ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଯଦାସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଂ ଶକ୍ତା ନାଧିଗଂତୁଂ ପ୍ରଜା ଭୁଵି ତଦା ଵିଦ୍ଯାସମାସାର୍ଥଂ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରନିଯୋଗତଃ

ପୃଥିବୀର ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏହାର ବିସ୍ତାର ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ବିଶ୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବିଦ୍ୟାର ସାର ଏକାଠି କରାଗଲା।

ଦ୍ଵାପରାଂତେଷୁ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵଂଭରଃ ପ୍ରଭୁଃ ଵ୍ଯାସନାମ୍ନା ଚରତ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଵତୀର୍ଯ ମହୀତଲେ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷରେ, ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଏବଂ ମହାଶକ୍ତି, ବ୍ୟାସ ନାମରେ ମୃତ୍ୟୁଲୋକରେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି।

ଏଵଂ ଵ୍ଯସ୍ତାଶ୍ଚ ଵେଦାଶ୍ଚ ଦ୍ଵାପରେଦ୍ଵାପରେ ଦ୍ଵିଜାଃ ନିର୍ମିତାନି ପୁରାଣାନି ଅନ୍ଯାନି ଚ ତତଃ ପରମ୍

ଏପରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବେଦଗୁଡିକ ବିଭକ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ତାପରେ ରଚିତ ହେଲା।

ସ ପୁନର୍ଦ୍ଵାପରେ ଚାସ୍ମିନ୍କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନାଖ୍ଯଯା ଅରଣ୍ଯାମିଵ ହଵ୍ଯାଶୀ ସତ୍ଯଵତ୍ଯାମଜାଯତ

ଏହି ଦ୍ୱାପରରେ ମଧ୍ୟ, ସେ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ନାମରେ, ଅରଣ୍ୟରେ ହବ୍ୟ ଦେବା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ସ ପୁନର୍ଵେଦାଂଶ୍ଚତୁର୍ଧା କୃତଵାନ୍ମୁନିଃ ଵ୍ଯସ୍ତଵେଦତଯା ଲୋକେ ଵେଦଵ୍ଯାସ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ

ସେ ମୁନି, ବେଦଗୁଡିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି, ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କଲେ; ଏହି ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଲୋକରେ ବେଦବ୍ୟାସ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ପୁରାଣାନାଞ୍ଚ ସଂକ୍ଷିପ୍ତଂ ଚତୁର୍ଲକ୍ଷପ୍ରମାଣତଃ ଅଦ୍ଯାପି ଦେଵଲୋକେ ତଚ୍ଛତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍

ସେ ପୁରାଣଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ଆଣିଥିଲେ, ଯଦିଓ ଦେବଲୋକରେ ଏହାର ବିସ୍ତାର ଏଯାଁ ଶତ କୋଟି।

ଯୋ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଚତୁରୋ ଵେଦାନ୍ ସାଂଗୋପଣିଷଦାନ୍ଦ୍ଵିଜଃ ନ ଚେତ୍ପୁରାଣଂ ସଂଵିଦ୍ଯାନ୍ନୈଵ ସ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ

ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ବେଦ ଚାରିଟି ଏବଂ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଉପନିଷଦ ଜାଣିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ଜାଣିନାହିଁ, ସେ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ନୁହେଁ।

ଇତିହାସପୁରାଣାଭ୍ଯାଂ ଵେଦଂ ସମୁପବୃଂହଯେତ୍ ବିଭେତ୍ଯଲ୍ପଶ୍ରୁତାଦ୍ଵେଦୋ ମାମଯଂ ପ୍ରତରିଷ୍ଯତି

ବେଦକୁ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା ଉଚିତ; ବେଦ ଭୟ କରେ ଯେ, ଅଳ୍ପ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଦେବି।

ସର୍ଗଶ୍ଚ ପ୍ରତିସର୍ଗଶ୍ଚ ଵଂଶୋ ମନ୍ଵଂତରାଣି ଚ ଵଂଶାନୁଚରିତଂ ଚୈଵ ପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣମ୍

ସୃଷ୍ଟି, ପୁନଃସୃଷ୍ଟି, ବଂଶ, ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ ବଂଶର ଚରିତ୍ର — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ପୁରାଣର ଲକ୍ଷଣ।

ଦଶଧା ଚାଷ୍ଟଧା ଚୈତତ୍ପୁରାଣମୁପଦିଶ୍ଯତେ ବୃହତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମପ୍ରଭେଦେନ ମୁନିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ତମୈଃ

ପୁରାଣ ଦଶଟି ଓ ଅଷ୍ଟଟି ରୂପରେ, ବଡ଼ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭେଦରେ, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ମୁନିମାନେ ଶିଖାନ୍ତି।

ବ୍ରାହ୍ମଂ ପାଦ୍ମଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚ ଶୈଵଂ ଭାଗଵତଂ ତଥା ଭଵିଷ୍ଯଂ ନାରଦୀଯଂ ଚ ମାର୍କଂଡେଯମତଃ ପରମ୍

ବ୍ରାହ୍ମ, ପଦ୍ମ, ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ, ଭାଗବତ, ଭବିଷ୍ୟ, ନାରଦୀୟ ଓ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ — ଏହିଗୁଡିକ ପ୍ରଧାନ।

ଆଗ୍ନେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତଂ ଲୈଂଗଂ ଵାରାହମେଵ ଚ ସ୍କାନ୍ଦଂ ଚ ଵାମନଂ ଚୈଵ କୌର୍ମ୍ଯଂ ମାତ୍ସ୍ଯଂ ଚ ଗାରୁଡମ୍

ଆଗ୍ନେୟ, ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ, ଲୈଙ୍ଗ, ବାରାହ, ସ୍କାନ୍ଦ, ବାମନ, କୌର୍ମ, ମାତ୍ସ୍ୟ ଓ ଗାରୁଡ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ବ୍ରହ୍ମାଂଡଂ ଚେତି ପୁଣ୍ଯୋ ଽଯଂ ପୁରାଣାନାମନୁକ୍ରମଃ ତତ୍ର ଶୈଵଂ ତୁରୀଯଂ ଯଚ୍ଛାର୍ଵଂ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଗଣନାରେ ଆସେ; ଏହି ପୁରାଣମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର କ୍ରମ। ତାହାରେ ଶୈବ ଚତୁର୍ଥ, ଏବଂ ଏହା ସମସ୍ତ କାମ ପୂରଣ କରେ।

ଗ୍ରଂଥୋ ଲକ୍ଷପ୍ରମାଣଂ ତଦ୍ଵ୍ଯସ୍ତଂ ଦ୍ଵାଦଶସଂହିତମ୍ ନିର୍ମିତଂ ତଚ୍ଛିଵେନୈଵ ତତ୍ର ଧର୍ମଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ

ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥଟି ଲକ୍ଷ ପଦ୍ୟରେ ଗଠିତ, ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ; ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ନିଜେ ଶିବ ରଚନା କରିଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।

ତଦୁକ୍ତେନୈଵ ଧର୍ମେଣ ଶୈଵାସ୍ତ୍ରୈଵର୍ଣିକା ନରାଃ ତସ୍ମାଦ୍ଵିମୁକୁତିମନ୍ଵିଚ୍ଛଞ୍ଚ୍ଛିଵମେଵ ସମାଶ୍ରଯେତ୍

ଏଠାରେ ଉପଦେଶିତ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରିଲେ, ତିନି ଜାତିର ଲୋକମାନେ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁ ଶିବଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।

ତମାଶ୍ରିତ୍ଯୈଵ ଦେଵାନାମପି ମୁକ୍ତିର୍ନ ଚାନ୍ଯଥା

ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଲେ ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି, ଅନ୍ୟଥା ମୁକ୍ତି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ଯଦିଦଂ ଶୈଵମାଖ୍ଯାତଂ ପୁରାଣଂ ଵେଦସଂମିତମ୍ ତସ୍ଯ ଭେଦାନ୍ସମାସେନ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ

ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି, ଏହି ଶୈବ ପୁରାଣ ଯାହା ବେଦ ସହିତ ସମ୍ମତ; ଏହାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗଗୁଡିକୁ ଶୁଣ।

ଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରଂ ତଥା ରୌଦ୍ରଂ ଵୈନାଯକମନୁତ୍ତମମ୍ ଔମଂ ମାତୃପୁରାଣଂ ଚ ରୁଦ୍ରୈକାଦଶକଂ ତଥା

ସେଗୁଡିକ ହେଲେ: ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର, ରୌଦ୍ର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୈନାୟକ, ଔମ, ମାତୃପୁରାଣ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଏକାଦଶକ।

କୈଲାସଂ ଶତରୁଦ୍ରଂ ଚ ଶତରୁଦ୍ରାଖ୍ଯମେଵ ଚ ସହସ୍ରକୋଟିରୁଦ୍ରାଖ୍ଯଂ ଵାଯଵୀଯଂ ତତଃପରମ୍

କୈଳାସ, ଶତରୁଦ୍ର ଯାହାକୁ ଶତରୁଦ୍ର ଭି କୁହାଯାଏ, ସହସ୍ରକୋଟିରୁଦ୍ର ଏବଂ ତାପରେ ବାୟବୀୟ।

ଧର୍ମସଂଜ୍ଞଂ ପୁରାଣଂ ଚେତ୍ଯେଵଂ ଦ୍ଵାଦଶ ସଂହିତାଃ ଵିଦ୍ଯେଶଂ ଦଶସାହସ୍ରମୁଦିତଂ ଗ୍ରଂଥସଂଖ୍ଯଯା

ଧର୍ମ ନାମକ ପୁରାଣ; ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ସଂହିତା ଅଛି। ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱରରେ ଦଶ ହଜାର ପଦ୍ୟ ଥାଏ।

ରୌଦ୍ରଂ ଵୈନାଯକଂ ଚୌମଂ ମାତୃକାଖ୍ଯଂ ତତଃ ପରମ୍ ପ୍ରତ୍ଯେକମଷ୍ଟସାହସ୍ରଂ ତ୍ରଯୋଦଶସହସ୍ରକମ୍

ରୌଦ୍ର, ବୈନାୟକ, ଔମ ଏବଂ ମାତୃକା ନାମକ ପୁରାଣ; ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଆଠ ହଜାର ପଦ୍ୟ ଅଛି, ତ୍ରୟୋଦଶ ଭାଗରେ ତେର ହଜାର ପଦ୍ୟ ଅଛି।

ରୌଦ୍ରକାଦଶକାଖ୍ଯଂ ଯତ୍କୈଲାସଂ ଷଟ୍ସହସ୍ରକମ୍ ଶତରୁଦ୍ରଂ ତ୍ରିସାହସ୍ରଂ କୋଟିରୁଦ୍ରଂ ତତଃ ପରମ୍

ରୁଦ୍ରଏକାଦଶକ ଏବଂ କୈଳାସ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଛଅ ହଜାର ପଦ୍ୟ ଅଛି; ଶତରୁଦ୍ରରେ ତିନି ହଜାର, ତାପରେ କୋଟିରୁଦ୍ର।

ସହସ୍ରୈର୍ନଵଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵାର୍ଥଜ୍ଞାନସଂଯୁତମ୍ ସହସ୍ରକୋଟିରୁଦ୍ରାଖ୍ଯମେକାଦଶସହସ୍ରକମ୍

ସହସ୍ରକୋଟିରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ସଂଯୁକ୍ତ, ଏକାଦଶ ହଜାର ପଦ୍ୟ ରହିଛି, ନଅ ହଜାର ସହିତ ଯୋଡାଯାଇଛି।

ଚତୁସ୍ସହସ୍ରସଂଖ୍ଯେଯଂ ଵାଯଵୀଯମନୁତ୍ତମମ୍ ଧର୍ମସଂଜ୍ଞଂ ପୁରାଣଂ ଯତ୍ତଦ୍ଦ୍ଵାଦଶସହସ୍ରକମ୍

ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାୟବୀୟରେ ଚାରି ହଜାର ପଦ୍ୟ ଅଛି; ଧର୍ମ ନାମକ ପୁରାଣରେ ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ପଦ୍ୟ ଅଛି।

ତଦେଵଂ ଲକ୍ଷମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଶୈଵଂ ଶାଖାଵିଭେଦତଃ ପୁରାଣଂ ଵେଦସାରଂ ତଦ୍ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍

ଏଭଳି ଶୈବ ପୁରାଣ ଶାଖା ଅନୁସାରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ପଦ୍ୟରେ ବିଭକ୍ତ; ଏହା ବେଦର ସାର ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।

ଵ୍ଯାସେନ ତତ୍ତୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତଂ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରକମ୍ ଶୈଵନ୍ତତ୍ର ପୁରାଣଂ ଵୈ ଚତୁର୍ଥଂ ସପ୍ତସଂହିତମ୍

ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି ଚବିଶ ହଜାର ପଦ୍ୟ କରିଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଶୈବ ପୁରାଣ ଚତୁର୍ଥ, ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ।

ଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରାଖ୍ଯା ତତ୍ରାଦ୍ଯା ଦ୍ଵିତୀଯା ରୁଦ୍ରସଂହିତା ତୃତୀଯା ଶତରୁଦ୍ରାଖ୍ଯା କୋଟିରୁଦ୍ରା ଚତୁର୍ଥିକା

ପ୍ରଥମ ଭାଗ ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର, ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ର ସଂହିତା, ତୃତୀୟ ଶତରୁଦ୍ର, ଚତୁର୍ଥ କୋଟିରୁଦ୍ର।

ପଞ୍ଚମୀ କଥିତା ଚୋମା ଷଷ୍ଠୀ କୈଲାସସଂହିତା ସପ୍ତମୀ ଵାଯଵୀଯାଖ୍ଯା ସପ୍ତୈଵଂ ସଂହିତା ଇହ

ପଞ୍ଚମ ଭାଗ ଔମ, ଷଷ୍ଠ କୈଳାସ ସଂହିତା, ସପ୍ତମ ବାୟବୀୟ; ଏଠାରେ ସାତ ଭାଗ ଅଛି।

ଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରଂ ଦ୍ଵିସାହସ୍ରଂ ରୌଦ୍ରଂ ପଞ୍ଚଶତାଯୁତମ୍ ତ୍ରିଂଶତ୍ତଥା ଦ୍ଵିସାହସ୍ରଂ ସାର୍ଧୈକଶତମୀରିତମ୍

ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱରରେ ଦୁଇ ହଜାର ପଦ୍ୟ, ରୌଦ୍ରରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ପାଞ୍ଚଶ ଅଛି, ତୃତୀୟରେ ଦୁଇ ହଜାର ଏକଶ ତିରିଶ।