ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିପୁରାଣେତିହାସାଗମଶତାନି ଚ ଏତଚ୍ଛିଵପୁରାଣସ୍ଯ ନାର୍ହଂତ୍ଯଲ୍ପାଂ କଲାମପି

ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ଆଗମ ଶତଶଃ ଗ୍ରନ୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶିବପୁରାଣର ଏକ ଅଳ୍ପ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଶୈଵଂ ପୁରାଣମମଲଂ ଶିଵକୀର୍ତିତଂ ତଦ୍ଵ୍ଯାସେନ ଶୈଵପ୍ରଵଣେନ ନ ସଂଗୃହୀତମ୍ ସଂକ୍ଷେପତଃ ସକଲଜୀଵଗୁଣୋପକାରେ ତାପତ୍ରଯଘ୍ନମତୁଲଂ ଶିଵଦଂ ସତାଂ ହି

ଏହି ନିର୍ମଳ ଶୈବ ପୁରାଣ, ଯାହାକୁ ଶିବ ନିଜେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, ଶୈବପ୍ରବଣ ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ସଂଗ୍ରହ କରିନଥିଲେ; ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ଉପକାର କରେ, ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ।

ଵିକୈତଵୋ ଧର୍ମ ଇହ ପ୍ରଗୀତୋ ଵେଦାଂତଵିଜ୍ଞାନମଯଃ ପ୍ରଧାନଃ ଅମତ୍ସରାଂତର୍ବୁଧଵେଦ୍ଯଵସ୍ତୁ ସତ୍କୢପ୍ତମତ୍ରୈଵ ତ୍ରିଵର୍ଗଯୁକ୍ତମ୍

ଏଠାରେ ଧର୍ମ କୌଶଳ ଛଡ଼ି ସିଧାସଳଖ ଶିଖାଯାଏ, ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ରହିଛି; ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିପାରିବେ, ଏଠାରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବିସ୍ତାରିତ, ଏବଂ ତିନି ପ୍ରଧାନ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଅଛି।

ଶୈଵଂ ପୁରାଣତିଲକଂ ଖଲୁ ସତ୍ପୁରାଣଂ ଵେଦାଂତଵେଦଵିଲସତ୍ପରଵସ୍ତୁଗୀତମ୍ ଯୋ ଵୈ ପଠେଚ୍ଚ ଶୃଣୁଯାତ୍ପରମାଦରେଣ ଶଂଭୁପ୍ରିଯଃ ସ ହି ଲଭେତ୍ପରମାଂ ଗତିଂ ଵୈ

ଶୈବ ପୁରାଣ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟରେ ମୁକୁଟ ମଣି, ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ଗାଥା; ଯିଏ ଏହାକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣେ, ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଏ ଏବଂ ପରମ ଗତିକୁ ପାଏ।

ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚଃ ସୌତଂ ପ୍ରୋଚୁସ୍ତେ ପରମର୍ଷଯଃ ଵେଦାଂତସାରସର୍ଵସ୍ଵଂ ପୁରାଣଂ ଶ୍ରାଵଯାଦ୍ଭୁତମ୍

ଏପରି ଶୁଣି, ମହାର୍ଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବେଦାନ୍ତର ସାର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ଥିବା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରାଣ ଆମକୁ ଶ୍ରବଣ କରା।'

ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନୀନାଂ ସ ଵଚନଂ ସୁପ୍ରହର୍ଷିତଃ ସଂସ୍ମରଞ୍ଛଂକରଂ ସୂତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ମୁନିସତ୍ତମାନ୍

ମୁନିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୂତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଶିଵମନାମଯମ୍ ପୁରାଣପ୍ରଵଣଂ ଶୈଵଂ ପୁରାଣଂ ଵେଦସାରଜମ୍

ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଏହି ଶିବପୁରାଣ, ଯାହା ପୁରାଣ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ବେଦର ସାର ଅଟୁଟ ଭାବେ ରହିଛି, ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତୁ।

