ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ମହାଭାଗା ମୁନଯଶ୍ଶଂସିତଵ୍ରତାଃ ଅର୍ଚଯଂତୋ ମହାଦେଵଂ ସତ୍ରମାରେଭିରେ ତଦା

ସେହି ଦେଶରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ମୁନିମାନେ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

ଵିଶ୍ଵଂ ସିସୃକ୍ଷମାଣାନାଂ ପୁରା ଵିଶ୍ଵସୃଜାମିଵ

ଯେପରି ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତାମାନେ ପୁରାତନ କାଳରେ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।

ଅଥ କାଲେ ଗତେ ସତ୍ରେ ସମାପ୍ତେ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣେ ପିତାମହନିଯୋଗେନ ଵାଯୁସ୍ତତ୍ରାଗମତ୍ସ୍ଵଯମ୍

ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ସହିତ, ବହୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯିବା ପରେ, ପିତାମହଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ବାୟୁ ନିଜେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

ଶିଷ୍ଯସ୍ସ୍ଵଯଂଭୁଵୋ ଦେଵସ୍ସର୍ଵପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦୃଗ୍ଵଶୀ ଆଜ୍ଞାଯାଂ ମରୁତୋ ଯସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ସପ୍ତସପ୍ତକାଃ

ସେ ସ୍ୱୟଂଭୁ ଦେବଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ସମସ୍ତକୁ ସିଧାସିଧି ଦେଖିପାରିବା, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମାରୁତମାନେ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଦଳରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ପ୍ରେରଯଞ୍ଛଶ୍ଵଦଂଗାନି ପ୍ରାଣାଦ୍ଯାଭିଃ ସ୍ଵଵୃତ୍ତିଭିଃ ସର୍ଵଭୂତଶରୀରାଣାଂ କୁରୁତେ ଯଶ୍ଚ ଧାରଣମ୍

ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅଙ୍ଗ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚଳାଇଥିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଶରୀରକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା।

ଅଣିମାଦିଭିରଷ୍ଟାଭିରୈଶ୍ଵର୍ଯୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତଃ ତିର୍ଯକ୍କାଲାଦିଭିର୍ମେଧ୍ଯୈର୍ଭୁଵନାନି ବିଭର୍ତି ଯଃ

ଅଣିମା ଦିଆଁ ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଓ ଏଶ୍ୱର୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସମୟ ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ପବିତ୍ର ଉପାୟରେ ବିଶ୍ୱଗୁଡିକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା।

ଆକାଶଯୋନିର୍ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ପର୍ଶଶବ୍ଦସମନ୍ଵଯାତ୍ ତେଜସାଂ ପ୍ରକୃତିଶ୍ଚେତି ଯମାହୁସ୍ତତ୍ତ୍ଵଚିଂତକାଃ

ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତକମାନେ କହନ୍ତି, ସେ ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମିତ, ଦ୍ୱିଗୁଣ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟାପି, ତେଜସ୍‌ର ମୂଳ।

ତମାଶ୍ରମଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନଯୋ ଦୀର୍ଘସତ୍ରିଣଃ ପିତାମହଵଚଃ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଯଯୁଃ

ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ନିମଗ୍ନ ମୁନିମାନେ, ପିତାମହଙ୍କ ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ଅତି ଖୁସି ହେଲେ।

ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାଯ ତତସ୍ସର୍ଵେ ପ୍ରଣମ୍ଯାଂବରସଂଭଵମ୍ ଚାମୀକରମଯଂ ତସ୍ମୈ ଵିଷ୍ଟରଂ ସମକଲ୍ପଯନ୍

ସମସ୍ତେ ଉଠି, ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମିତ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେଠି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୁନାର ଆସନ ତିଆରି କଲେ।

ସୋପି ତତ୍ର ସମାସୀନୋ ମୁନିଭିସ୍ସମ୍ଯଗର୍ଚିତଃ ପ୍ରତିନଂଦ୍ଯ ଚ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ତତଃ

ସେଉଁଠି ବସିବା ପରେ, ମୁନିମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଆଦର କରିଥିଲେ । ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଭଲରହିବା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।

