ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଶିଵଶ୍ଚୈଵ ଚ ରେଖାଯାସ୍ତୃତିଯାଯାଶ୍ଚ ଦେଵତା ଵିଜ୍ଞେଯାମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଶିଵଦୀକ୍ଷାପରାଯଣୌ

ଏବଂ ନିଜେ ଶିବ, ତୃତୀୟ ରେଖାର ଦେବତା ଭାବେ ଶିବ ଦୀକ୍ଷାରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ ଜାଣିବା ଉଚିତ ।

ଏଵଂ ନିତ୍ଯଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଥାନଦେଵତାଃ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଂ ଧାରଯେଚ୍ଛୁଦ୍ଧୋ ଭୁକ୍ତିଂମୁକ୍ତିଂ ଚ ଵିଂଦତି

ଏଭଳି, ସଦା ସତ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଥିବା ସ୍ଥାନର ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିଲେ, ଜଣେ ମଣିଷ ଏହି ଜଗତର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପାଇଥାଏ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃସ୍ଥାନଦେଵାଶ୍ଚସର୍ଵାଂଗେଷୁମୁନିଶ୍ଵର ତେଷାଂ ସଂବଂଧିନୋଭକ୍ତ୍ଯାସ୍ଥାନାନିଶୃଣୁସାଂପ୍ରତମ୍

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଭଳି କହିଲେ ସ୍ଥାନର ଦେବତାମାନେ। ଏବେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ।

ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତ୍ସ୍ଥାନକେ ଵାର୍ଧଷୋଡଶସ୍ଥାନକେପି ଚ ଅଷ୍ଟସ୍ଥାନେ ତଥା ଚୈଵ ପଞ୍ଚସ୍ଥାନେପି ନାନ୍ଯସେତ୍

ତିରିଶିଟିଏ ସ୍ଥାନ, କିମ୍ବା ଶୋଳଟିଏ, କିମ୍ବା ଆଠଟିଏ, କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚଟିଏ ସ୍ଥାନ ଅଛି—ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନୁହେଁ।

ଉତ୍ତମାଂଗେ ଲଲାଟେ ଚ କର୍ଣଯୋର୍ନେତ୍ରଯୋସ୍ତଥା ନାସାଵକ୍ତ୍ରଗଲେଷ୍ଵେଵଂହସ୍ତଦ୍ଵଯ ଅତଃପରମ୍

ମୁଣ୍ଡର ଉପରେ, କପାଳରେ, ଦୁଇ କାନରେ, ଦୁଇ ଆଖିରେ, ନାକ, ମୁହଁ, କଣ୍ଠ, ଏବଂ ଦୁଇ ହାତରେ ଏଭଳି ଲଗାଯାଏ।

କୂର୍ପରେ ମଣିବଂଧେଚହୃଦଯେପାର୍ଶ୍ଵଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ ନାଭୌମୁଷ୍କଦ୍ଵଯେଚୈଵମୂର୍ଵୋର୍ଗୁଲ୍ଫେଚଜାନୁନି

କୁହୁଣି, କଳା, ହୃଦୟ, ଦୁଇ ପାଖ, ନାଭି, ଦୁଇ ଶୁକ୍ରାଶୟ, ଉରୁ, ଗୁଲ୍ଫ, ଏବଂ ଜଙ୍ଘାରେ।

ଜଂଘାଦ୍ଵଯେପଦଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵେଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତ୍ସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ ଅଗ୍ନ୍ଯବ୍ଭୂଵାଯୁଦିଗ୍ଦେଶଦିକ୍ପାଲାନ୍ଵସୁଭିଃ ସହ

ଦୁଇ ଗାଢ଼ି ଓ ଦୁଇ ପାଉଁରେ—ଏହି ତିରିଶିଟିଏ ସ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ। ଏହା ସହିତ ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଦିଗ, ଦିଗପାଳ ଓ ବସୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ଧରାଧ୍ରୁଵଶ୍ଚସୋମଶ୍ଚ ଅପଶ୍ଚେଵାନିଲୋନଲଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଷଶ୍ଚ ପ୍ରଭାସଶ୍ଚଵସଵୋଷ୍ଟପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ

ପୃଥିବୀ, ଧ୍ରୁବ ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଜଳ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଭାତ ଓ ଆଲୋକ—ଏହି ଅଠ ବସୁ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ଏତେଷାଂନାମମାତ୍ରେଣତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଂଧାରଯେଦ୍ବୁଧାଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵାଷୋଡଶସ୍ଥାନେତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଂତୁସମାହିତଃ

ଏମାନଙ୍କ ନାମ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି; କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୋଳଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଇପାରନ୍ତି।

ଶୀର୍ଷକେଚଲଲାଟେଚକଂଠେଚାଂସଦ୍ଵଯେଭୁଜେ କୂର୍ପରେମଣିବଂଧେଚହୃଦଯେନାଭିପାର୍ଶ୍ଵକେ

ମୁଣ୍ଡ, କପାଳ, କଣ୍ଠ, ଦୁଇ କାନ୍ଧ, ବାହୁ, କୁହୁଣି, କଳା, ହୃଦୟ, ନାଭି ଓ ପାଖରେ।

ପୃଷ୍ଠେଚୈଵଂପ୍ରତିଷ୍ଠାଯଯଜେତ୍ତତ୍ରାଶ୍ଵିଦୈଵତେ ଶିଵଶକ୍ତିଂତଥାରୁଦ୍ରମୀଶଂନାରଦମେଵଚ

ପିଠିରେ ଏଭଳି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଇ, ସେଠାରେ ଶିବ, ଶକ୍ତି, ରୁଦ୍ର, ଈଶ ଓ ନାରଦଙ୍କୁ ନିବେଶ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଵାମାଦିନଵଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ଏତାଃ ଷୋଡଶଦେଵତାଃ ନାସତ୍ଯୋଦସ୍ରକଶ୍ଚୈଵ ଅଶ୍ଵିନୌଦ୍ଵୌପ୍ରକୀର୍ତିତୌ

ବାମା ଆଦି ନଉ ଶକ୍ତିମାନେ—ଏହି ଶୋଳଟିଏ ଦେବତା। ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର ନାମକ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ଅଥଵାମୂର୍ଧ୍ନିକେଶେଚକର୍ମଯୋର୍ଵଦନେତଥା ବାହୁଦ୍ଵଯେ ଚ ହୃଦଯେନାଭ୍ଯାମୂରୁଯୁଗେତଥା

କିମ୍ବା, ମୁଣ୍ଡ, କେଶ, କାନ, ମୁହଁ, ଦୁଇ ବାହୁ, ହୃଦୟ, ଦୁଇ ପାଖ ଓ ଦୁଇ ଉରୁରେ।

ଜାନୁଦ୍ଵଯେଚପଦଯୋଃ ପୃଷ୍ଠଭାଗେ ଚ ଷୋଡଶ ଶିଵଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଃକୋ ଵିଘ୍ନେଶୋଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଵା

ଦୁଇ ଗୁଡ଼ି, ଦୁଇ ପାଉଁ ଓ ପିଠିରେ—ଏହି ଶୋଳଟିଏ ସ୍ଥାନ: ଶିବ, ଚନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ବିଘ୍ନେଶ, କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ।

ଶ୍ରୀଶ୍ଚୈଵହୃଦଯେଶମ୍ଭୁସ୍ତଥାନାଭୌପ୍ରଜାପତିଃ ନାଗଶ୍ଚନାଗକନ୍ଯାଶ୍ଚ ଉଭଯୋରୃଷିକନ୍ଯକାଃ

ହୃଦୟରେ ଶ୍ରୀ, ନାଭିରେ ଶମ୍ଭୁ, ପ୍ରଜାପତି, ନାଗ, ନାଗକନ୍ୟାମାନେ, ଓ ଦୁଇ ପାଉଁରେ ଋଷିକନ୍ୟାମାନେ।

ପାଦଯୋଶ୍ଚସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚତୀର୍ଥାଃ ପୃଷ୍ଠେ ଵିଶାଲତଃ ଇତ୍ଯେଵ ଷୋଡଶ ସ୍ଥାନମଥୋଚ୍ଯତେ

ପାଉଁରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ତୀର୍ଥ, ପିଠିରେ ବିସ୍ତୃତତା—ଏଭଳି ଶୋଳଟିଏ ସ୍ଥାନ କୁହାଯାଏ।

ଗୁହ୍ଯସ୍ଥାନଂ ଲଲାଟଶ୍ଚ କର୍ଣଦ୍ଵଯମନୁତ୍ତମମ୍ ଅଂସଯୁଗ୍ମଂ ଚ ହୃଦଯଂ ନାଭିରିତ୍ଯେଵମଷ୍ଟକମ୍

ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ, କପାଳ, ଦୁଇ କାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇ କାନ୍ଧ, ହୃଦୟ ଓ ନାଭି—ଏହି ଆଠଟି।

ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଋଷଯଃ ସପ୍ତଦେଵତାଶ୍ଚପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ଇତ୍ଯେଵଂ ତୁ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଭସ୍ମଵିଦ୍ଭିର୍ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସାତ ଋଷି, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏଭଳି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭସ୍ମ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଏହି ନିୟମ କହିଛନ୍ତି।

ଅଥ ଵା ମସ୍ତକଂ ବାହୂହୃଦଯଂ ନାଭିରେଵ ଚ ପଞ୍ଚସ୍ଥାନାନ୍ଯମୂନ୍ଯାହୁର୍ଧାରଣେ ଭସ୍ମଵିଜ୍ଜନାଃ

କିମ୍ବା, ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ହୃଦୟ ଓ ନାଭି—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ଥାନ ଭସ୍ମ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଧାରଣ ପାଇଁ କହିଛନ୍ତି।

ଯଥାସଂଭଵନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦେଶକାଲାଦ୍ଯପେକ୍ଷଯା ଉଦ୍ଧୂଲନେପ୍ଯଶକ୍ତିଶ୍ଚେତ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରାଦୀନି କାରଯେତ୍

ଯେଉଁଠି, ସମୟ ଓ ଅବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ଯେତେଟି ସମ୍ଭବ, ସେପରି କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଲେପନ କିମ୍ବା ଚିହ୍ନ ଦେବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୁଏ, ତେବେ କମସେକମ ମାଥାରେ ତିନି ରେଖା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ତ୍ରିନେତ୍ରଂତ୍ରିଗୁଣାଧାରଂତ୍ରିଵେଦଜନକଂଶିଵମ୍ ସ୍ମରନ୍ନମଃ ଶିଵାଯେତି ଲଲାଟେ ତୁ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରକମ୍

ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତିନି ଗୁଣର ଆଧାର, ତିନି ବେଦର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, 'ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି କହି, ଲଳାଟରେ ତିନି ରେଖା ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଈଶାଭ୍ଯାଂନମ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାପାର୍ଶ୍ଵଯୋଶ୍ଚ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରକମ୍ ବୀଜାଭ୍ଯାଂ ନମ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଧାରଯେତ୍ତୁପ୍ରକୋଷ୍ଠଯୋଃ

ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ 'ଇଶା' ଦୁଇ ଅକ୍ଷର ସହିତ 'ନମଃ' କହି, ତିନି ରେଖା ଦେବା ଉଚିତ୍। ଦୁଇ ବୀଜ ଅକ୍ଷର ସହିତ 'ନମଃ' କହି, ଦୁଇ କଣ୍ଠିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ୍।

କୁର୍ଯାଦଧଃ ପିତୃଭ୍ଯାଂ ଚ ଉମେଶାଭ୍ଯାଂତଥୋପରି ଭୀମାଯେତିତତଃପୃଷ୍ଠେଶିରସଃପଶ୍ଚିମେତଥା

ତଳେ ପିତୃମାନ୍ୟ ଦୁଇ ଅକ୍ଷର ସହିତ, ଉପରେ ଉମା ଓ ଇଶାଙ୍କ ଦୁଇ ଅକ୍ଷର ସହିତ, ଏବଂ ଏହିପରି ପଛ ଓ ମୁଣ୍ଡର ପଛଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଶୈନକର୍ଷେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଶିଵରୂପମହାପତେ ଶୃଣୁରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସମାସାତ୍କଥଯାମ୍ଯହମ୍

ହେ ଶୈନକ, ଶିବର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ଏବେ ସଂକ୍ଷେପରେ ତୁମ ପାଇଁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହିମା କହିବି।

ଶିଵପ୍ରିଯତମୋଜ୍ଞେଯୋ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଃ ପରପାଵନଃ ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଜ୍ଜାପ୍ଯାତ୍ସର୍ଵପାପହରଃସ୍ମୃତଃ

ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ହେଉଛି ଶିବଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଓ ପବିତ୍ରତମ। ଏହାକୁ ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା ଜପ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପୁରାରୁଦ୍ରାକ୍ଷମହିମାଦେଵ୍ଯଗ୍ରେକଥିତୋମୁନେ ଲୋକୋପକରଣାର୍ଥାଯଶିଵେନ ପରମାତ୍ମନା

ହେ ମୁନି, ଏହି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହିମା ପ୍ରଥମେ ଶିବଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ଲୋକମାନଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ କୁହାଯାଇଥିଲା।

ଶୃଣୁଦେଵିମହେଶାନିରୁଦ୍ରାକ୍ଷମହିମାଶିଵେ କଥଯାମିତଵପ୍ରୀତ୍ଯାଭକ୍ତାନାଂହିତକାମ୍ଯଯା

ହେ ଦେବୀ, ମହେଶାନୀ ଶିବ ତୁମ ପ୍ରୀତି ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଯେପରି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହିମା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ଶୁଣ।

ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ମହେଶାନିପୁନଃପୁରା ତପଃପ୍ରକୁର୍ଵତସ୍ତ୍ରସ୍ତଂମନଃ ସଂଯମ୍ଯଵୈ ମମ

ହେ ମହେଶାନୀ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦିବ୍ୟ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ମୋ ମନ ନିୟମିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲା।

ସ୍ଵତଂତ୍ରେଣ ପରେଶେନ ଲୋକୋପକୃତିକାରିଣା ଲୀଲଯାପରମେଶାନି ଚକ୍ଷୁରୁନ୍ମୀଲିତଂମଯା

ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ଲୀଳାରେ ହେ ପରମେଶାନୀ, ମୋ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଦେଲେ।