ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଯସ୍ମିନ୍ନ ଭାସତେ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ନ ସୂର୍ଯୋ ନ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ଯସ୍ଯ ଭାସା ଵିଭାତୀଦମିତ୍ଯେଷା ଶାଶ୍ଵତୀ ଶ୍ରୁତିଃ

ଯାହାରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକେ ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯାହାର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଆଲୋକିତ—ଏହି ହେଉଛି ଶାଶ୍ୱତ ଶିକ୍ଷା।

ଏକୋ ଦେଵୋ ମହାଦେଵୋ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତୁ ମହେଶ୍ଵରଃ ନ ତସ୍ଯ ପରମଂ କିଂଚିତ୍ପଦଂ ସମଧିଗମ୍ଯତେ

ଏକମାତ୍ର ଦେବ, ମହାଦେବ, ଜଣାଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ମହେଶ୍ୱର; ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦବୀ କେହି ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଅଯମାଦିରନାଦ୍ଯନ୍ତସ୍ସ୍ଵଭାଵାଦେଵ ନିର୍ମଲଃ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ ପରିପୂର୍ଣଶ୍ଚ ସ୍ଵେଚ୍ଛାଧୀନଶ୍ଚରାଚରଃ

ସେ ଆଦି, ଅନାଦି ଓ ଅନ୍ତହୀନ, ସ୍ଵଭାବରୁ ପବିତ୍ର, ସ୍ଵାଧୀନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ।

ଅପ୍ରାକୃତଵପୁଃ ଶ୍ରୀମାଂଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯଲକ୍ଷଣଵର୍ଜିତଃ ଅଯଂ ମୁକ୍ତୋ ମୋଚକଶ୍ଚ ହ୍ଯକାଲଃ କାଲଚୋଦକଃ

ପ୍ରାକୃତିକ ଦେହ ନୁହେଁ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ ରହିତ; ସେ ମୁକ୍ତ ଓ ମୁକ୍ତିଦାତା, ସମୟରେ ଅତିତ, ସମୟକୁ ଚଳାଇଥିବା।

ସର୍ଵୋପରିକୃତାଵାସସ୍ସର୍ଵାଵାସଶ୍ଚ ସର୍ଵଵିତ୍ ଷଡ୍ଵିଧାଧ୍ଵମଯସ୍ଯାସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଃ ପତିଃ

ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିବା ସେ, ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ; ଷଡ୍ବିଧ ସମୟର ମାଲିକ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ।

ଉତ୍ତରୋତ୍ତରଭୂତାନାମୁତ୍ତରଶ୍ଚ ନିରୁତ୍ତରଃ ଅନନ୍ତାନନ୍ତସନ୍ଦୋହମକରଂଦମଧୁଵ୍ରତଃ

ଉଚ୍ଚତମ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଏବଂ ଉଚ୍ଚତମକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାନ୍ତି। ସେ ଅନନ୍ତ ଓ ସୀମିତର ଅନନ୍ତ ମିଶ୍ରଣ, ଅନନ୍ତ ପଦ୍ମର ମଧୁରେ ମଧୁମକୁ ଭଳି ଲଗିଥିବା।

ଅଖଂଡଜଗଦଂଡାନାଂ ପିଂଡୀକରଣପଂଡିତଃ ଔଦାର୍ଯଵୀର୍ଯଗାଂଭୀର୍ଯମାଧୁର୍ଯମକରାଲଯଃ

ଅଖଣ୍ଡ ବିଶ୍ୱମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାତ୍ମ କରିବାରେ ସେ ପ୍ରବୀଣ। ଦୟା, ପରାକ୍ରମ, ଗଭୀରତା, ମାଧୁର୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କରତାର ନିବାସ ସେ।

ନୈଵାସ୍ଯ ସଦୃଶଂ ଵସ୍ତୁ ନାଧିକଂ ଚାପି କିଂଚନ ଅତୁଲଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ରାଜରାଜଶ୍ଚ ତିଷ୍ଠତି

ତାଙ୍କ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ରାଜାଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ବିରାଜ କରୁଛନ୍ତି।

ଅନେନ ଚିତ୍ରକୃତ୍ଯେନ ପ୍ରଥମଂ ସୃଜ୍ଯତେ ଜଗତ୍ ଅଂତକାଲେ ପୁନଶ୍ଚେଦଂ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଲଯମେଷ୍ଯତେ

ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; ଏବଂ ସମୟର ଶେଷରେ, ଏହି ବିଶ୍ୱ ପୁଣି ସେଠିକୁ ଲୟ ହୁଏ।

ଅସ୍ଯ ଭୂତାନି ଵଶ୍ଯାନି ଅଯଂ ସର୍ଵନିଯୋଜକଃ ଅଯଂ ତୁ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଦୃଶ୍ଯତେ ନାନ୍ଯଥା କ୍ଵଚିତ୍

