ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଇତ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରେଷିତା ପରମେଷ୍ଠିନା ଅସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ମହାଭାଗ ତଵାଗମନକାଂକ୍ଷିଣଃ

ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ପଠାଯାଇଛୁ, ମହାଭାଗ, ଆପଣଙ୍କର ଆଗମନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛୁ ।

ଦୀର୍ଘସତ୍ରଂ ସମାସୀନା ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ ଅତସ୍ତଵାଗମାଦନ୍ଯତ୍ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯଂ ନୋ ନାସ୍ତି କିଂଚନ

ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି ବସିଛୁ; ଆପଣଙ୍କ ଆସିବା ଛଡ଼ା ଆମର ଆଉ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ ।

ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ପୁରାଵୃତ୍ତମୃଷୀଣାଂ ଦୀର୍ଘସତ୍ରିଣାମ୍ ଵାଯୁଃ ପ୍ରୀତମନା ଭୂତ୍ଵା ତତ୍ରାସୀନ୍ମୁନିସଂଵୃତଃ

ଏହି ପୁରୁଣା ଘଟଣା ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ବାୟୁ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ମୁନିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ବସିଲେ ।

ତତସ୍ତୈର୍ମୁନିଭିଃ ପୃଷ୍ଟସ୍ତେଷାଂ ଭାଵଵିଵୃଦ୍ଧଯେ ସର୍ଗାଦି ଶାର୍ଵମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ସମାସାଦ ଵଦଦ୍ଵିଭୁଃ

ତାପରେ, ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ଓ ଶିବଙ୍କର ଏଶ୍ୱର୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।

ତତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ମହାଭାଗା ନୈମିଷାରଣ୍ଯଵାସିନଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ପଵନଂ ପ୍ରଭୁମ୍

ଏଠାରେ, ପ୍ରଥମେ, ନଇମିଷ ଅରଣ୍ୟର ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ନମସ୍କାର କରି, ପବନ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।

ଭଵାନ୍ କଥମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଜ୍ଞାନମୀଶ୍ଵରଗୋଚରମ୍ କଥଂ ଚ ଶିଵଭାଵସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ

ଆପଣ କିପରି ଈଶ୍ୱର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ? ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ଶିବ ସ୍ୱଭାବ କିପରି ଆପଣରେ ଆସିଲା?

ଏକୋନଵିଂଶତିଃ କଲ୍ପୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ଶ୍ଵେତଲୋହିତଃ ତସ୍ମିନ୍କଲ୍ପେ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋ ଽତପତ୍ତପଃ

ଏକୋନେଉଁଶତି କଳ୍ପକୁ ଶ୍ୱେତଲୋହିତ କଳ୍ପ ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ସେହି କଳ୍ପରେ, ଚାରିମୁହା ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।

ତପସା ତେନ ତୀଵ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯ ପିତା ସ୍ଵଯମ୍ ଦିଵ୍ଯଂ କୌମାରମାସ୍ଥାଯ ରୂପଂ ରୂପଵତାଂ ଵରଃ

ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ପିତା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଦିବ୍ୟ ଯୁବକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ରୂପଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ସେଉଁଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ଶ୍ଵେତୋ ନାମ ମୁନିର୍ଭୂତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯାଂ ଵାଚମୁଦୀରଯନ୍ ଦର୍ଶନଂ ପ୍ରଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଦେଵଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ

ଶ୍ୱେତ ନାମକ ମୁନି ହୋଇ, ସେ ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ କହିଲେ; ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତରଂ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଧିପତିଂ ପତିମ୍ ପ୍ରଣମ୍ଯ ପରମଜ୍ଞାନଂ ଗାଯତ୍ର୍ଯା ସହ ଲବ୍ଧଵାନ୍

ପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକ ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ।

ତତସ୍ସ ଲବ୍ଧଵିଜ୍ଞାନୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚତୁର୍ମୁଖଃ ଅସୃଜତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ

ତାପରେ ଚାରିମୁଖୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ତିଆରି କଲେ।

ଯତଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵାମୃତଂ ଲବ୍ଧଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରମେଶ୍ଵରାତ୍ ତତସ୍ତଦ୍ଵଦନାଦେଵ ମଯା ଲବ୍ଧଂ ତପୋବଲାତ୍

ବ୍ରହ୍ମା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଯେଉଁ ଅମୃତ ଜ୍ଞାନ ପାଇଥିଲେ, ସେହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଛି।

କିଂ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ତ୍ଵଯା ଲବ୍ଧଂ ତଥ୍ଯାତ୍ତଥ୍ଯଂତରଂ ଶୁଭମ୍ ଯତ୍ର କୃତ୍ଵା ପରାଂ ନିଷ୍ଠାଂ ପୁରୁଷସ୍ସୁଖମୃଚ୍ଛତି

ତୁମେ କେଉଁ ଏହି ଶୁଭ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପାଇଛ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖ ଲାଭ କରେ?

ପଶୁପାଶପତିଜ୍ଞାନଂ ଯଲ୍ଲବ୍ଧଂ ତୁ ମଯା ପୁରା ତତ୍ର ନିଷ୍ଠା ପରା କାର୍ଯା ପୁରୁଷେଣ ସୁଖାର୍ଥିନା

ମୁଁ ପୁରୁଣାଦିନରେ ଯେଉଁ ପଶୁ, ପାଶ ଓ ପତି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲି, ସେହି ପରମ ଆଧାରରେ ସୁଖ ଚାହୁଁଥିବା ମଣିଷ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିବା ଉଚିତ।

ଅଜ୍ଞାନପ୍ରଭଵଂ ଦୁଃଖଂ ଜ୍ଞାନେନୈଵ ନିଵର୍ତତେ ଜ୍ଞାନଂ ଵସ୍ତୁପରିଚ୍ଛେଦୋ ଵସ୍ତୁ ଚ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ସ୍ମୃତମ୍

ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ; ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ବସ୍ତୁର ସଠିକ୍ ବିଚାର, ଏବଂ ବସ୍ତୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଜଡଂ ଚ ଜଡଂ ଚୈଵ ନିଯଂତୃ ଚ ତଯୋରପି ପଶୁଃ ପାଶଃ ପତିଶ୍ଚେତି କଥ୍ଯତେ ତତ୍ତ୍ରଯଂ କ୍ରମାତ୍

ଅଚେତନ ଓ ଚେତନ ଦୁହିଁଟି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରକ—ଏହି ତିନିଟିକୁ କ୍ରମେ ପଶୁ, ପାଶ ଓ ପତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅକ୍ଷରଂ ଚ କ୍ଷରଂ ଚୈଵ କ୍ଷରାକ୍ଷରପରଂ ତଥା ତଦେତତ୍ତ୍ରିତଯଂ ଭୂମ୍ନା କଥ୍ଯତେ ତତ୍ତ୍ଵଵେଦିଭିଃ

ଅକ୍ଷୟ, କ୍ଷୟଶୀଳ ଏବଂ ଏହି ଦୁହିଁଟିଠାରୁ ଉପରେ ଯାହା ଅଛି—ଏହି ତିନିଟିକୁ ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।

ଅକ୍ଷରଂ ପଶୁରିତ୍ଯୁକ୍ତଃ କ୍ଷରଂ ପାଶ ଉଦାହୃତଃ କ୍ଷରାକ୍ଷରପରଂ ଯତ୍ତତ୍ପତିରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଅକ୍ଷୟକୁ ପଶୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କ୍ଷୟଶୀଳକୁ ପାଶ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଅକ୍ଷୟ ଓ କ୍ଷୟଶୀଳ ଦୁହିଁଟିଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି, ସେହିଠିକୁ ପତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କିଂ ତଦକ୍ଷରମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ କିଂ ଚ କ୍ଷରମୁଦାହୃତମ୍ ତଯୋଶ୍ଚ ପରମଂ କିଂ ଵା ତଦେତଦ୍ ବ୍ରୂହି ମାରୁତ

ଏହି ଅକ୍ଷୟ କ'ଣ, ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣିତ? ଏବଂ କ୍ଷୟଶୀଳ କ'ଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ? ଏହି ଦୁହିଁଟିଠାରୁ ଉପରେ ଯାହା ଅଛି, ସେ କ'ଣ? ଏହି କଥା ମତେ କୁହ, ବାୟୁଦେବ।

ପ୍ରକୃତିଃ କ୍ଷରମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ପୁରୁଷୋ ଽକ୍ଷର ଉଚ୍ଯତେ ତାଵିମୌ ପ୍ରେରଯତ୍ଯନ୍ଯସ୍ସ ପରା ପରମେଶ୍ଵରଃ

ପ୍ରକୃତିକୁ କ୍ଷୟଶୀଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ପୁରୁଷକୁ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଏହି ଦୁହିଁଟିକୁ ଯିଏ ଚଳାଇଥାଏ, ସେହି ଅନ୍ୟ, ସେ ପରମେଶ୍ୱର।

କୈଷା ପ୍ରକୃତିରିତ୍ଯୁକ୍ତା କ ଏଷ ପୁରୁଷୋ ମତଃ ଅନଯୋଃ କେନ ସମ୍ବନ୍ଧଃ କୋଯଂ ପ୍ରେରକ ଈଶ୍ଵରଃ

ଏହି ପ୍ରକୃତି କ'ଣ? କିଏ ପୁରୁଷ ବୋଲି ମନ୍ୟ? ଏହି ଦୁହିଁଟି ମଧ୍ୟରେ କେମିତି ସମ୍ପର୍କ ଅଛି, ଏବଂ କିଏ ଏହାକୁ ଚଳାଇଥାଏ, ସେଇ ଈଶ୍ୱର କିଏ?

