ଶିଵପୁରାଣମ୍

ସନତ୍କୁମାରମୁନିନା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା ଶିଵାନ୍ଯଦେଵଵଶ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵେଷାମପି ସର୍ଵତଃ

ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ପୁଅ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୁନି ସନତ୍କୁମାର ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।

ବେରମାତ୍ରଂ ଚ ପୂଜାର୍ଥଂ ଶ୍ରୁତଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଚ ଭୂରିଶଃ ଶିଵମାତ୍ରସ୍ଯ ପୂଜାଯାଂ ଲିଂଗଂ ବେରଂ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ

ପୂଜା ପାଇଁ କେବଳ ମୂର୍ତ୍ତି ଅନେକ ଥର ଶୁଣାଯାଏ ଓ ଦେଖାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ଉଭୟ ଦେଖାଯାଏ।

ଅତସ୍ତଦ୍ବ୍ରୂହି କଲ୍ଯାଣ ତତ୍ତ୍ଵଂ ମେ ସାଧୁବୋଧନମ୍ ଅନୁତ୍ତରମିମଂ ପ୍ରଶ୍ନଂ ରହସ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଲକ୍ଷଣମ୍

ଏହିଠାରୁ, ହେ ଶୁଭଦାୟିନୀ, ମୋ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ କହ, ଯାହା ମୋତେ ଭଲଭାବେ ବୁଝାଇବ। ଏହି ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଶ୍ନ ବ୍ରହ୍ମର ଗୁପ୍ତ ଲକ୍ଷଣ।

କଥଯାମି ଶିଵେନୋକ୍ତଂ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ତେ ଽନଘ ଶିଵସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମରୂପତ୍ଵାନ୍ନିଷ୍କଲତ୍ଵାଚ୍ଚ ନିଷ୍କଲମ୍

ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମକୁ ଶିବଙ୍କ କଥା କହିବି, ହେ ପାପହୀନ। ଶିବ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ଓ ନିଷ୍କଳ ଥିବାରୁ, ସେ ନିଷ୍କଳ।

ଲିଂଗଂ ତସ୍ଯୈଵ ପୂଜାଯାଂ ସର୍ଵଵେଦେଷୁ ସଂମତମ୍ ତସ୍ଯୈଵ ସକଲତ୍ଵାଚ୍ଚ ତଥା ସକଲନିଷ୍କଲମ୍

ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ସମସ୍ତ ବେଦରେ ପୂଜା ପାଇଁ ମାନ୍ୟ। ସେ ସକଳ ଥିବାରୁ, ସେ ଉଭୟ ସକଳ ଓ ନିଷ୍କଳ।

ସକଲଂ ଚ ତଥା ବେରଂ ପୂଜାଯାଂ ଲୋକସଂମତମ୍ ଶିଵାନ୍ଯେଷାଂ ଚ ଜୀଵତ୍ଵାତ୍ସକଲତ୍ଵାଚ୍ଚ ସର୍ଵତଃ

ଏହିପରି, ମୂର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜା ପାଇଁ ମାନ୍ୟ। ଶିବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟମାନେ ଜୀବ ଓ ସକଳ ଥିବାରୁ, ସମସ୍ତଠାରେ ଏହିପରି।

ବେରମାତ୍ରଂ ଚ ପୂଜାଯାଂ ସଂମତଂ ଵେଦନିର୍ଣଯେ ସ୍ଵାଵିର୍ଭାଵେ ଚ ଦେଵାନାଂ ସକଲଂ ରୂପମେଵ ହି

ପୂଜା ପାଇଁ କେବଳ ମୂର୍ତ୍ତି ବେଦ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ମାନ୍ୟ। ଦେବତାମାନେ ଦେଖାଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସକଳ ରୂପ ମାତ୍ର ଦେଖାଯାଏ।

ଶିଵସ୍ଯ ଲିଂଗଂ ବେରଂ ଚ ଦର୍ଶନେ ଦୃଶ୍ଯତେ ଖଲୁ ଉକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ମହାଭାଗ ଲିଂଗବେରପ୍ରଚାରଣମ୍

ଶିବଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ଦର୍ଶନରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖାଯାଏ। ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିର ପ୍ରଚାର କଥା କହିଛ।

ଶିଵସ୍ଯ ଚ ତଦନ୍ଯେଷାଂ ଵିଭଜ୍ଯ ପରମାର୍ଥତଃ ତସ୍ମାତ୍ତଦେଵ ପରମଂ ଲିଂଗବେରାଦିସଂଭଵମ୍

ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମାର୍ଥରେ ପ୍ରଭେଦ ଅଛି। ତେଣୁ ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ଆଦିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହିଠାରେ ସେଇ ପରମ।

ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଯୋଗୀଂଦ୍ର ଲିଂଗାଵିର୍ଭାଵଲକ୍ଷଣମ୍ ଶୃଣୁ ଵତ୍ସ ଭଵତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପରମାର୍ଥତଃ

ହେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ମୁଁ ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରକାଶର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହିପରି ଇଚ୍ଛାରେ, ମୋର ପ୍ରେମରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ କହିବି, ଶୁଣ, ପୁତ୍ର।

ପୁରା କଲ୍ପେ ମହାକାଲେ ପ୍ରପନ୍ନେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ ଆଯୁଧ୍ଯେତାଂ ମହାତ୍ମାନୌ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୂ ପରସ୍ପରମ୍

ପ୍ରାଚୀନ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବାବେଳେ, ଦୁଇ ମହାତ୍ମା—ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ—ପରସ୍ପର ସହିତ ବିବାଦ କରିଥିଲେ।

ତଯୋର୍ମାନଂ ନିରାକର୍ତୁଂ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ପରମେଶ୍ଵରଃ ନିଷ୍କଲସ୍ତଂଭରୂପେଣ ସ୍ଵରୂପଂ ସମଦର୍ଶଯତ୍

ସେମାନଙ୍କର ଅହଂକାର ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ଏକ ଅନନ୍ତ ଦଣ୍ଡର ଆକାରରେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

ତତଃ ସ୍ଵଲିଂଗଚିହ୍ନତ୍ଵାତ୍ସ୍ତମ୍ଭତୋ ନିଷ୍କଲଂ ଶିଵଃ ସ୍ଵଲିଂଗଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଜଗତାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା

ତାପରେ, ନିଜ ଲିଙ୍ଗର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା, ଶିବ ଏହି ଦଣ୍ଡର ଆକାରରେ ନିଜ ଲିଙ୍ଗକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶ କରିଦେଲେ।

ତଦାପ୍ରଭୃତି ଲୋକେଷୁ ନିଷ୍କଲଂ ଲିଂଗମୈଶ୍ଵରମ୍ ସକଲଂ ଚ ତଥା ବେରଂ ଶିଵସ୍ଯୈଵ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍

ସେଇ ସମୟରୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଭଗବାନଙ୍କର ଲିଙ୍ଗକୁ ନିରାକାର ଭାବେ ମନାଯାଏ, ଏବଂ ଆକାର ସହିତ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କର ରୂପରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

ଶିଵାନ୍ଯେଷଃ ତୁ ଦେଵାନାଂ ବେରମାତ୍ରଂ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍ ତତ୍ତଦ୍ବେରଂ ତୁ ଦେଵାନାଂ ତତ୍ତଦ୍ଭୋଗପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍ ଶିଵସ୍ଯ ଲିଂଗବେରତ୍ଵଂ ଭୋଗମୋକ୍ଷପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍

ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଶୁଭ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ମୂର୍ତ୍ତି ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ, ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଶୁଭ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।

ପୁରା କଦାଚିଦ୍ଯୋଗୀଂଦ୍ର ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଷଧରାସନଃ ସୁଷ୍ଵାପ ପରଯା ଭୂତ୍ଯା ସ୍ଵାନୁଗୈରପି ସଂଵୃତଃ

ପ୍ରାଚୀନ କେତେବେଳେ, ହେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ବିଷ୍ଣୁ ନାଗର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିଲେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅନୁଚରମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ।

ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଗତସ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂଵରଃ ଅପୃଚ୍ଛତ୍ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷଂ ଶଯନଂ ସର୍ଵସୁନ୍ଦରମ୍

ଏହିପରି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରଧାନ, ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ପଦ୍ମନେତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଶଯ୍ୟାରେ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

କସ୍ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଵଚ୍ଛେଷେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାମପି ଦୃପ୍ତଵତ୍ ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଵତ୍ସ ମାଂ ପଶ୍ଯ ତଵ ନାଥମିହାଗତମ୍

ତୁମେ କିଏ, ଏଭଳି ମଣିଷ ଭଳି ଶୁଇଛ; ମୋତେ ଅଭିମାନର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଛ? ଉଠ, ପୁତ୍ର, ଦେଖ, ମୁଁ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।

ଆଗତଂ ଗୁରୁମାରାଧ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୋ ଦୃପ୍ତଵଚ୍ଚରେତ୍ ଦ୍ରୋହିଣସ୍ତସ୍ଯ ମୂଢସ୍ଯ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵିଧୀଯତେ

ଯେ କେହି ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ଓ ଆରାଧ୍ୟଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି ଅଭିମାନରେ ବ୍ୟବହାର କରେ, ସେ ଦ୍ରୋହୀ ଓ ମୂର୍ଖ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବହିଃ ଶାଂତଵଦାଚରତ୍ ସ୍ଵସ୍ତି ତେ ସ୍ଵାଗତଂ ଵତ୍ସ ତିଷ୍ଠ ପୀଠମିତୋ ଵିଶ

ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ବାହ୍ୟରେ ଶାନ୍ତ ଭଳି ଆଚରଣ କଲେ: 'ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା, ସ୍ୱାଗତ, ପୁତ୍ର, ବସ, ଏହି ଆସନକୁ ଗ୍ରହଣ କର।'

କିମୁ ତେ ଵ୍ଯାଗ୍ରଵଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ଵିଭାତି ଵିଷମେକ୍ଷଣମ୍ ଵତ୍ସ ଵିଷ୍ଣୋ ମହାମାନମାଗତଂ କାଲଵେଗତଃ

ତୁମର ମୁହଁ କାହିଁକି ବାଘର ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଛି, ଦୃଷ୍ଟି କାହିଁକି ଅସମ? ପୁତ୍ର ବିଷ୍ଣୁ, ବଡ଼ ଅଭିମାନ କାଳର ଗତିରେ ତୁମରେ ଆସିଛି।

ପିତାମହଶ୍ଚ ଜଗତଃ ପାତା ଚ ତଵ ଵତ୍ସକ ମତ୍ସ୍ଥଂ ଜଗଦିଦଂ ଵତ୍ସ ମନୁଷେ ତ୍ଵଂ ହି ଚୋରଵତ୍

ପୁତ୍ର, ବିଶ୍ୱର ପିତାମହ ହେଉଛନ୍ତି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ ହେଉଛ ଏହି ଜଗତର ରକ୍ଷକ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚୋର ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ।

ମନ୍ନାଭିକମଲାଜ୍ଜାତଃ ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ଭାଷସେ ଵୃଥା ଏଵଂ ହି ଵଦତୋସ୍ତତ୍ର ମୁଗ୍ଧଯୋରଜଯୋସ୍ତଦା

ମୋର ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ତୁମେ ମୋର ପୁତ୍ର, ତଥାପି ଅନାବଶ୍ୟକ କଥା କହୁଛ। ଏଭଳି ଭାବେ, ସେଇ ଦୁଇ ମୂଢ଼ ଓ ଅଜୟ ଲୋକ ଏଠାରେ କଥା ହେଉଥିଲେ—

ଅହମେଵ ବରୋ ନ ତ୍ଵମହଂ ପ୍ରଭୁରହଂ ପ୍ରଭୁଃ ପରସ୍ପରଂ ହଂତୁକାମୌ ଚକ୍ରତୁଃ ସମରୋଦ୍ଯମମ୍

'ମୁଁ ହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ତୁମେ ନୁହଁ; ମୁଁ ସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ ନୁହଁ।' ଏଭଳି ପରସ୍ପରକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

ଯୁଯୁଧାତେ ଽମରୌ ଵୀରୌ ହଂସପକ୍ଷୀଂଦ୍ରଵାହନୌ ଵୈରଂଚ୍ଯା ଵୈଷ୍ଣଵାଶ୍ଚୈଵଂ ମିଥୋ ଯୁଯୁଧିରେ ତଦା

ସେଇ ଦୁଇ ଅମର ବୀର, ହଂସ ଓ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ତାଵଦ୍ଵିମାନଗତଯଃ ସର୍ଵା ଵୈ ଦେଵଜାତଯଃ ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ ସମାଜଗ୍ମୁଃ ସମରଂ ତଂ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍

ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ବିମାନରେ ବସି, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଗଲେ।

କ୍ଷିପଂତଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ପଶ୍ଯଂତଃ ସ୍ଵୈରମଂବରେ ସୁପର୍ଣଵାହନସ୍ତତ୍ର କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଵକ୍ଷସି

ସେମାନେ ଆକାଶରେ ମନମୁକ୍ତ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ ଏବଂ ପୁଷ୍ପର ବୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ; ସେଠାରେ, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

ମୁମୋଚ ବାଣାନସହାନସ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ବହୂନ୍ ମୁମୋଚା ଽଥ ଵିଧିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵିଷ୍ଣୋରୁରସି ଦୁଃସହାନ୍

ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ବ୍ରହ୍ମା ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।

ବାଣାନନଲସଂକାଶାନସ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ବହୁଶସ୍ତଦା ତଦାଶ୍ଚର୍ଯମିତି ସ୍ପଷ୍ଟଂ ତଯୋଃ ସମରଗୋଚରମ୍

ସେ ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବହୁ ବାଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।