ଯତ୍ର ଗୀତଂ ତ୍ରିକଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଵିରାଗକମ୍

ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ଦେଇଥିବା ତିନି ପ୍ରକାରର ଗୀତ ସ୍ନେହର ସହିତ ଗାଯାଯାଏ,

ଵେଦାଂତଵେଦ୍ଯଂ ସଦ୍ଵସ୍ତୁ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରଵର୍ଣିତମ୍

ଯେଉଁ ସତ୍ୟକୁ ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ସେହି ସତ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ପୁରାଣଂ ଵେଦସାରଜମ୍ ପୁରା କାଲେନ ମହତା କଲ୍ପେ ଽତୀତେ ପୁନଃପୁନଃ

ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହି ପୁରାଣ, ଯାହା ବେଦର ସାର, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଏବଂ ଅନେକ ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ପୁନିପୁନି କୁହାଯାଇଛି, ସେଥିରେ କାନ ଦିଅନ୍ତୁ ।

ଅସ୍ମିନ୍ନୁପସ୍ଥିତେ କଲ୍ପେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ମଣି ମୁନୀନାଂ ଷଟ୍କୁଲୀନାନାଂ ବ୍ରୁଵତାମିତରେତରମ୍

ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ କଳ୍ପରେ, ସୃଷ୍ଟିର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ଛଅ ଗୋଷ୍ଠୀର ମୁନିମାନେ ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ ।

ଇଦଂ ପରମିଦଂ ନେତି ଵିଵାଦଃ ସୁମହାନଭୂତ୍ ତେ ଽଭିଜଗ୍ମୁର୍ଵିଧାତାରଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମଵ୍ଯଯମ୍

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତର୍କ ହେଲା—'ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହି ନୁହେଁ' ବୋଲି। ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଚାରିବାକୁ ଗଲେ ।

ଵାଗ୍ଭିର୍ଵିନଯଗର୍ଭାଭିଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଂଜଲଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ ତ୍ଵଂ ହି ସର୍ଵଜଗଦ୍ଧାତା ସର୍ଵକାରଣକାରଣମ୍

ସମସ୍ତେ ନମ୍ରତା ଭରା କଥାରେ, ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ—'ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ।'

କଃ ପୁମାନ୍ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵେଭ୍ଯଃ ପୁରାଣଃ ପରତଃ ପରଃ ଯତୋ ଵାଚୋ ନିଵର୍ତଂତେ ଅପ୍ରାପ୍ଯ ମନସା ସହ

ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଠାରୁ ଉପରେ, ପୁରାତନ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜଣେ କିଏ, ଯାଁଠାରୁ କଥା ଓ ମନ ଫେରିଯାଏ, ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ?

ଯସ୍ମାତ୍ସର୍ଵମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରେଂଦ୍ରପୂର୍ଵକମ୍ ସହଭୂତେଂଦ୍ରିଯୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରଥମଂ ସଂପ୍ରସୂଯତେ

ଯାଁଠାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ—ପ୍ରଥମେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ।

ଏଷ ଦେଵୋ ମହାଦେଵଃ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ ଅଯଂ ତୁ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଦୃଶ୍ଯତେ ନା ଽନ୍ଯଥା କ୍ଵଚିତ୍

ଏହି ଦେବତା, ମହାଦେବ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ; ସେଠିକି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବରେ କେବେ ନୁହେଁ ।

ରୁଦ୍ରୋ ହରିର୍ହରଶ୍ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯେ ଚ ସୁରେଶ୍ଵରାଃ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ତସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷିଣଃ

ରୁଦ୍ର, ହରି, ହର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସେଠିକି ସର୍ବଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି ।

ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଶିଵେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିମୁଚ୍ଯତେ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଦେଵତାଭକ୍ତିଃ ପ୍ରସାଦୋ ଭକ୍ତିସଂଭଵଃ ଯଥେହାଂକୁରତୋ ବୀଜଂ ବୀଜତୋ ଵା ଯଥାଂକୁରଃ