ମାଯା ପ୍ରକୃତିରୁଦ୍ଦିଷ୍ଟା ପୁରୁଷୋ ମାଯଯା ଵୃତଃ ସଂବନ୍ଧୋ ମୂଲକର୍ମଭ୍ଯାଂ ଶିଵଃ ପ୍ରେରକ ଈଶ୍ଵରଃ

ମାୟାକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପୁରୁଷ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ସମ୍ପର୍କ ମୂଳ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ଚଳାଇଥିବା ଈଶ୍ୱର।

କେଯଂ ମାଯା ସମା ଖ୍ଯାତା କିଂରୂପୋ ମାଯଯା ଵୃତଃ ମୂଲଂ କୀଦୃକ୍ କୁତୋ ଵାସ୍ଯ କିଂ ଶିଵତ୍ଵଂ କୁତଶ୍ଶିଵଃ

ଏହି ମାୟା କ'ଣ, ଯାହା ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ? ଏହାର ସ୍ୱଭାବ କ'ଣ, କିପରି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୁଏ? ଏହାର ମୂଳ କ'ଣ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? ଶିବତ୍ୱ କ'ଣ, ଏବଂ ଶିବ କେଉଁଠୁ?

ମାଯା ମାହେଶ୍ଵରୀ ଶକ୍ତିଶ୍ଚିଦ୍ରୂପୋ ମାଯଯା ଵୃତଃ ମଲଶ୍ଚିଚ୍ଛାଦକୋ ନୈଜୋ ଵିଶୁଦ୍ଧିଶ୍ଶିଵତା ସ୍ଵତଃ

ମାୟା ହେଉଛି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶକ୍ତି; ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିବା ଚେତନ ଶକ୍ତି ଅଟୁଟ ଅଛି। ମଳ ହେଉଛି ଜନ୍ମଜାତ ଅଶୁଦ୍ଧି, ଯାହା ଚେତନାକୁ ଢାକି ଦିଏ; ଶୁଦ୍ଧତା ହେଉଛି ସ୍ୱଭାବତଃ ଶିବତ୍ୱ।

ଆଵୃଣୋତି କଥଂ ମାଯା ଵ୍ଯାପିନଂ କେନ ହେତୁନା କିମର୍ଥଂ ଚାଵୃତିଃ ପୁଂସଃ କେନ ଵା ଵିନିଵର୍ତତେ

ମାୟା କିପରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀଙ୍କୁ ଢାକି ଦିଏ, କେଉଁ କାରଣରେ? ଏହି ଆବୃତି କାହିଁକି ମଣିଷ ଉପରେ ହୁଏ, ଏବଂ କିପରି ଏହା ଦୂର ହୁଏ?

ଆଵୃତିର୍ଵ୍ଯପିନୋ ଽପି ସ୍ଯାଦ୍ଵ୍ଯାପି ଯସ୍ମାତ୍କଲାଦ୍ଯପି ହେତୁଃ କର୍ମୈଵ ଭୋଗାର୍ଥଂ ନିଵର୍ତେତ ମଲକ୍ଷଯାତ୍

ଯଦିଓ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିତା ରହିଛି, ତଥାପି ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତତା ଅଛି, କାରଣ କଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କର୍ମ ହିଁ ଭୋଗର କାରଣ ହୁଏ ଏବଂ ମଳ ନଶ୍ଟ ହେଲେ ଏହି କର୍ମ ଶେଷ ହୁଏ।

କଲାଦି କଥ୍ଯତେ କିଂ ତତ୍କର୍ମ ଵା କିମୁଦାହୃତମ୍ ତତ୍କିମାଦି କିମନ୍ତଂ ଵା କିଂ ଫଲଂ ଵା କିମାଶ୍ରଯମ୍

ଏହି କଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ'ଣ? କର୍ମ କ'ଣ ଓ ଏହାକୁ କିପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି? ଏହାର ଆରମ୍ଭ କ'ଣ ଓ ଶେଷ କ'ଣ? ଏହାର ଫଳ କ'ଣ ଓ ଏହା କେଉଁଠି ଭିତି କରି ଅଛି?

କସ୍ଯ ଭୋଗେନ କିଂ ଭୋଗ୍ଯଂ କିଂ ଵା ତଦ୍ଭୋଗସାଧନମ୍ ମଲକ୍ଷଯସ୍ଯ କୋ ହେତୁଃ କୀଦୃକ୍ କ୍ଷୀଣମଲଃ ପୁମାନ୍

କିଏ କେଉଁ ଭୋଗ ଅନୁଭବ କରେ, ଏବଂ ସେହି ଭୋଗ ପାଇଁ କ'ଣ ସାଧନ? ମଳ ନଶ୍ଟ ହେବାର କାରଣ କ'ଣ ଏବଂ ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କର ମଳ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେଠାରେ କିପରି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ?

କଲା ଵିଦ୍ଯା ଚ ରାଗଶ୍ଚ କାଲୋ ନିଯତିରେଵ ଚ କଲାଦଯସ୍ସମାଖ୍ଯାତା ଯୋ ଭୋକ୍ତା ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍

କଳା, ଜ୍ଞାନ, ରାଗ, କାଳ ଓ ନିୟତି—ଏହି ପାଞ୍ଚଟିକୁ କଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯିଏ ଭୋଗ କରେ, ସେହି ପୁରୁଷ ଅଟେ।