ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅନେକଦେହଭେଦେନ ଭିନ୍ନା ଵୃତ୍ତିରିହାତ୍ମନଃ ଅଷ୍ଟାପଦପରିକ୍ଷେପେ ହ୍ଯକ୍ଷମୁଦ୍ରେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ

ଅନେକ ଦେହର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଆତ୍ମାର କ୍ରିୟା ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଅଷ୍ଟାପଦ ଚଉକରେ ଚାଲିବା ଚିହ୍ନ ପରି।

ନୈଵାସ୍ଯ ଭଵିତା କଶ୍ଚିନ୍ନାସୌ ଭଵତି କସ୍ଯଚିତ୍ ପଥି ସଂଗମ ଏଵାଯଂ ଦାରୈଃ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ବଂଧୁଭିଃ

କେହି କାହାର ନୁହଁନ୍ତି, କେହି କାହା ପାଇଁ ନୁହଁନ୍ତି; ଏହି ଜୀବନରେ ଜଣେ ଜଣଙ୍କ ସହ ପତ୍ନୀ, ପୁଅ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ଯେଉଁ ମିଳନ ହୁଏ, ସେ ମାତ୍ର ଏକ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ସଂଯୋଗ।

ଯଥା କାଷ୍ଠଂ ଚ କାଷ୍ଠଂ ଚ ସମେଯାତାଂ ମହୋଦଧୌ ସମେତ୍ଯ ଚ ଵ୍ଯପେଯାତାଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଭୂତସମାଗମଃ

ଯେପରି ଏକ ଗଛର ଟୁକୁଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଟୁକୁଡ଼ି ସହ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ମିଳିଯାଏ, ପରେ ପୁଣି ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଜନ୍ମରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମିଳନ ଓ ବିଚ୍ଛେଦ।

ସ ପଶ୍ଯତି ଶରୀରଂ ତଚ୍ଛରୀରଂ ତନ୍ନ ପଶ୍ଯତି ତୌ ପଶ୍ଯତି ପରଃ କଶ୍ଚିତ୍ତାଵୁଭୌ ତଂ ନ ପଶ୍ଯତଃ

ଜଣେ ଏହି ଦେହକୁ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେହ ତାକୁ ଦେଖିପାରେନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାକୁ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ।

ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ ସ୍ଥାଵରାଂତଶ୍ଚ ପଶଵଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ପଶୂନାମେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରୋକ୍ତମେତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ 'ପଶୁ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଉଦାହରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି।

ସ ଏଷ ବଧ୍ଯତେ ପାଶୈଃ ସୁଖଦୁଃଖାଶନଃ ପଶୁଃ ଲୀଲାସାଧନଭୂତୋ ଯ ଈଶ୍ଵରସ୍ଯେତି ସୂରଯଃ

ଯିଏ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା, ସୁଖ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ, ସେହି ପଶୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳାର ଉପକରଣ ଭାବେ ରହେ—ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।

ଅଜ୍ଞୋ ଜଂତୁରନୀଶୋ ଽଯମାତ୍ମନସ୍ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ ଈଶ୍ଵରପ୍ରେରିତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵା ଶ୍ଵଭ୍ରମେଵ ଵା

ଏହି ଅଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରାଣୀ, ନିଜ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଉପରେ ଅସମର୍ଥ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକକୁ ଯାଏ।

ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯାନିଲଵଚୋ ମୁନଯଃ ପ୍ରୀତମାନସାଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତଂ ଵାଯୁଂ ଶୈଵାଗମଵିଚକ୍ଷଣମ୍

ଏହି ଭାସ୍କରର କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେଇ ବାୟୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ଶୈବ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, କଥା କହିଲେ।

ଯୋ ଽଯଂ ପଶୁରିତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯଶ୍ଚ ପାଶ ଉଦାହୃତଃ ଅଭ୍ଯାଂ ଵିଲକ୍ଷଣଃ କଶ୍ଚିତ୍କୋଯମସ୍ତି ତଯୋଃ ପତିଃ

'ପଶୁ' ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, 'ପାଶ' ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ଏହି ଦୁଇଟିଠାରୁ ଅଲଗା ଏକ ଅଧିପତି କିଏ ଅଛନ୍ତି?