ଅତ୍ର ଵଃ କୁଶଲଂ ଵିପ୍ରାଃ କଚ୍ଚିଦ୍ଵୃତ୍ତେ ମହାକ୍ରତୌ କଚ୍ଚିଦ୍ଯଜ୍ଞହନୋ ଦୈତ୍ଯା ନ ବାଧେରନ୍ସୁରଦ୍ଵିଷଃ

ଏଠାରେ ତୁମମାନେ ସବୁ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ? ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଠିକ ଭାବରେ ଚାଲିଛି କି? ଦେବତାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା ଦେମନମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ବାଧା ଦେଇନାହାନ୍ତି କି?

ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଦୁରିଷ୍ଟଂ ଵା ନ କଚ୍ଚିତ୍ସମଜାଯତ ସ୍ତୋତ୍ରଶସ୍ତ୍ରଗୃହୈର୍ଦେଵାନ୍ ପିତ୍ଃନ୍ ପିତ୍ର୍ଯୈଶ୍ଚ କର୍ମଭିଃ

ଦେବତାମାନେ, ପିତୃମାନେ ଓ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାରେ କିଛି ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ଆବଶ୍ୟକତା ଆସିଛି କି? କିଛି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭୁଲ ହୋଇଛି କି?

କଚ୍ଚିଦଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଵିଧିରାସୀତ୍ସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତଃ ନିଵୃତ୍ତେ ଚ ମହାସତ୍ରେ ପଶ୍ଚାତ୍କିଂ ଵଶ୍ଚିକୀର୍ଷିତମ୍

ତୁମମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି କି? ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଏବେ ତୁମେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଵାଯୁନା ଶିଵଭାଵିନା ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସଃ ପୂତାଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁର୍ଵିନଯାନ୍ଵିତାଃ

ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଶିବଭକ୍ତ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ବିନୟର ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।

ଅଦ୍ଯ ନଃ କୁଶଲଂ ସର୍ଵମଦ୍ଯ ସାଧୁ ଭଵେତ୍ତପଃ ଅସ୍ମଚ୍ଛ୍ରେଯୋଭିଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଭଵାନତ୍ରାଗତୋ ଯତଃ

ଆଜି ଆମର ସବୁ ଭଲ ଅଛି; ଆଜି ଆମର ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହେଲା, କାରଣ ଆପଣ ଆମ ଭଲର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି ।

ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତମସାକ୍ରାଂତମାନସୈଃ ଉପାସିତଃ ପୁରାସ୍ମାଭିର୍ଵିଜ୍ଞାନାର୍ଥଂ ପ୍ରଜାପତିଃ

ଏବେ ପୁରୁଣା ଘଟଣା ଶୁଣନ୍ତୁ: ପୂର୍ବରୁ ଆମର ମନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢ଼କି ଥିଲା, ତେବେ ଜ୍ଞାନ ପାଇବା ପାଇଁ ଆମେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲୁ ।

ସୋପ୍ଯସ୍ମାନନୁଗୃହ୍ଯାହ ଶରଣ୍ଯଶ୍ଶରଣାଗତାନ୍ ସର୍ଵସ୍ମାଦଧିକୋ ରୁଦ୍ରୋ ଵିପ୍ରାଃ ପରମକାରଣମ୍

ସେ, ଶରଣାଗତଙ୍କର ଶରଣ, ଆମେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ପରେ କୃପା କରି କହିଥିଲେ: 'ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ପରମ କାରଣ ।'

ତମପ୍ରତର୍କ୍ଯଂ ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ଭକ୍ତିମାନେଵ ପଶ୍ଯତି ଭକ୍ତିଶ୍ଚାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରସାଦାଦେଵ ନିର୍ଵୃତିଃ

ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ବୁଝିବାକୁ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କେବଳ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ତାଙ୍କର କୃପା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କୃପା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।

ତସ୍ମାଦସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ନୈମିଷେ ସତ୍ରଯୋଗତଃ ଯଜଧ୍ଵଂ ଦୀର୍ଘସତ୍ରେଣ ରୁଦ୍ରଂ ପରମକାରଣମ୍

