ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୂର୍ଯସଂକାଶଂ ଚକ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନୋମଯମ୍ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ଵିସସର୍ଜ ପିତାମହଃ

ଏଭଳି କୁହି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ମନସିକ ଚକ୍ର ଦେଖି, ପିତାମହ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହାକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।

ତେ ଽପି ହୃଷ୍ଟତରା ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଜଗତାଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ପ୍ରଯଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଚକ୍ରସ୍ଯ ଯତ୍ର ନେମିରଶୀର୍ଯତ

ସେହି ଖୁସି ହୋଇଥିବା ବିଦ୍ୱାନ ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ରର ନେମି ଯେଉଁଠି ପଡିଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲେ।

ଚକ୍ରଂ ତଦପି ସଂକ୍ଷିପ୍ତଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଚାରୁଶିଲାତଲେ ଵିମଲସ୍ଵାଦୁପାନୀଯେ ନିଜପାତ ଵନେ କ୍ଵଚିତ୍

ସେହି ଚକ୍ରଟି ଗଠିତ ଓ ମସ୍ତ ଚକଚକି, ଏକ ସୁନ୍ଦର ପାଥର ଉପରେ ପଡିଥିଲା, ପାଖରେ ପରିସ୍କାର ଓ ମଧୁର ପାଣି ଥିଲା, ଏକ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏହା ତଳି ପଡିଥିଲା।

ତଦ୍ଵନଂ ତେନ ଵିଖ୍ଯାତଂ ନୈମିଷଂ ମୁନିପୂଜିତମ୍ ଅନେକଯକ୍ଷଗଂଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରସମାକୁଲମ୍

ସେହି ଜଙ୍ଗଲଟି ନେମିଷ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଅନେକ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଏଠାରେ ଭିଡ଼ି ଥିଲେ।

ଅଷ୍ଟାଦଶ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵୀପାନଶ୍ନନ୍ପୁରୂରଵାଃ ଵିଲାସଵଶମୁର୍ଵଶ୍ଯା ଯାତୋ ଦୈଵେନ ଚୋଦିତଃ

ପୁରୁରବା, ଦେବତାଙ୍କ ଚାଲିରେ ଓ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ମନୋହରତାରେ ଆକର୍ଷିତ, ଅଷ୍ଟାଦଶ ସମୁଦ୍ରର ଦ୍ୱୀପଗୁଡିକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଅକ୍ରମେଣ ହରନ୍ମୋହାଦ୍ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ହିରଣ୍ମଯମ୍ ମୁନିଭିର୍ଯତ୍ର ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୈଃ କୁଶଵଜ୍ରୈର୍ନିପାତିତଃ

ସେଠାରେ, ଭ୍ରମରେ ପଡି, ଅନ୍ୟାୟରେ ସେ ସୁନାର ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପ ନେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ କ୍ରୁଧିତ ଋଷିମାନେ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ବଜ୍ର ପରି ଆଘାତ କରି ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।

ଵିଶ୍ଵଂ ସିସୃକ୍ଷମାଣା ଵୈ ଯତ୍ର ଵିଶ୍ଵସୃଜଃ ପୁରା ସତ୍ରମାରେଭିରେ ଦିଵ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞା ଗାର୍ହପତ୍ଯଗାଃ

ସେଠାରେ, ପୁରାତନ କାଳରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତାମାନେ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ମାନେ ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।

ଋଷିଭିର୍ଯତ୍ର ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ ଶବ୍ଦାର୍ଥନ୍ଯାଯକୋଵିଦୈଃ ଶକ୍ତିପ୍ରଜ୍ଞାକ୍ରିଯାଯୋଗୈର୍ଵିଧିରାସୀଦନୁଷ୍ଠିତଃ

ସେଠାରେ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଋଷିମାନେ, ଶକ୍ତି, ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ କ୍ରିୟାର ଯୋଗରେ, ବିଧି ନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

ଯତ୍ର ଵେଦଵିଦୋ ନିତ୍ଯଂ ଵେଦଵାଦବହିଷ୍କୃତାନ୍ ଵାଦଜଲ୍ପବଲୈର୍ଘ୍ନଂତି ଵଚୋଭିରତିଵାଦିନଃ

ସେଠାରେ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ବେଦ ମତରୁ ବାହାର ଥିବା ବିବାଦୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଚତୁର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ମତ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ ଜିତିଥିଲେ।

ସ୍ଫଟିକମଯମହୀଭୃତ୍ପାଦଜାଭ୍ଯଶ୍ଶିଲାଭ୍ଯଃ ପ୍ରସରଦମୃତକଲ୍ପସ୍ସ୍ଵଚ୍ଛପାନୀଯରମ୍ଯମ୍ ଅତିରସଫଲଵୃକ୍ଷପ୍ରାଯମଵ୍ଯାଲସତ୍ତ୍ଵଂ ତପସ ଉଚିତମାସୀନ୍ନୈମିଷଂ ତନ୍ମୁନୀନାମ୍

ପାହାଡ଼ର ପାଦରେ ଥିବା ସ୍ଫଟିକ ପାଥରରୁ ନିର୍ମଳ ଓ ଅମୃତ ସମ ପାଣି ବହିଯାଉଥିଲା, ପିବାକୁ ମଧୁର, ଅତି ଫଳଦାୟୀ ଗଛର ଭିଡ଼, କୌଣସି ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ନଥିଲା—ନେମିଷ ଏଠାରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଯଥାଯଥି ଥିଲା।

ତସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ମହାଭାଗା ମୁନଯଶ୍ଶଂସିତଵ୍ରତାଃ ଅର୍ଚଯଂତୋ ମହାଦେଵଂ ସତ୍ରମାରେଭିରେ ତଦା

ସେହି ଦେଶରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ମୁନିମାନେ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

ଵିଶ୍ଵଂ ସିସୃକ୍ଷମାଣାନାଂ ପୁରା ଵିଶ୍ଵସୃଜାମିଵ

ଯେପରି ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତାମାନେ ପୁରାତନ କାଳରେ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।

ଅଥ କାଲେ ଗତେ ସତ୍ରେ ସମାପ୍ତେ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣେ ପିତାମହନିଯୋଗେନ ଵାଯୁସ୍ତତ୍ରାଗମତ୍ସ୍ଵଯମ୍

ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ସହିତ, ବହୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯିବା ପରେ, ପିତାମହଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ବାୟୁ ନିଜେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

ଶିଷ୍ଯସ୍ସ୍ଵଯଂଭୁଵୋ ଦେଵସ୍ସର୍ଵପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦୃଗ୍ଵଶୀ ଆଜ୍ଞାଯାଂ ମରୁତୋ ଯସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ସପ୍ତସପ୍ତକାଃ

ସେ ସ୍ୱୟଂଭୁ ଦେବଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ସମସ୍ତକୁ ସିଧାସିଧି ଦେଖିପାରିବା, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମାରୁତମାନେ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଦଳରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ପ୍ରେରଯଞ୍ଛଶ୍ଵଦଂଗାନି ପ୍ରାଣାଦ୍ଯାଭିଃ ସ୍ଵଵୃତ୍ତିଭିଃ ସର୍ଵଭୂତଶରୀରାଣାଂ କୁରୁତେ ଯଶ୍ଚ ଧାରଣମ୍

ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅଙ୍ଗ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚଳାଇଥିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଶରୀରକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା।

ଅଣିମାଦିଭିରଷ୍ଟାଭିରୈଶ୍ଵର୍ଯୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତଃ ତିର୍ଯକ୍କାଲାଦିଭିର୍ମେଧ୍ଯୈର୍ଭୁଵନାନି ବିଭର୍ତି ଯଃ

ଅଣିମା ଦିଆଁ ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଓ ଏଶ୍ୱର୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସମୟ ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ପବିତ୍ର ଉପାୟରେ ବିଶ୍ୱଗୁଡିକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା।

ଆକାଶଯୋନିର୍ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ପର୍ଶଶବ୍ଦସମନ୍ଵଯାତ୍ ତେଜସାଂ ପ୍ରକୃତିଶ୍ଚେତି ଯମାହୁସ୍ତତ୍ତ୍ଵଚିଂତକାଃ

ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତକମାନେ କହନ୍ତି, ସେ ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମିତ, ଦ୍ୱିଗୁଣ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟାପି, ତେଜସ୍‌ର ମୂଳ।

ତମାଶ୍ରମଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନଯୋ ଦୀର୍ଘସତ୍ରିଣଃ ପିତାମହଵଚଃ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଯଯୁଃ

ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ନିମଗ୍ନ ମୁନିମାନେ, ପିତାମହଙ୍କ ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ଅତି ଖୁସି ହେଲେ।

ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାଯ ତତସ୍ସର୍ଵେ ପ୍ରଣମ୍ଯାଂବରସଂଭଵମ୍ ଚାମୀକରମଯଂ ତସ୍ମୈ ଵିଷ୍ଟରଂ ସମକଲ୍ପଯନ୍

ସମସ୍ତେ ଉଠି, ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମିତ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେଠି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୁନାର ଆସନ ତିଆରି କଲେ।