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ଅଧୀନରେ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେ କେବଳ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ କେବେ ନୁହେଁ।

ଵ୍ରତାନି ସର୍ଵଦାନାନି ତପାଂସି ନିଯମାସ୍ତଥା କଥିତାନି ପୁରା ସଦ୍ଭିର୍ଭାଵାର୍ଥଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ବ୍ରତ, ସମସ୍ତ ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମଗୁଡ଼ିକ—ପୁରୁଣା ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହାକୁ କହିଥିଲେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ହରିଶ୍ଚାହଂ ଚ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଯେ ଚ ସୁରାସୁରାଃ ତପୋଭିରୁଗ୍ରୈରଦ୍ଯାପି ତସ୍ଯ ଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷିଣଃ

ହରି, ମୁଁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ—ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛୁ।

ଅଦୃଶ୍ଯଃ ପତିତୈର୍ମୂଢୈର୍ଦୁର୍ଜନୈରପି କୁତ୍ସିତୈଃ ଭକ୍ତୈରନ୍ତର୍ବହିଶ୍ଚାପି ପୂଜ୍ଯଃ ସଂଭାଷ୍ଯ ଏଵ ଚ

ପତିତ, ମୂଢ଼ ଓ ଦୁଷ୍ଟ, ଏହି ନିନ୍ଦିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତମାନେ, ଭିତରେ ବା ବାହାରେ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଓ ସମ୍ବୋଧନ କରିବା ଉଚିତ।

ତଦିଦଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ରୂପଂ ସ୍ଥୂଲଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ତତଃ ପରମ୍ ଅସ୍ମଦାଦ୍ଯମରୈର୍ଦୃଶ୍ଯଂ ସ୍ଥୂଲଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ତୁ ଯୋଗିଭିଃ

ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପ—ସ୍ଥୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ପରମ। ଆମେ ଓ ଦେବମାନେ ସ୍ଥୂଳ ଦେଖିପାରୁ, ଯୋଗୀମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେଖନ୍ତି।

ତତଃ ପରଂ ତୁ ଯନ୍ନିତ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନମାନଂଦମଵ୍ଯଯମ୍ ତନ୍ନିଷ୍ଠୈସ୍ତତ୍ପରୈର୍ଭକ୍ତୈର୍ଦୃଶ୍ଯଂ ତଦ୍ଵ୍ରତମାଶ୍ରିତୈଃ

ଯାହା ପରମ, ଚିରନ୍ତନ, ଜ୍ଞାନ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଅକ୍ଷୟ, ତାହାକୁ ସେଠି ନିଷ୍ଠା ଓ ଭକ୍ତି ରଖିଥିବା ଲୋକେ ଦେଖନ୍ତି।

ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତରଂ ପରମ୍ ଶିଵେ ଭକ୍ତିର୍ନ ସନ୍ଦେହସ୍ତଯା ଯୁକ୍ତୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ

ଏଠାରେ ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି: ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କଲେ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ।

ପ୍ରସାଦାଦେଵ ସା ଭକ୍ତିଃ ପ୍ରସାଦୋ ଭକ୍ତିସଂଭଵଃ ଯଥା ଚାଂକୁରତୋ ବୀଜଂ ବୀଜତୋ ଵା ଯଥାଂକୁରଃ

ସେଇ ଭକ୍ତି କେବଳ କୃପାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ କୃପା ଭକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ଯେପରି ଅଂକୁର ଠାରୁ ବୀଜ ଓ ବୀଜ ଠାରୁ ଅଂକୁର ହୁଏ।

ପ୍ରସାଦପୂର୍ଵିକା ଏଵ ପଶୋସ୍ସର୍ଵତ୍ର ସିଦ୍ଧଯଃ ସ ଏଵ ସାଧନୈରନ୍ତେ ସର୍ଵୈରପି ଚ ସାଧ୍ଯତେ

ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି କୃପା ପୂର୍ବକ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଶେଷରେ, କେବଳ କୃପା ଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ପ୍ରସାଦସାଧନଂ ଧର୍ମସ୍ସ ଚ ଵେଦେନ ଦର୍ଶିତଃ ତଦଭ୍ଯାସଵଶାତ୍ସାମ୍ଯଂ ପୂର୍ଵଯୋଃ ପୁଣ୍ଯପାପଯୋଃ

କୃପା ପାଇବାର ଉପାୟ ହେଉଛି ଧର୍ମ, ଯାହା ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଛି; ଏହାର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପରେ ସମତା ଆସେ।

ସାମ୍ଯାତ୍ପ୍ରସାଦସଂପର୍କୋ ଧର୍ମସ୍ଯାତିଶଯସ୍ତତଃ ଧର୍ମାତିଶଯମାସାଦ୍ଯ ପଶୋଃ ପାପପରିକ୍ଷଯଃ

ସମତା ଦ୍ୱାରା କୃପା ସଂଯୋଗ ହୁଏ, ତାହାରୁ ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଆସେ; ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ପ୍ରାଣୀର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

ଏଵଂ ପ୍ରକ୍ଷୀଣପାପସ୍ଯ ବହୁଭିର୍ଜନ୍ମଭିଃ କ୍ରମାତ୍ ସାଂବେ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେ ଭକ୍ତିର୍ଜ୍ଞାନପୂର୍ଵା ପ୍ରଜାଯତେ

ଏଭଳି ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି କ୍ରମେ ପାପ କମିଗଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ସାମ୍ବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ପରେ ଉପଜେ।

ଭାଵାନୁଗୁଣମୀଶସ୍ଯ ପ୍ରସାଦୋ ଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ ପ୍ରସାଦାତ୍କର୍ମସଂତ୍ଯାଗଃ ଫଲତୋ ନ ସ୍ଵରୂପତଃ

ପ୍ରାଣୀର ଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପା ଦିଆଯାଏ; କୃପା ଦ୍ୱାରା କର୍ମର ତ୍ୟାଗ ହୁଏ—ସ୍ୱରୂପରେ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଫଳରେ।

ତସ୍ମାତ୍କର୍ମଫଲତ୍ଯାଗାଚ୍ଛିଵଧର୍ମାନ୍ଵଯଃ ଶୁଭଃ ସ ଚ ଗୁର୍ଵନପେକ୍ଷଶ୍ଚ ତଦପେକ୍ଷ ଇତି ଦ୍ଵିଧା

ଏହିପରି କର୍ମଫଳ ତ୍ୟାଗରୁ ଶିବଧର୍ମର ଶୁଭ ମାର୍ଗ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ; ଏହା ଦୁଇପ୍ରକାର: ଗୁରୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିନଥିବା, କିମ୍ବା ଗୁରୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିବା।

ତତ୍ରାନପେକ୍ଷାତ୍ସାପେକ୍ଷୋ ମୁଖ୍ଯଃ ଶତଗୁଣାଧିକଃ ଶିଵଧର୍ମାନ୍ଵଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଶିଵଜ୍ଞାନସମନ୍ଵଯଃ

ଏଠାରେ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିନା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଶିବଙ୍କ ଧର୍ମର ଏହି ପରମ୍ପରାରେ, ଶିବଜ୍ଞାନ ସହିତ ଏକତା ଅତି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଜ୍ଞନାନ୍ଵଯଵଶାତ୍ପୁଂସଃ ସଂସାରେ ଦୋଷଦର୍ଶନମ୍ ତତୋ ଵିଷଯଵୈରାଗ୍ଯଂ ଵୈରାଗ୍ଯାଦ୍ଭାଵସାଧନମ୍

ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟ ସଂସାରର ଦୋଷ ଦେଖିପାରିବା; ସେଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ବିରକ୍ତି ଆସେ, ଏବଂ ବିରକ୍ତିରୁ ଭିତରର ଭାବକୁ ଉନ୍ନତ କରାଯାଏ।

ଭାଵସିଦ୍ଧ୍ଯୁପପନ୍ନସ୍ଯ ଧ୍ଯାନେ ନିଷ୍ଠା ନ କର୍ମଣି ଜ୍ଞାନଧ୍ଯାନାଭିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ପୁଂସୋ ଯୋଗଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ଯେଉଁ ଲୋକ ଭିତରର ଭାବରେ ସଫଳ ହେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ଧ୍ୟାନରେ ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତି। ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ଯୋଗେନ ତୁ ପରା ଭକ୍ତିଃ ପ୍ରସାଦସ୍ତଦନଂତରମ୍ ପ୍ରସାଦାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ଜଂତୁର୍ମୁକ୍ତଃ ଶିଵସମୋ ଭଵେତ୍

ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ତାପରେ କୃପା ଆସେ। କୃପା ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଶିବଙ୍କ ସମାନ ହୁଏ।

ଅନୁଗ୍ରହପ୍ରକାରସ୍ଯ କ୍ରମୋ ଽଯମଵିଵକ୍ଷିତଃ ଯାଦୃଶୀ ଯୋଗ୍ଯତା ପୁଂସସ୍ତସ୍ଯ ତାଦୃଗନୁଗ୍ରହଃ

କୃପାର ଧାରାର କ୍ରମ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ; ମନୁଷ୍ୟର ଯେପରି ଯୋଗ୍ୟତା, ସେପରି କୃପା ମିଳେ।

ଗର୍ଭସ୍ଥୋ ମୁଚ୍ଯତେ କଶ୍ଚିଜ୍ଜାଯମାନସ୍ତଥାପରଃ ବାଲୋ ଵା ତରୁଣୋ ଵାଥ ଵୃଦ୍ଧୋ ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ପରଃ

କେହି ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି, କେହି ଜନ୍ମ ସମୟରେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଶିଶୁ, ଯୁବା, କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି।