ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତମଜଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଶିଵମଵ୍ଯଯମ୍ ମହାଦେଵଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଵ୍ରଜାମି ଶରଣଂ ଶିଵମ୍

ଯିଏ ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକାରୀ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ଶୁଭ, ଅବିନାଶୀ, ମହାଦେବ, ମହାତ୍ମା, ସେଇ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି।

ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ରେ ମହାତୀର୍ଥେ ଗଂଗାକାଲିଂଦିସଂଗମେ ପ୍ରଯାଗେ ନୈମିଷାରଣ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ଯ ଵର୍ତ୍ମନି

ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ, ମହାତୀର୍ଥରେ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଥିବା ପ୍ରୟାଗରେ, ନୈମିଷ ଅରଣ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯିବା ପଥରେ—

ମୁନଯଶ୍ଶଂସିତାତ୍ମାନଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣାଃ ମହୌଜସୋ ମହାଭାଗା ମହାସତ୍ରଂ ଵିତେନିରେ

ସେଠାରେ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ସତ୍ୟ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୁନିମାନେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।

ତତ୍ର ସତ୍ରଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ତେଷାମକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣାମ୍ ସାକ୍ଷାତ୍ସତ୍ଯଵତୀସୂନୋର୍ଵେଦଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଧୀମତଃ

ସେଠାରେ, ସେମାନଙ୍କର ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ବିଦ୍ୟାବ୍ୟାସଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶିଷ୍ୟ ସିଧାସଳଖ ଆସିଲେ।

ଶିଷ୍ଯୋ ମହାତ୍ମା ମେଧାଵୀ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ ପଞ୍ଚାଵଯଵଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯସ୍ଯ ଗୁଣଦୋଷଵିତ୍

ସେଇ ମହାତ୍ମା, ପ୍ରଜ୍ଞାଶୀଳ ଶିଷ୍ୟ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପଞ୍ଚ ଅଂଶ ଥିବା ବାକ୍ୟର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ଜାଣିଥିଲେ।

ଉତ୍ତରୋତ୍ତରଵକ୍ତା ଚ ବ୍ରୁଵତୋ ଽପି ବୃହସ୍ପତେଃ ମଧୁରଃ ଶ୍ରଵଣାନାଂ ଚ ମନୋଜ୍ଞପଦପର୍ଵଣାମ୍

ସେ ବୃହସ୍ପତିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା, ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁର, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।

କଥାନାଂ ନିପୁଣୋ ଵକ୍ତା କାଲଵିନ୍ନଯଵିତ୍କଵିଃ ଆଜଗାମ ସ ତଂ ଦେଶଂ ସୂତଃ ପୌରାଣିକୋତ୍ତମଃ

ସେ କଥା କହିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମୟ ଓ ଯଥାଯୋଗ୍ୟତା ଜାଣିଥିବା କବି, ସେଇ ସୂତ, ପୁରାଣ କଥାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂତମାଯାଂତଂ ମୁନଯୋ ହୃଷ୍ଟମାନସାଃ ତସ୍ମୈ ସାମ ଚ ପୂଜାଂ ଚ ଯଥାଵତ୍ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯନ୍

ସୂତଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ମୁନିମାନେ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିକ ଆଦର ଓ ପୂଜା କରିଲେ ।

ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ସତାଂ ପୂଜାଂ ମୁନିଭିଃ ପ୍ରତିପାଦିତାମ୍ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟମାନସଂ ଭେଜେ ନିଯୁକ୍ତୋ ଯୁକ୍ତମାତ୍ମନଃ

ମୁନିମାନେ ଯେଉଁ ଆଦର ଦେଲେ, ସୂତ ସେଥିରେ ନିଜ ମନକୁ ନିୟମିତ ରଖି, ନିଜ ଅନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ।

ତତସ୍ତତ୍ସଂଗମାଦେଵ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ ସୋତ୍କଂଠମଭଵଚ୍ଚିତଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ପୌରାଣିକୀଂ କଥାମ୍

ପବିତ୍ର ମନ ଥିବା ମୁନିମାନେ ଏକଠା ହେଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ପୁରାଣ କଥା ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ଜନ୍ମିଲା ।