ସେହିପାଇଁ, ତାଙ୍କର କୃପା ପାଇବାକୁ, ନଇମିଷ ରେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ପରମ କାରଣ ।

ତତ୍ପ୍ରସାଦେନ ସତ୍ରାଂତେ ଵାଯୁସ୍ତତ୍ରାଗମିଷ୍ଯତି ତନ୍ମୁଖାଜ୍ଜ୍ଞାନଲାଭୋ ଵସ୍ତତ୍ର ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି

ତାଙ୍କର କୃପା ଦ୍ୱାରା, ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେବା ପରେ ବାୟୁ ଏଠାରେ ଆସିବେ; ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଜ୍ଞାନ ମିଳିବ, ଏଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ହେବ ।

ଇତ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରେଷିତା ପରମେଷ୍ଠିନା ଅସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ମହାଭାଗ ତଵାଗମନକାଂକ୍ଷିଣଃ

ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ପଠାଯାଇଛୁ, ମହାଭାଗ, ଆପଣଙ୍କର ଆଗମନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛୁ ।

ଦୀର୍ଘସତ୍ରଂ ସମାସୀନା ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ ଅତସ୍ତଵାଗମାଦନ୍ଯତ୍ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯଂ ନୋ ନାସ୍ତି କିଂଚନ

ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି ବସିଛୁ; ଆପଣଙ୍କ ଆସିବା ଛଡ଼ା ଆମର ଆଉ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ ।

ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ପୁରାଵୃତ୍ତମୃଷୀଣାଂ ଦୀର୍ଘସତ୍ରିଣାମ୍ ଵାଯୁଃ ପ୍ରୀତମନା ଭୂତ୍ଵା ତତ୍ରାସୀନ୍ମୁନିସଂଵୃତଃ

ଏହି ପୁରୁଣା ଘଟଣା ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ବାୟୁ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ମୁନିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ବସିଲେ ।

ତତସ୍ତୈର୍ମୁନିଭିଃ ପୃଷ୍ଟସ୍ତେଷାଂ ଭାଵଵିଵୃଦ୍ଧଯେ ସର୍ଗାଦି ଶାର୍ଵମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ସମାସାଦ ଵଦଦ୍ଵିଭୁଃ

ତାପରେ, ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ଓ ଶିବଙ୍କର ଏଶ୍ୱର୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।

ତତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ମହାଭାଗା ନୈମିଷାରଣ୍ଯଵାସିନଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ପଵନଂ ପ୍ରଭୁମ୍

ଏଠାରେ, ପ୍ରଥମେ, ନଇମିଷ ଅରଣ୍ୟର ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ନମସ୍କାର କରି, ପବନ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।

ଭଵାନ୍ କଥମନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ଜ୍ଞାନମୀଶ୍ଵରଗୋଚରମ୍ କଥଂ ଚ ଶିଵଭାଵସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ

ଆପଣ କିପରି ଈଶ୍ୱର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ? ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ଶିବ ସ୍ୱଭାବ କିପରି ଆପଣରେ ଆସିଲା?

ଏକୋନଵିଂଶତିଃ କଲ୍ପୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ଶ୍ଵେତଲୋହିତଃ ତସ୍ମିନ୍କଲ୍ପେ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋ ଽତପତ୍ତପଃ

ଏକୋନେଉଁଶତି କଳ୍ପକୁ ଶ୍ୱେତଲୋହିତ କଳ୍ପ ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ସେହି କଳ୍ପରେ, ଚାରିମୁହା ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।

ତପସା ତେନ ତୀଵ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯ ପିତା ସ୍ଵଯମ୍ ଦିଵ୍ଯଂ କୌମାରମାସ୍ଥାଯ ରୂପଂ ରୂପଵତାଂ ଵରଃ

ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ପିତା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଦିବ୍ୟ ଯୁବକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ରୂପଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ସେଉଁଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ଶ୍ଵେତୋ ନାମ ମୁନିର୍ଭୂତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯାଂ ଵାଚମୁଦୀରଯନ୍ ଦର୍ଶନଂ ପ୍ରଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଦେଵଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ

ଶ୍ୱେତ ନାମକ ମୁନି ହୋଇ, ସେ ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ କହିଲେ; ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।