ଅସ୍ତି କଶ୍ଚିଦପର୍ଯଂତରମଣୀଯଗୁଣାଶ୍ରଯଃ ପତିର୍ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ନିର୍ମାତା ପଶୁପାଶଵିମୋଚନଃ

ଅସୀମ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଯିଏ ପଶୁଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏକ ପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି।

ଅଭାଵେ ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ସୃଷ୍ଟିରେଷା କଥଂ ଭଵେତ୍ ଅଚେତନତ୍ଵାଦଜ୍ଞାନାଦନଯୋଃ ପଶୁପାଶଯୋଃ

ତାଙ୍କ ବିନା ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କିପରି ସମ୍ଭବ? ପଶୁ ଓ ପାଶ, ଦୁହିଁଠି ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଜଡ।

ପ୍ରଧାନପରମାଣ୍ଵାଦି ଯାଵତ୍କିଂଚିଦଚେତନମ୍ ତତ୍କର୍ତୃକଂ ସ୍ଵଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ବୁଦ୍ଧିମତ୍କାରଣଂ ଵିନା

ପ୍ରଧାନ ଠାରୁ ଆଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ସବୁ ଜଡ ଜିନିଷ ଅଛି, ସେମାନେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କାରଣ ବିନା କିଛି କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ଜଗଚ୍ଚ କର୍ତୃସାପେକ୍ଷଂ କାର୍ଯଂ ସାଵଯଵଂ ଯତଃ ତସ୍ମାତ୍କାର୍ଯସ୍ଯ କର୍ତୃତ୍ଵଂ ପତ୍ଯୁର୍ନ ପଶୁପାଶଯୋଃ

ଏହି ବିଶ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବାରୁ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ଓ ଏହା ଅନେକ ଅଂଶରେ ଗଠିତ; ତେଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଭୂମିକା ପ୍ରଭୁଙ୍କର, ପଶୁ କିମ୍ବା ପାଶର ନୁହଁ।

ପଶୋରପି ଚ କର୍ତୃତ୍ଵଂ ପତ୍ଯୁଃ ପ୍ରେରଣପୂର୍ଵକମ୍ ଅଯଥାକରଣଜ୍ଞାନମଂଧସ୍ଯ ଗମନଂ ଯଥା

ପଶୁର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରେରଣା ବିନା ସମ୍ଭବ ନୁହଁ, ଯେପରି ଅନ୍ଧ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଚାଲିଥାଏ।

ଆତ୍ମାନଂ ଚ ପୃଥଙ୍ମତ୍ଵା ପ୍ରେରିତାରଂ ତତଃ ପୃଥକ୍ ଅସୌ ଜୁଷ୍ଟସ୍ତତସ୍ତେନ ହ୍ଯମୃତତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ

ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନିଜକୁ ପ୍ରେରକଠାରୁ ଅଲଗା ବୋଲି ଜାଣେ, ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପା ପାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

ପଶୋଃ ପାଶସ୍ଯ ପତ୍ଯୁଶ୍ଚ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଽସ୍ତି ପଦଂ ପରମ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତଦ୍ଵିଦିତ୍ଵୈଵ ଯୋନିମୁକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି

ପଶୁ, ପାଶ ଓ ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟରେ ଏକ ପରମ ପଦ ଅଛି; ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ସଂଯୁକ୍ତମେତଦ୍ଦ୍ଵିତଯଂ କ୍ଷରମକ୍ଷରମେଵ ଚ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତଂ ବିଭର୍ତୀଶୋ ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଵିମୋଚକଃ

ଏହି ଦୁଇଟି—ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ—ଏକାତ୍ମକ ଭାବେ ଅଛି; ବିଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଭୋକ୍ତା ଭୋଗ୍ଯଂ ପ୍ରେରଯିତା ମଂତଵ୍ଯଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ସ୍ମୃତମ୍ ନାତଃ ପରଂ ଵିଜାନଦ୍ଭିର୍ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ହି କିଂଚନଃ

ଭୋଗକର୍ତ୍ତା, ଭୋଗ୍ୟ ଓ ପ୍ରେରକ—ଏହି ତିନିଟିକୁ ବୁଝିବା ଦରକାର; ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଜାଣିବାକୁ ଅବଶ୍ୟକ ନୁହଁ।

ତିଲେଷୁ ଵା ଯଥା ତୈଲଂ ଦଧ୍ନି ଵା ସର୍ପିରର୍ପିତମ୍ ଯଥାପଃ ସ୍ରୋତସି ଵ୍ଯାପ୍ତା ଯଥାରଣ୍ଯାଂ ହୁତାଶନଃ

