ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଵିଭୂତିଂନିଂଦତେଯୋଵୈବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସୋନ୍ଯଜାତକଃ ଯାତିଚନରକେଘୋରେଯାଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଚତୁର୍ମୁଖଃ

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ବି ଭସ୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଏ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧେଯଜ୍ଞେଜପେହୋମେଵୈଶ୍ଵଦେଵେସୁରାର୍ଚନେ ଧୃତତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଃପୂତାତ୍ମାମୃତ୍ଯୁଂଜଯତିମାନଵଃ

ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯଜ୍ଞ, ଜପ, ହୋମ, ବିଶ୍ୱଦେବ ପୂଜା, ଦେବତା ପୂଜାରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ମନ ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ।

ଜଲସ୍ନାନଂ ମଲତ୍ଯାଗେଭସ୍ମସ୍ନାନଂସଦାଶୁଚି ମଂତ୍ରସ୍ନାନଂହରେତ୍ପାପଂଜ୍ଞାନସ୍ନାନେପରଂପଦମ୍

ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଳ ଦୂର ହୁଏ, ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ ସଦା ପବିତ୍ର କରେ, ମନ୍ତ୍ର ସ୍ନାନ ପାପ ହରେ, ଜ୍ଞାନ ସ୍ନାନ ଉଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ନେଇଯାଏ।

ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁଯତ୍ଫଲମ୍ ତତ୍ଫଲଂସମଵାପ୍ନୋତିଭସ୍ମସ୍ନାନକରୋନରଃ

ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଯେପରି ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ସମସ୍ତ ଏକାଠି ହୋଇଥାଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଏକ ମଣିଷ ମାତ୍ର ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ କଲେ ମିଳିଯାଏ ।

ଭସ୍ମସ୍ନାନଂ ପରଂ ତୀର୍ଥଂଗଂଗାସ୍ନାନଂଦିନେଦିନେ ଭସ୍ମରୂପୀଶିଵଃସାକ୍ଷାଦ୍ଭସ୍ମ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପାଵନମ୍

ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ । ଦିନେ ଦିନେ ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖେ । ଭସ୍ମ ରୂପେ ଶିବ ନିଜେ ପ୍ରକଟ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଭସ୍ମ ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ ।

ନତଦୂନଂନତଦ୍ଧ୍ଯାନଂନତଦ୍ଦାନଂଜପୋନସଃ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରେଣଵିନାଯେନ ଵିପ୍ରେଣ ଯଦନୁଷ୍ଠିତମ୍

ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ବିନା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେଉଁ ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା, ଦାନ କିମ୍ବା ଜପ କରେ, ସେସବୁ କିଛି ତୁଳନାର୍ଥ ନୁହେଁ ।

ଵାନପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯକନ୍ଯାନାଂଦୀକ୍ଷାହୀନନୃଣାଂ ତଥା ମଧ୍ଯାହ୍ନାତ୍ପ୍ରାଗ୍ଜଲୈର୍ଯୁକ୍ତଂପରତୋଜଲଵର୍ଜିତମ୍

ବନବାସୀ, କନ୍ୟାମାନେ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଦୀକ୍ଷା ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ; ତାପରେ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

ଏଵଂ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଂ ଯଃ କୁର୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯଂନିଯତମାନସଃ ଶିଵଭକ୍ତଃ ସଵିଜ୍ଞେଯୋ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଂ ଚ ଵିଂଦତି

ଏଭଳି ଯିଏ ନିତ୍ୟ ନିୟମିତ ମନ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରେ ଓ ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଲାଭ କରେ ।

ଯସ୍ଯାଂଗେନୈଵରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଏକୋପିବହୁପୁଣ୍ଯଦଃ ତସ୍ଯଜନ୍ମନିରର୍ଥଂସ୍ଯାତ୍ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରରହିତୋ ଯଦି

ଯେଉଁ ଲୋକ ଦେହରେ ଏକ ମାତ୍ର ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ଯାହା ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ତଥାପି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ବିନା ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଅର୍ଥହୀନ ହୁଏ ।

ଏଵଂତ୍ରିପୁଂଡ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯଂସମାସାତ୍କଥିତଂମଯା ରହସ୍ଯଂସର୍ଵଜଂତୂନାଂ ଗୋପନୀଯମିଦଂ ତ୍ଵଯା

ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରର ମହିମା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି । ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସମ୍ପୃକ୍ତ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖ ।

ତିସ୍ରୋରେଖାଭଵଂତ୍ଯେଵସ୍ଥାନେଷୁମୁନିପୁଂଗଵାଃ ଲଲାଟାଦିଷୁସର୍ଵେଷୁଯଥୋକ୍ତେଷୁବୁଧୈର୍ମୁନେ

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲଳାଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ତିନିଟି ରେଖା କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶିଖାଇଛନ୍ତି ।

ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯଂସମାରଭ୍ଯଯାଵଦଂତୋଭଵେଦ୍ଭ୍ରୁଵୋଃ ତାଵତ୍ପ୍ରମାଣଂସଂଧାର୍ଯଂ ଲଲାଟେ ଚ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରକମ୍

ଭୌହ ମଧ୍ୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭୌହର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ଦୂରୀ ଅଛି, ଏହି ମାପରେ ଲଳାଟରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ରେଖା ଦେବା ଉଚିତ ।

ମଧ୍ଯମାନାମିକାଂଗୁଲ୍ଯାମଧ୍ଯେତୁପ୍ରତିଲୋମତଃ ଅଂଗୁଷ୍ଠେନ କୃତାରେଖା ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରାଖ୍ଯା ଭିଧୀଯତେ

ମଧ୍ୟମା ଓ ଅନାମିକା ଆଉ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ପଛ ଦିଗରୁ ଯେଉଁ ରେଖା ଆଙ୍କାଯାଏ, ତାହାକୁ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ବୋଲାଯାଏ ।

ମଧ୍ଯେଂଗୁଲିଭିରାଦାଯ ତିସୃଭିର୍ଭସ୍ମଯତ୍ନତଃ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଧାରଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯାଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂପରମ୍

ମଧ୍ୟର ତିନିଟି ଆଉଳିରେ ସାବଧାନ ଭାବେ ଭସ୍ମ ନେଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ ।

ତିସୃଣାମପି ରେଖାନାଂ ପ୍ରତ୍ଯେକଂନଵଦେଵତାଃ ସର୍ଵତ୍ରାଂଗେଷୁତାଵକ୍ଷ୍ଯେସାଵଧାନତଯା ଶୃଣୁ

ତିନିଟି ରେଖା ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ନଉଟି ଦେବତା ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ କିପରି ଅଛନ୍ତି, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ ।

ଅକାରୋ ଗାର୍ହପତ୍ଯାଗ୍ନିର୍ଭୂଧର୍ମଶ୍ଚ ରଜୋଗୁଣଃ ଋଗ୍ଵେଦଶ୍ଚ କ୍ରିଯାଶକ୍ତିଃ ପ୍ରାତଃସଵନମେଵ ଚ

'ଅ' ଅକ୍ଷର, ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ଧର୍ମ, ରଜୋଗୁଣ, ଋଗ୍ବେଦ, କ୍ରିୟାଶକ୍ତି, ପ୍ରାତଃସବନ—

ମହଦେଵଶ୍ଚ ରେଖାଯାଃ ପ୍ରଥମାଯାଶ୍ଚ ଦେଵତା ଵିଜ୍ଞେଯା ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ଶିଵଦୀକ୍ଷାପରାଯଣୈଃ

ଏବଂ ମହାଦେବ, ଏହି ସବୁ ଏକଥିରେ ପ୍ରଥମ ରେଖାର ଦେବତା ଭାବେ ଶିବ ଦୀକ୍ଷାରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ ଜାଣିବା ଉଚିତ ।

ଉକାରୋ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନିଶ୍ଚ ନଭସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଜୁସ୍ତଥା ମଧ୍ଯଂଦିନଂ ଚ ସଵନମିଚ୍ଛାଶକ୍ତ୍ଯଂତରାତ୍ମକୌ

'ଉ' ଅକ୍ଷର, ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି, ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସବନ, ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ରେଖାରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ।

ମହେଶ୍ଵରଶ୍ଚ ରେଖାଯା ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଶ୍ଚ ଦେଵତା ଵିଜ୍ଞେଯାମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଶିଵଦୀକ୍ଷାପରାଯଣୈଃ

ଏବଂ ମହେଶ୍ୱର, ଦ୍ୱିତୀୟ ରେଖାର ଦେବତା ଭାବେ ଶିବ ଦୀକ୍ଷାରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ ଜାଣିବା ଉଚିତ ।

ମକାରାହଵନୀଯୌ ଚ ପରମାତ୍ମା ତମୋଦିଵୌ ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିଃ ସାମଵେଦସ୍ତୃତୀଯଂ ସଵନଂ ତଥା

'ମ' ଅକ୍ଷର, ହବନୀୟ ଅଗ୍ନି, ପରମାତ୍ମା, ରାତି ଓ ଅନ୍ଧକାର, ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି, ସାମବେଦ, ତୃତୀୟ ସବନ—

