୍ମତ୍ଵା ପ୍ରେରିତାରଂ ତତଃ ପୃଥକ୍ ଅସୌ ଜୁଷ୍ଟସ୍ତତସ୍ତେନ ହ୍ଯମୃତତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ

ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନିଜକୁ ପ୍ରେରକଠାରୁ ଅଲଗା ବୋଲି ଜାଣେ, ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପା ପାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

ପଶୋଃ ପାଶସ୍ଯ ପତ୍ଯୁଶ୍ଚ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଽସ୍ତି ପଦଂ ପରମ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତଦ୍ଵିଦିତ୍ଵୈଵ ଯୋନିମୁକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି

ପଶୁ, ପାଶ ଓ ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟରେ ଏକ ପରମ ପଦ ଅଛି; ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ସଂଯୁକ୍ତମେତଦ୍ଦ୍ଵିତଯଂ କ୍ଷରମକ୍ଷରମେଵ ଚ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତଂ ବିଭର୍ତୀଶୋ ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଵିମୋଚକଃ

ଏହି ଦୁଇଟି—ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ—ଏକାତ୍ମକ ଭାବେ ଅଛି; ବିଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଭୋକ୍ତା ଭୋଗ୍ଯଂ ପ୍ରେରଯିତା ମଂତଵ୍ଯଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ସ୍ମୃତମ୍ ନାତଃ ପରଂ ଵିଜାନଦ୍ଭିର୍ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ହି କିଂଚନଃ

ଭୋଗକର୍ତ୍ତା, ଭୋଗ୍ୟ ଓ ପ୍ରେରକ—ଏହି ତିନିଟିକୁ ବୁଝିବା ଦରକାର; ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଜାଣିବାକୁ ଅବଶ୍ୟକ ନୁହଁ।

ତିଲେଷୁ ଵା ଯଥା ତୈଲଂ ଦଧ୍ନି ଵା ସର୍ପିରର୍ପିତମ୍ ଯଥାପଃ ସ୍ରୋତସି ଵ୍ଯାପ୍ତା ଯଥାରଣ୍ଯାଂ ହୁତାଶନଃ

ଯେପରି ତିଳ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତେଲ, ଦହିରେ ଘିଅ, ଝରଣାରେ ପାଣି, ଓ କାଠରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ,

ଏଵମେଵ ମହାତ୍ମାନମାତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମଵିଲକ୍ଷଣମ୍ ସତ୍ଯେନ ତପସା ଚୈଵ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତୋ ଽନୁପଶ୍ଯତି

ଏଭଳି ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ସଦା ଲିନ୍ ଥାଏ, ସେ ନିଜ ମନରେ ଅତି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାକୁ, ଯାହା ସାଧାରଣ ଆତ୍ମାଠାରୁ ଅଲଗା, ଦେଖିପାରେ।

ଯ ଏକୋ ଜାଲଵାନୀଶ ଈଶାନୀଭିସ୍ସ୍ଵଶକ୍ତିଭିଃ

ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ, ନିଜ ଶକ୍ତିମାନ୍ ଦେବୀମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଜାଳ ବୁନିଥାନ୍ତି।

ଏକ ଏଵ ତଦା ରୁଦ୍ରୋ ନ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଽସ୍ତି କଶ୍ଚନ ସଂସୃଜ୍ଯ ଵିଶ୍ଵଭୁଵନଂ ଗୋପ୍ତା ତେ ସଂଚୁକୋଚ ଯଃ

ତାହାପରେ କେବଳ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁଣି ସେଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ଵିଶ୍ଵତଶ୍ଚକ୍ଷୁରେଵାଯମୁତାଯଂ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖଃ ତଥୈଵ ଵିଶ୍ଵତୋବାହୁଵିଶ୍ଵତଃ ପାଦସଂଯୁତଃ

ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚକ୍ଷୁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାହୁ ଓ ପାଦ ସହିତ ସାର୍ବଭୌମ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ଦ୍ଯାଵାଭୂମୀ ଚ ଜନଯନ୍ ଦେଵ ଏକୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ସ ଏଵ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ପ୍ରଭଵଶ୍ଚୋଦ୍ଭଵସ୍ତଥା

ଏହି ଏକମାତ୍ର ମହାପ୍ରଭୁ ଦେବ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୂଳ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଥମଂ ଜନଯେଦଯମ୍ ଵିଶ୍ଵସ୍ମାଦଧିକୋ ରୁଦ୍ରୋ ମହର୍ଷିରିତି ହି ଶ୍ରୁତିଃ

ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଶ୍ରୁତି କହେ, ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଵେଦାହମେତଂ ପୁରୁଷଂ ମହାଂତମମୃତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣଂ ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍ସଂସ୍ଥିତଂ ପ୍ରଭୁମ୍

ମୁଁ ଏହି ମହାନ୍, ଅମୃତ, ଅଚଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗର, ଅନ୍ଧକାରଠାରୁ ପାରେ ଥିବା, ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱରୂପ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣେ।

ଅସ୍ମାନ୍ନାସ୍ତି ପରଂ କିଂଚିଦପରଂ ପରମାତ୍ମନଃ ନାଣୀଯୋ ଽସ୍ତି ନ ଚ ଜ୍ଯାଯସ୍ତେନ ପୂର୍ଣମିଦଂ ଜଗତ୍

ଏହି ପରମାତ୍ମାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ତଳେ କିଛି ନାହିଁ; ଏଠାରୁ ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ସେଇଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।

ସର୍ଵାନନଶିରୋଗ୍ରୀଵଃ ସର୍ଵଭୂତଗୁହାଶଯଃ ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଗତଶ୍ଶିଵଃ

ସେ ସମସ୍ତ ମୁହଁ, ମୁଣ୍ଡ, ଗଳା ସହିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଗୁହାରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଶିବ ସମସ୍ତଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ସର୍ଵତଃ ପାଣିପାଦୋ ଽଯଂ ସର୍ଵତୋ ଽକ୍ଷିଶିରୋମୁଖଃ ସର୍ଵତଃ ଶ୍ରୁତିମାଂଲ୍ଲୋକେ ସର୍ଵମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି

ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ହାତ ଓ ପାଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ, ମୁହଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କାନ ଥିବା, ସେ ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରି ଦଢ଼ିଆ ଅଛନ୍ତି।

ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗୁଣାଭାସସ୍ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଵିଵର୍ଜିତଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଭୁରୀଶାନଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଶରଣଂ ସୁହୃତ୍

ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଗୁଣ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ଅତୀତ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରଣ ଓ ବନ୍ଧୁ।

ଅଚକ୍ଷୁରପି ଯଃ ପଶ୍ଯତ୍ଯକର୍ଣୋ ଽପି ଶୃଣୋତି ଯଃ ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ତି ନ ଵେତ୍ତାସ୍ଯ ତମାହୁଃ ପୁରୁଷଂ ପରମ୍

ଯେଉଁଠି ଚକ୍ଷୁ ନାହିଁ, ସେ ଦେଖନ୍ତି; କାନ ନାହିଁ, ସେ ଶୁଣନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେହି ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ପରମ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଣୋରଣୀଯାନ୍ମହତୋ ମହୀଯାନଯମଵ୍ଯଯଃ ଗୁହାଯାଂ ନିହିତଶ୍ଚାପି ଜଂତୋରସ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରଃ

ସେ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ଅବିନାଶୀ, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ମହେଶ୍ୱର।

ତମକ୍ରତୁଂ କ୍ରତୁପ୍ରାଯଂ ମହିମାତିଶଯାନ୍ଵିତମ୍ ଧାତୁଃ ପ୍ରସାଦାଦୀଶାନଂ ଵୀତଶୋକଃ ପ୍ରପଶ୍ଯତି

ଯିଏ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ସେ କ୍ରିୟାହୀନ କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର ମୂଳ ଓ ଅତିଶୟ ମହିମା ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରେ।

ଵେଦାହମେନମଜରଂ ପୁରାଣଂ ସର୍ଵଗଂ ଵିଭୁମ୍ ନିରୋଧଂ ଜନ୍ମନୋ ଯସ୍ଯ ଵଦଂତି ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ

ମୁଁ ଏହି ଅଜର, ପୁରାତନ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମ ନାଶକୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜାଣେ।

ଏକୋ ଽପି ତ୍ରୀନିମାଂଲ୍ଲୋକାନ୍ ବହୁଧା ଶକ୍ତିଯୋଗତଃ

ଏକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଶକ୍ତିର ଯୋଗରେ ସେ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

ଵିଶ୍ଵଧାତ୍ରୀତ୍ଯଜାଖ୍ଯା ଚ ଶୈଵୀ ଚିତ୍ରା କୃତିଃ ପରା ତାମଜାଂ ଲୋହିତାଂ ଶୁକ୍ଲାଂ କୃଷ୍ଣାମେକାଂ ତ୍ଵଜଃ ପ୍ରଜାମ୍

ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ଧାରିଣୀ ଓ ଅଜନ୍ମା ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ସେ ଶିବଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି; ଅଜନ୍ମା, ଲାଲ, ଧଳା, କଳା ରୂପରେ, ସେ ଏକା ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ମା।

ଜନିତ୍ରୀମନୁଶେତେ ଽନ୍ଯୋଜୁଷମାଣସ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍ ତାମେଵାଜାମଜୋ ଽନ୍ଯସ୍ତୁ ଭକ୍ତଭୋଗା ଜହାତି ଚ

ଅଜନ୍ମା ମାତା ସହିତ ନିଜ ରୂପରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅଜନ୍ମା, ଭକ୍ତଙ୍କ ଭୋଗ ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।

ଦ୍ଵୌ ସୁପର୍ଣୌ ଚ ସଯୁଜୌ ସମାନଂ ଵୃକ୍ଷମାସ୍ଥିତୌ ଏକୋ ଽତ୍ତି ପିପ୍ପଲଂ ସ୍ଵାଦୁ ପରୋ ଽନଶ୍ନନ୍ ପ୍ରପଶ୍ଯତି

ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀ, ଏକାଠି ଏକ ଗଛରେ ବସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମିଠା ପିପ୍ପଳ ଫଳ ଖାଉଛି, ଅନ୍ୟଟି କିଛି ଖାଉନାହିଁ, କେବଳ ଦେଖୁଛି।

ଵୃକ୍ଷେସ୍ମିନ୍ ପୁରୁଷୋ ମଗ୍ନୋ ଗୁହ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଶୋଚତି ଜୁଷ୍ଟମନ୍ଯଂ ଯଦା ପଶ୍ଯେଦୀଶଂ ପରମକାରଣମ୍

ଏହି ଗଛରେ ଏକ ପୁରୁଷ ଲୁଚି ରହିଛି ଏବଂ ଦୁଃଖିତ; କିନ୍ତୁ ସେ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ପରମ କାରଣ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ।