ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଶବ୍ଦାର୍ଥନ୍ଯାଯସଂଯୁକ୍ତୈ ରାଗମାର୍ଥୈର୍ଵିଭୂଷିତମ୍ ଶ୍ଵେତକଲ୍ପପ୍ରସଂଗେନ ଵାଯୁନା କଥିତଂ ପୁରା

ଶବ୍ଦ, ଅର୍ଥ ଓ ନ୍ୟାୟରେ ଶୁଭ, ରାଗ ଓ ମୂଲ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ପୁରାଣ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ୱେତକଳ୍ପର ସମୟରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଵିଦ୍ଯାସ୍ଥାନାନି ସର୍ଵାଣି ପୁରାଣାନୁକ୍ରମଂ ତଥା ତତ୍ପୁରାଣସ୍ଯ ଚୋତ୍ପତ୍ତିଂ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ

ମୁଁ ଏବେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ, ପୁରାଣର କ୍ରମ ଓ ଏହି ପୁରାଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।

ଅଂଗାନି ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ମୀମାଂସାନ୍ଯାଯଵିସ୍ତରଃ ପୁରାଣଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚେତାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ

ଚାରିଟି ବେଦ, ତାହାର ଅଂଗ, ମୀମାଂସା ଓ ନ୍ୟାୟର ବିସ୍ତାର, ପୁରାଣ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏହି ଚତୁର୍ଦଶ ଜ୍ଞାନଶାଖା ।

ଆଯୁର୍ଵେଦୋ ଧନୁର୍ଵେଦୋ ଗାଂଧର୍ଵଶ୍ଚେତ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଂ ପରଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯଷ୍ଟାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ

ଆୟୁର୍ବେଦ, ଧନୁର୍ବେଦ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏଭଳି ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶାଖା ଜ୍ଞାନ ମନ୍ୟ ହୋଇଛି ।

ଅଷ୍ଟାଦଶାନାଂ ଵିଦ୍ଯାନାମେତାସାଂ ଭିନ୍ନଵର୍ତ୍ମନାମ୍ ଆଦିକର୍ତା କଵିସ୍ସାକ୍ଷାଚ୍ଛୂଲପାଣିରିତି ଶ୍ରୁତିଃ

ଏଠି ଅଷ୍ଟାଦଶ ଜ୍ଞାନଶାଖା, ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜ ନିଜ ପଥ ଅଛି । ଏହାର ଆଦିକର୍ତ୍ତା, କବି, ସାକ୍ଷାତ୍ ଶୂଳପାଣି ଭବାନ୍, ଏହି ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଇଛି ।

ସ ହି ସର୍ଵଜଗନ୍ନାଥଃ ସିସୃକ୍ଷୁରଖିଲଂ ଜଗତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵିଦଧେ ସାକ୍ଷାତ୍ପୁତ୍ରମଗ୍ରେ ସନାତନମ୍

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଆରମ୍ଭରେ ସେ ନିଜର ଚିରଅବିନାଶୀ ପୁଅ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଜନ କଲେ।

ତସ୍ମୈ ପ୍ରଥମପୁତ୍ରାଯ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଵିଶ୍ଵଯୋନଯେ ଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚେମା ଦଦୌ ପୂର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମୀଶ୍ଵରଃ

ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠିଁଠିଁ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ସ, ପୂର୍ବରୁ ଏହି ବିଦ୍ୟାଗୁଡିକ ଦେଇଥିଲେ, ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ।

ପାଲନାଯ ହରିଂ ଦେଵଂ ରକ୍ଷାଶକ୍ତିଂ ଦଦୌ ତତଃ ମଧ୍ଯମଂ ତନଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପାତାରଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽପି ହି

ପରେ, ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେ ହରିଙ୍କୁ ରକ୍ଷାର ଶକ୍ତି ଦେଲେ; ଏହିପରି, ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲାଗିଲେ।

ଲବ୍ଧଵିଦ୍ଯେନ ଵିଧିନା ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିଂ ଵିତନ୍ଵତା ପ୍ରଥମଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ମୃତମ୍

ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ବିଦ୍ୟା ଲାଭ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ପୁରାଣକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

ଅନଂତରଂ ତୁ ଵକ୍ତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵେଦାସ୍ତସ୍ଯ ଵିନିର୍ଗତାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ତନ୍ମୁଖାଦଭଵତ୍ତତଃ

ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ସହସ୍ରେ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବାକ୍ରୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

ଯଦାସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଂ ଶକ୍ତା ନାଧିଗଂତୁଂ ପ୍ରଜା ଭୁଵି ତଦା ଵିଦ୍ଯାସମାସାର୍ଥଂ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରନିଯୋଗତଃ

ପୃଥିବୀର ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏହାର ବିସ୍ତାର ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ବିଶ୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବିଦ୍ୟାର ସାର ଏକାଠି କରାଗଲା।

ଦ୍ଵାପରାଂତେଷୁ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵଂଭରଃ ପ୍ରଭୁଃ ଵ୍ଯାସନାମ୍ନା ଚରତ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଵତୀର୍ଯ ମହୀତଲେ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷରେ, ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଏବଂ ମହାଶକ୍ତି, ବ୍ୟାସ ନାମରେ ମୃତ୍ୟୁଲୋକରେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି।

ଏଵଂ ଵ୍ଯସ୍ତାଶ୍ଚ ଵେଦାଶ୍ଚ ଦ୍ଵାପରେଦ୍ଵାପରେ ଦ୍ଵିଜାଃ ନିର୍ମିତାନି ପୁରାଣାନି ଅନ୍ଯାନି ଚ ତତଃ ପରମ୍

ଏପରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବେଦଗୁଡିକ ବିଭକ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ତାପରେ ରଚିତ ହେଲା।

ସ ପୁନର୍ଦ୍ଵାପରେ ଚାସ୍ମିନ୍କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନାଖ୍ଯଯା ଅରଣ୍ଯାମିଵ ହଵ୍ଯାଶୀ ସତ୍ଯଵତ୍ଯାମଜାଯତ

ଏହି ଦ୍ୱାପରରେ ମଧ୍ୟ, ସେ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ନାମରେ, ଅରଣ୍ୟରେ ହବ୍ୟ ଦେବା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ସ ପୁନର୍ଵେଦାଂଶ୍ଚତୁର୍ଧା କୃତଵାନ୍ମୁନିଃ ଵ୍ଯସ୍ତଵେଦତଯା ଲୋକେ ଵେଦଵ୍ଯାସ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ

ସେ ମୁନି, ବେଦଗୁଡିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି, ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କଲେ; ଏହି ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଲୋକରେ ବେଦବ୍ୟାସ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ପୁରାଣାନାଞ୍ଚ ସଂକ୍ଷିପ୍ତଂ ଚତୁର୍ଲକ୍ଷପ୍ରମାଣତଃ ଅଦ୍ଯାପି ଦେଵଲୋକେ ତଚ୍ଛତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍

ସେ ପୁରାଣଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ଆଣିଥିଲେ, ଯଦିଓ ଦେବଲୋକରେ ଏହାର ବିସ୍ତାର ଏଯାଁ ଶତ କୋଟି।

ଯୋ ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଚତୁରୋ ଵେଦାନ୍ ସାଂଗୋପଣିଷଦାନ୍ଦ୍ଵିଜଃ ନ ଚେତ୍ପୁରାଣଂ ସଂଵିଦ୍ଯାନ୍ନୈଵ ସ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ

ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ବେଦ ଚାରିଟି ଏବଂ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଉପନିଷଦ ଜାଣିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ଜାଣିନାହିଁ, ସେ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ନୁହେଁ।

ଇତିହାସପୁରାଣାଭ୍ଯାଂ ଵେଦଂ ସମୁପବୃଂହଯେତ୍ ବିଭେତ୍ଯଲ୍ପଶ୍ରୁତାଦ୍ଵେଦୋ ମାମଯଂ ପ୍ରତରିଷ୍ଯତି

ବେଦକୁ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା ଉଚିତ; ବେଦ ଭୟ କରେ ଯେ, ଅଳ୍ପ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଦେବି।

ସର୍ଗଶ୍ଚ ପ୍ରତିସର୍ଗଶ୍ଚ ଵଂଶୋ ମନ୍ଵଂତରାଣି ଚ ଵଂଶାନୁଚରିତଂ ଚୈଵ ପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣମ୍

ସୃଷ୍ଟି, ପୁନଃସୃଷ୍ଟି, ବଂଶ, ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ ବଂଶର ଚରିତ୍ର — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ପୁରାଣର ଲକ୍ଷଣ।

ଦଶଧା ଚାଷ୍ଟଧା ଚୈତତ୍ପୁରାଣମୁପଦିଶ୍ଯତେ ବୃହତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମପ୍ରଭେଦେନ ମୁନିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ତମୈଃ

ପୁରାଣ ଦଶଟି ଓ ଅଷ୍ଟଟି ରୂପରେ, ବଡ଼ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭେଦରେ, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ମୁନିମାନେ ଶିଖାନ୍ତି।

ବ୍ରାହ୍ମଂ ପାଦ୍ମଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚ ଶୈଵଂ ଭାଗଵତଂ ତଥା ଭଵିଷ୍ଯଂ ନାରଦୀଯଂ ଚ ମାର୍କଂଡେଯମତଃ ପରମ୍

ବ୍ରାହ୍ମ, ପଦ୍ମ, ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ, ଭାଗବତ, ଭବିଷ୍ୟ, ନାରଦୀୟ ଓ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ — ଏହିଗୁଡିକ ପ୍ରଧାନ।

ଆଗ୍ନେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତଂ ଲୈଂଗଂ ଵାରାହମେଵ ଚ ସ୍କାନ୍ଦଂ ଚ ଵାମନଂ ଚୈଵ କୌର୍ମ୍ଯଂ ମାତ୍ସ୍ଯଂ ଚ ଗାରୁଡମ୍

ଆଗ୍ନେୟ, ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ, ଲୈଙ୍ଗ, ବାରାହ, ସ୍କାନ୍ଦ, ବାମନ, କୌର୍ମ, ମାତ୍ସ୍ୟ ଓ ଗାରୁଡ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ବ୍ରହ୍ମାଂଡଂ ଚେତି ପୁଣ୍ଯୋ ଽଯଂ ପୁରାଣାନାମନୁକ୍ରମଃ ତତ୍ର ଶୈଵଂ ତୁରୀଯଂ ଯଚ୍ଛାର୍ଵଂ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଗଣନାରେ ଆସେ; ଏହି ପୁରାଣମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର କ୍ରମ। ତାହାରେ ଶୈବ ଚତୁର୍ଥ, ଏବଂ ଏହା ସମସ୍ତ କାମ ପୂରଣ କରେ।

ଗ୍ରଂଥୋ ଲକ୍ଷପ୍ରମାଣଂ ତଦ୍ଵ୍ଯସ୍ତଂ ଦ୍ଵାଦଶସଂହିତମ୍ ନିର୍ମିତଂ ତଚ୍ଛିଵେନୈଵ ତତ୍ର ଧର୍ମଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ

ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥଟି ଲକ୍ଷ ପଦ୍ୟରେ ଗଠିତ, ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ; ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ନିଜେ ଶିବ ରଚନା କରିଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।

ତଦୁକ୍ତେନୈଵ ଧର୍ମେଣ ଶୈଵାସ୍ତ୍ରୈଵର୍ଣିକା ନରାଃ ତସ୍ମାଦ୍ଵିମୁକୁତିମନ୍ଵିଚ୍ଛଞ୍ଚ୍ଛିଵମେଵ ସମାଶ୍ରଯେତ୍

ଏଠାରେ ଉପଦେଶିତ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରିଲେ, ତିନି ଜାତିର ଲୋକମାନେ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁ ଶିବଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।

ତମାଶ୍ରିତ୍ଯୈଵ ଦେଵାନାମପି ମୁକ୍ତିର୍ନ ଚାନ୍ଯଥା

ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଲେ ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି, ଅନ୍ୟଥା ମୁକ୍ତି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ଯଦିଦଂ ଶୈଵମାଖ୍ଯାତଂ ପୁରାଣଂ ଵେଦସଂମିତମ୍ ତସ୍ଯ ଭେଦାନ୍ସମାସେନ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ

ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି, ଏହି ଶୈବ ପୁରାଣ ଯାହା ବେଦ ସହିତ ସମ୍ମତ; ଏହାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗଗୁଡିକୁ ଶୁଣ।

ଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରଂ ତଥା ରୌଦ୍ରଂ ଵୈନାଯକମନୁତ୍ତମମ୍ ଔମଂ ମାତୃପୁରାଣଂ ଚ ରୁଦ୍ରୈକାଦଶକଂ ତଥା

ସେଗୁଡିକ ହେଲେ: ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର, ରୌଦ୍ର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୈନାୟକ, ଔମ, ମାତୃପୁରାଣ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଏକାଦଶକ।

କୈଲାସଂ ଶତରୁଦ୍ରଂ ଚ ଶତରୁଦ୍ରାଖ୍ଯମେଵ ଚ ସହସ୍ରକୋଟିରୁଦ୍ରାଖ୍ଯଂ ଵାଯଵୀଯଂ ତତଃପରମ୍

କୈଳାସ, ଶତରୁଦ୍ର ଯାହାକୁ ଶତରୁଦ୍ର ଭି କୁହାଯାଏ, ସହସ୍ରକୋଟିରୁଦ୍ର ଏବଂ ତାପରେ ବାୟବୀୟ।