ଶିଵଶ୍ଚୈଵ ଚ ରେଖାଯାସ୍ତୃତିଯାଯାଶ୍ଚ ଦେଵତା ଵିଜ୍ଞେଯାମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଶିଵଦୀକ୍ଷାପରାଯଣୌ

ଏବଂ ନିଜେ ଶିବ, ତୃତୀୟ ରେଖାର ଦେବତା ଭାବେ ଶିବ ଦୀକ୍ଷାରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ ଜାଣିବା ଉଚିତ ।

ଏଵଂ ନିତ୍ଯଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଥାନଦେଵତାଃ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଂ ଧାରଯେଚ୍ଛୁଦ୍ଧୋ ଭୁକ୍ତିଂମୁକ୍ତିଂ ଚ ଵିଂଦତି

ଏଭଳି, ସଦା ସତ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଥିବା ସ୍ଥାନର ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିଲେ, ଜଣେ ମଣିଷ ଏହି ଜଗତର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପାଇଥାଏ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃସ୍ଥାନଦେଵାଶ୍ଚସର୍ଵାଂଗେଷୁମୁନିଶ୍ଵର ତେଷାଂ ସଂବଂଧିନୋଭକ୍ତ୍ଯାସ୍ଥାନାନିଶୃଣୁସାଂପ୍ରତମ୍

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଭଳି କହିଲେ ସ୍ଥାନର ଦେବତାମାନେ। ଏବେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ।

ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତ୍ସ୍ଥାନକେ ଵାର୍ଧଷୋଡଶସ୍ଥାନକେପି ଚ ଅଷ୍ଟସ୍ଥାନେ ତଥା ଚୈଵ ପଞ୍ଚସ୍ଥାନେପି ନାନ୍ଯସେତ୍

ତିରିଶିଟିଏ ସ୍ଥାନ, କିମ୍ବା ଶୋଳଟିଏ, କିମ୍ବା ଆଠଟିଏ, କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚଟିଏ ସ୍ଥାନ ଅଛି—ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନୁହେଁ।

ଉତ୍ତମାଂଗେ ଲଲାଟେ ଚ କର୍ଣଯୋର୍ନେତ୍ରଯୋସ୍ତଥା ନାସାଵକ୍ତ୍ରଗଲେଷ୍ଵେଵଂହସ୍ତଦ୍ଵଯ ଅତଃପରମ୍

ମୁଣ୍ଡର ଉପରେ, କପାଳରେ, ଦୁଇ କାନରେ, ଦୁଇ ଆଖିରେ, ନାକ, ମୁହଁ, କଣ୍ଠ, ଏବଂ ଦୁଇ ହାତରେ ଏଭଳି ଲଗାଯାଏ।

କୂର୍ପରେ ମଣିବଂଧେଚହୃଦଯେପାର୍ଶ୍ଵଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ ନାଭୌମୁଷ୍କଦ୍ଵଯେଚୈଵମୂର୍ଵୋର୍ଗୁଲ୍ଫେଚଜାନୁନି

କୁହୁଣି, କଳା, ହୃଦୟ, ଦୁଇ ପାଖ, ନାଭି, ଦୁଇ ଶୁକ୍ରାଶୟ, ଉରୁ, ଗୁଲ୍ଫ, ଏବଂ ଜଙ୍ଘାରେ।

ଜଂଘାଦ୍ଵଯେପଦଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵେଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତ୍ସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ ଅଗ୍ନ୍ଯବ୍ଭୂଵାଯୁଦିଗ୍ଦେଶଦିକ୍ପାଲାନ୍ଵସୁଭିଃ ସହ

ଦୁଇ ଗାଢ଼ି ଓ ଦୁଇ ପାଉଁରେ—ଏହି ତିରିଶିଟିଏ ସ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ। ଏହା ସହିତ ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଦିଗ, ଦିଗପାଳ ଓ ବସୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ଧରାଧ୍ରୁଵଶ୍ଚସୋମଶ୍ଚ ଅପଶ୍ଚେଵାନିଲୋନଲଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଷଶ୍ଚ ପ୍ରଭାସଶ୍ଚଵସଵୋଷ୍ଟପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ

ପୃଥିବୀ, ଧ୍ରୁବ ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଜଳ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଭାତ ଓ ଆଲୋକ—ଏହି ଅଠ ବସୁ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ଏତେଷାଂନାମମାତ୍ରେଣତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଂଧାରଯେଦ୍ବୁଧାଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵାଷୋଡଶସ୍ଥାନେତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଂତୁସମାହିତଃ

ଏମାନଙ୍କ ନାମ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି; କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୋଳଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଇପାରନ୍ତି।