ସୋପି ତତ୍ର ସମାସୀନୋ ମୁନିଭିସ୍ସମ୍ଯଗର୍ଚିତଃ ପ୍ରତିନଂଦ୍ଯ ଚ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ତତଃ

ସେଉଁଠି ବସିବା ପରେ, ମୁନିମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଆଦର କରିଥିଲେ । ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଭଲରହିବା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।

ଅତ୍ର ଵଃ କୁଶଲଂ ଵିପ୍ରାଃ କଚ୍ଚିଦ୍ଵୃତ୍ତେ ମହାକ୍ରତୌ କଚ୍ଚିଦ୍ଯଜ୍ଞହନୋ ଦୈତ୍ଯା ନ ବାଧେରନ୍ସୁରଦ୍ଵିଷଃ

ଏଠାରେ ତୁମମାନେ ସବୁ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ? ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଠିକ ଭାବରେ ଚାଲିଛି କି? ଦେବତାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା ଦେମନମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ବାଧା ଦେଇନାହାନ୍ତି କି?

ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଦୁରିଷ୍ଟଂ ଵା ନ କଚ୍ଚିତ୍ସମଜାଯତ ସ୍ତୋତ୍ରଶସ୍ତ୍ରଗୃହୈର୍ଦେଵାନ୍ ପିତ୍ଃନ୍ ପିତ୍ର୍ଯୈଶ୍ଚ କର୍ମଭିଃ

ଦେବତାମାନେ, ପିତୃମାନେ ଓ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାରେ କିଛି ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ଆବଶ୍ୟକତା ଆସିଛି କି? କିଛି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭୁଲ ହୋଇଛି କି?

କଚ୍ଚିଦଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଵିଧିରାସୀତ୍ସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତଃ ନିଵୃତ୍ତେ ଚ ମହାସତ୍ରେ ପଶ୍ଚାତ୍କିଂ ଵଶ୍ଚିକୀର୍ଷିତମ୍

ତୁମମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି କି? ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଏବେ ତୁମେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଵାଯୁନା ଶିଵଭାଵିନା ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସଃ ପୂତାଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁର୍ଵିନଯାନ୍ଵିତାଃ

ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଶିବଭକ୍ତ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ବିନୟର ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।

ଅଦ୍ଯ ନଃ କୁଶଲଂ ସର୍ଵମଦ୍ଯ ସାଧୁ ଭଵେତ୍ତପଃ ଅସ୍ମଚ୍ଛ୍ରେଯୋଭିଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଭଵାନତ୍ରାଗତୋ ଯତଃ

ଆଜି ଆମର ସବୁ ଭଲ ଅଛି; ଆଜି ଆମର ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହେଲା, କାରଣ ଆପଣ ଆମ ଭଲର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି ।

ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତମସାକ୍ରାଂତମାନସୈଃ ଉପାସିତଃ ପୁରାସ୍ମାଭିର୍ଵିଜ୍ଞାନାର୍ଥଂ ପ୍ରଜାପତିଃ

ଏବେ ପୁରୁଣା ଘଟଣା ଶୁଣନ୍ତୁ: ପୂର୍ବରୁ ଆମର ମନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢ଼କି ଥିଲା, ତେବେ ଜ୍ଞାନ ପାଇବା ପାଇଁ ଆମେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲୁ ।

ସୋପ୍ଯସ୍ମାନନୁଗୃହ୍ଯାହ ଶରଣ୍ଯଶ୍ଶରଣାଗତାନ୍ ସର୍ଵସ୍ମାଦଧିକୋ ରୁଦ୍ରୋ ଵିପ୍ରାଃ ପରମକାରଣମ୍

ସେ, ଶରଣାଗତଙ୍କର ଶରଣ, ଆମେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ପରେ କୃପା କରି କହିଥିଲେ: 'ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ପରମ କାରଣ ।'

ତମପ୍ରତର୍କ୍ଯଂ ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ଭକ୍ତିମାନେଵ ପଶ୍ଯତି ଭକ୍ତିଶ୍ଚାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରସାଦାଦେଵ ନିର୍ଵୃତିଃ

ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ବୁଝିବାକୁ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କେବଳ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ତାଙ୍କର କୃପା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କୃପା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।

ତସ୍ମାଦସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ନୈମିଷେ ସତ୍ରଯୋଗତଃ ଯଜଧ୍ଵଂ ଦୀର୍ଘସତ୍ରେଣ ରୁଦ୍ରଂ ପରମକାରଣମ୍

ସେହିପାଇଁ, ତାଙ୍କର କୃପା ପାଇବାକୁ, ନଇମିଷ ରେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ପରମ କାରଣ ।