ଅତୀଵାଭିମୁଖଂ କୃତ୍ଵା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରୁଵନ୍

ସେମାନେ ଅତି ଆଗ୍ରହ ନେଇ, ଏହି ଭାବରେ କଥା କହିଲେ ।

ରୋମହର୍ଷଣ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଭଵାନ୍ନୋ ଭାଗ୍ଯଗୌରଵାତ୍ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋଦ୍ଯ ମହାଭାଗ ଶୈଵରାଜ ମହାମତେ

ରୋମହର୍ଷଣ, ସବୁଜଣା, ଆମେ ଭାଗ୍ୟରେ ଦୟାଳୁ, ଆଜି ତୁମେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛ । ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ତୁମେ ।

ପୁରାଣଵିଦ୍ଯାମଖିଲାଂ ଵ୍ଯାସାତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମୀଯିଵାନ୍ ତସ୍ମାଦାଶ୍ଚର୍ଯଭୂତାନାଂ କଥାନାଂ ତ୍ଵଂ ହି ଭାଜନମ୍

ତୁମେ ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପାଇଛ । ତେଣୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଳ୍ପମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଏକ ଦାୟୀ ।

ରତ୍ନାନାମୁରୁସାରାଣାଂ ରତ୍ନାକର ଇଵାର୍ଣଵଃ ଯଚ୍ଚ ଭୂତଂ ଯଚ୍ଚ ଭଵ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ଵସ୍ତୁ ଵର୍ତତେ

ମହାସାଗର ଯେପରି ରତ୍ନର ଉତ୍ସ, ତୁମେ ତେଣିପରି ଯାହା ଘଟିଛି, ଯାହା ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସବୁ ଜାଣିଛ ।

ନ ତଵାଵିଦିତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ ତ୍ଵମଦୃଷ୍ଟଵଶାଦସ୍ମଦ୍ଦର୍ଶନାର୍ଥମିହାଗତଃ ଅକୁର୍ଵନ୍କିମପି ଶ୍ରେଯୋ ନ ଵୃଥା ଗନ୍ତୁମର୍ହସି

ତିନି ଲୋକରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅଜଣା ନୁହେଁ । ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୈବରେ ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ । କିଛି ଭଲ କାମ କରିବା ବିନା ଯାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରାଵ୍ଯତରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍କଥାଜ୍ଞାନସଂହିତମ୍ ଵେଦାଂତସାରସର୍ଵସ୍ଵଂ ପୁରାଣଂ ଶ୍ରାଵଯାଶୁ ନଃ

ତେଣୁ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୁଣ୍ୟ ପୁରାଣ, ଯାହା ଉତ୍ତମ କଥା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବେଦାନ୍ତର ସାର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା । ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଆମକୁ କହ ।

ଏଵମଭ୍ଯର୍ଥିତସ୍ସୂତୋ ମୁନିଭିର୍ଵେଦଵାଦିଭିଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣାଂ ଚ ନ୍ଯାଯସଂଯୁକ୍ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶୁଭାଂ ଗିରମ୍

ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ମୁନିମାନେ ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ସୂତ ମୂଦୁ ଓ ନ୍ୟାୟସମ୍ପନ୍ନ ଶୁଭ କଥା ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।

ପୂଜିତୋ ଽନୁଗୃହୀତଶ୍ଚ ଭଵଦ୍ଭିରିତି ଚୋଦିତଃ କସ୍ମାତ୍ସମ୍ଯଙ୍ନ ଵିବ୍ରୂଯାଂ ପୁରାଣମୃଷିପୂଜିତମ୍

ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଆଦର ଓ କୃପା କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ କିପରି ମୁନିମାନେ ପୂଜିତ ପୁରାଣକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ କହିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେବି ?

ଅଭିଵଂଦ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ସ୍କଂଦଂ ଵିନାଯକମ୍ ନଂଦିନଂ ଚ ତଥା ଵ୍ଯାସଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସତ୍ଯଵତୀସୁତମ୍

ମହାଦେବ, ଦେବୀ, ସ୍କନ୍ଦ, ବିନାୟକ, ନନ୍ଦିନ ଓ ବ୍ୟାସ — ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କୁଣ୍ଡଳି କରି, ମୁଁ କଥା ଆରମ୍ଭ କରିବି ।

ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ଵେଦସଂମିତମ୍ ଶିଵଜ୍ଞାନାର୍ଣଵଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍

ମୁଁ ଏହି ପରମ ପୁଣ୍ୟ ପୁରାଣ, ବେଦ ସହିତ ଏକତାରେ, ଶିବଜ୍ଞାନର ମହାସାଗର, ଯାହା ଭକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ସିଧାସିଧି ଦେଇଥାଏ, କହିବି ।

ଶବ୍ଦାର୍ଥନ୍ଯାଯସଂଯୁକ୍ତୈ ରାଗମାର୍ଥୈର୍ଵିଭୂଷିତମ୍ ଶ୍ଵେତକଲ୍ପପ୍ରସଂଗେନ ଵାଯୁନା କଥିତଂ ପୁରା

ଶବ୍ଦ, ଅର୍ଥ ଓ ନ୍ୟାୟରେ ଶୁଭ, ରାଗ ଓ ମୂଲ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ପୁରାଣ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ୱେତକଳ୍ପର ସମୟରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଵିଦ୍ଯାସ୍ଥାନାନି ସର୍ଵାଣି ପୁରାଣାନୁକ୍ରମଂ ତଥା ତତ୍ପୁରାଣସ୍ଯ ଚୋତ୍ପତ୍ତିଂ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ

ମୁଁ ଏବେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ, ପୁରାଣର କ୍ରମ ଓ ଏହି ପୁରାଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।

ଅଂଗାନି ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ମୀମାଂସାନ୍ଯାଯଵିସ୍ତରଃ ପୁରାଣଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚେତାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ

ଚାରିଟି ବେଦ, ତାହାର ଅଂଗ, ମୀମାଂସା ଓ ନ୍ୟାୟର ବିସ୍ତାର, ପୁରାଣ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏହି ଚତୁର୍ଦଶ ଜ୍ଞାନଶାଖା ।

ଆଯୁର୍ଵେଦୋ ଧନୁର୍ଵେଦୋ ଗାଂଧର୍ଵଶ୍ଚେତ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଂ ପରଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯଷ୍ଟାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ

ଆୟୁର୍ବେଦ, ଧନୁର୍ବେଦ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏଭଳି ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶାଖା ଜ୍ଞାନ ମନ୍ୟ ହୋଇଛି ।

ଅଷ୍ଟାଦଶାନାଂ ଵିଦ୍ଯାନାମେତାସାଂ ଭିନ୍ନଵର୍ତ୍ମନାମ୍ ଆଦିକର୍ତା କଵିସ୍ସାକ୍ଷାଚ୍ଛୂଲପାଣିରିତି ଶ୍ରୁତିଃ

ଏଠି ଅଷ୍ଟାଦଶ ଜ୍ଞାନଶାଖା, ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜ ନିଜ ପଥ ଅଛି । ଏହାର ଆଦିକର୍ତ୍ତା, କବି, ସାକ୍ଷାତ୍ ଶୂଳପାଣି ଭବାନ୍, ଏହି ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଇଛି ।

ସ ହି ସର୍ଵଜଗନ୍ନାଥଃ ସିସୃକ୍ଷୁରଖିଲଂ ଜଗତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵିଦଧେ ସାକ୍ଷାତ୍ପୁତ୍ରମଗ୍ରେ ସନାତନମ୍

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଆରମ୍ଭରେ ସେ ନିଜର ଚିରଅବିନାଶୀ ପୁଅ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଜନ କଲେ।

ତସ୍ମୈ ପ୍ରଥମପୁତ୍ରାଯ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଵିଶ୍ଵଯୋନଯେ ଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚେମା ଦଦୌ ପୂର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମୀଶ୍ଵରଃ

ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠିଁଠିଁ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ସ, ପୂର୍ବରୁ ଏହି ବିଦ୍ୟାଗୁଡିକ ଦେଇଥିଲେ, ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ।

ପାଲନାଯ ହରିଂ ଦେଵଂ ରକ୍ଷାଶକ୍ତିଂ ଦଦୌ ତତଃ ମଧ୍ଯମଂ ତନଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପାତାରଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽପି ହି

ପରେ, ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେ ହରିଙ୍କୁ ରକ୍ଷାର ଶକ୍ତି ଦେଲେ; ଏହିପରି, ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲାଗିଲେ।

ଲବ୍ଧଵିଦ୍ଯେନ ଵିଧିନା ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିଂ ଵିତନ୍ଵତା ପ୍ରଥମଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସ୍ମୃତମ୍

ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ବିଦ୍ୟା ଲାଭ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ପୁରାଣକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।