ଯେପରି ତିଳ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତେଲ, ଦହିରେ ଘିଅ, ଝରଣାରେ ପାଣି, ଓ କାଠରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ,

ଏଵମେଵ ମହାତ୍ମାନମାତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମଵିଲକ୍ଷଣମ୍ ସତ୍ଯେନ ତପସା ଚୈଵ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତୋ ଽନୁପଶ୍ଯତି

ଏଭଳି ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ସଦା ଲିନ୍ ଥାଏ, ସେ ନିଜ ମନରେ ଅତି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାକୁ, ଯାହା ସାଧାରଣ ଆତ୍ମାଠାରୁ ଅଲଗା, ଦେଖିପାରେ।

ଯ ଏକୋ ଜାଲଵାନୀଶ ଈଶାନୀଭିସ୍ସ୍ଵଶକ୍ତିଭିଃ

ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ, ନିଜ ଶକ୍ତିମାନ୍ ଦେବୀମାନେ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଜାଳ ବୁନିଥାନ୍ତି।

ଏକ ଏଵ ତଦା ରୁଦ୍ରୋ ନ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଽସ୍ତି କଶ୍ଚନ ସଂସୃଜ୍ଯ ଵିଶ୍ଵଭୁଵନଂ ଗୋପ୍ତା ତେ ସଂଚୁକୋଚ ଯଃ

ତାହାପରେ କେବଳ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁଣି ସେଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ଵିଶ୍ଵତଶ୍ଚକ୍ଷୁରେଵାଯମୁତାଯଂ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖଃ ତଥୈଵ ଵିଶ୍ଵତୋବାହୁଵିଶ୍ଵତଃ ପାଦସଂଯୁତଃ

ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚକ୍ଷୁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାହୁ ଓ ପାଦ ସହିତ ସାର୍ବଭୌମ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ଦ୍ଯାଵାଭୂମୀ ଚ ଜନଯନ୍ ଦେଵ ଏକୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ସ ଏଵ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ପ୍ରଭଵଶ୍ଚୋଦ୍ଭଵସ୍ତଥା

ଏହି ଏକମାତ୍ର ମହାପ୍ରଭୁ ଦେବ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୂଳ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଥମଂ ଜନଯେଦଯମ୍ ଵିଶ୍ଵସ୍ମାଦଧିକୋ ରୁଦ୍ରୋ ମହର୍ଷିରିତି ହି ଶ୍ରୁତିଃ

ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଶ୍ରୁତି କହେ, ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଵେଦାହମେତଂ ପୁରୁଷଂ ମହାଂତମମୃତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣଂ ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍ସଂସ୍ଥିତଂ ପ୍ରଭୁମ୍

ମୁଁ ଏହି ମହାନ୍, ଅମୃତ, ଅଚଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗର, ଅନ୍ଧକାରଠାରୁ ପାରେ ଥିବା, ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱରୂପ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣେ।

ଅସ୍ମାନ୍ନାସ୍ତି ପରଂ କିଂଚିଦପରଂ ପରମାତ୍ମନଃ ନାଣୀଯୋ ଽସ୍ତି ନ ଚ ଜ୍ଯାଯସ୍ତେନ ପୂର୍ଣମିଦଂ ଜଗତ୍

ଏହି ପରମାତ୍ମାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ତଳେ କିଛି ନାହିଁ; ଏଠାରୁ ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ସେଇଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।

ସର୍ଵାନନଶିରୋଗ୍ରୀଵଃ ସର୍ଵଭୂତଗୁହାଶଯଃ ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଗତଶ୍ଶିଵଃ

ସେ ସମସ୍ତ ମୁହଁ, ମୁଣ୍ଡ, ଗଳା ସହିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଗୁହାରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଶିବ ସମସ୍ତଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ସର୍ଵତଃ ପାଣିପାଦୋ ଽଯଂ ସର୍ଵତୋ ଽକ୍ଷିଶିରୋମୁଖଃ ସର୍ଵତଃ ଶ୍ରୁତିମାଂଲ୍ଲୋକେ ସର୍ଵମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି

ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ହାତ ଓ ପାଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ, ମୁହଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କାନ ଥିବା, ସେ ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରି ଦଢ଼ିଆ ଅଛନ୍ତି।