ଏଠାରେ ଅଧିକ କଣ କହିବି? ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଦୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଭକ୍ତି ହୁଏ, ଦୟା ଭକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଯେପରି ଅଂକୁରରୁ ବୀଜ ଓ ବୀଜରୁ ଅଂକୁର ହୁଏ ।

ତସ୍ମାଦୀଶପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ଯୂଯଂ ଗତ୍ଵା ଭୁଵଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଦୀର୍ଘସତ୍ରଂ ସମାକୃଧ୍ଵଂ ଯୂଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍

ସେଥିପାଇଁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୟା ପାଇଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତମେ ପୃଥିବୀକୁ ଯାଇ, ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କର ।

ଅମୁଷ୍ଯୈଵାଧ୍ଵରେଶସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯୈଵ ପ୍ରସାଦତଃ ଵେଦୋକ୍ତଵିଦ୍ଯାସାରଂ ତୁ ଜ୍ଞାଯତେ ସାଧ୍ଯସାଧନଂ

ସେହି ଯଜ୍ଞରେ କେବଳ ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ, ବେଦର କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଜ୍ଞାନର ସାର ଓ କରିବାକୁ ଯାହା ଅଛି, ସେସବୁ ଜଣାଯାଏ ।

ଅଥ କିଂ ପରମଂ ସାଧ୍ଯଂ କିଂଵା ତତ୍ସାଧନଂ ପରମ୍ ସାଧକଃ କୀଦୃଶସ୍ତତ୍ର ତଦିଦଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ

ଏବେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ? ତାହା ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ କ'ଣ? କେମିତି ଭକ୍ତ ଦରକାର? ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଆମକୁ କହ ।

ସାଧ୍ଯଂ ଶିଵପଦପ୍ରାପ୍ତିଃ ସାଧନଂ ତସ୍ଯ ସେଵନମ୍ ସାଧକସ୍ତତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଯୋ ଽନିତ୍ଯାଦିଫଲନିଃସ୍ପୃହଃ

ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଶିବଙ୍କ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତି; ଉପାୟ ହେଉଛି ତାଙ୍କ ସେବା; ଭକ୍ତ ହେଉଛି ସେଉଁଠି, ଯିଏ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଫଳର ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେଇଛି ।

କର୍ମ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵେଦୋକ୍ତଂ ତଦର୍ପିତମହାଫଲମ୍ ପରମେଶପଦପ୍ରାପ୍ତଃ ସାଲୋକ୍ଯାଦିକ୍ରମାତ୍ତତଃ

ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ କର୍ମ କରି, ତାହାର ବଡ଼ ଫଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦଶା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ ।

ତତ୍ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯନୁସାରେଣ ସର୍ଵେଷାଂ ପରମଂ ଫଲମ୍ ତତ୍ସାଧନଂ ବହୁଵିଧଂ ସାକ୍ଷାଦୀଶେନ ବୋଧିତମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ଭକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ ମିଳେ; ଉପାୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର, ଯାହା ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ଶିଖାଇଛନ୍ତି ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ତତ୍ର ଵଃ ସାରଂ ସାଧନଂ ପ୍ରବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ଶ୍ରଵଣଂ ତସ୍ଯ ଵଚସା କୀର୍ତନଂ ତଥା

ଏଠାରେ ମୁଁ ସାର ଓ ଉପାୟ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି—କାନରେ ଶୁଣିବା, ମୁଁହରେ କହିବା ।

ମନସା ମନନଂ ତସ୍ଯ ମହାସାଧନମୁଚ୍ଯତେ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଃ କୀର୍ତିତଵ୍ଯଶ୍ଚ ମନ୍ତଵ୍ଯଶ୍ଚ ମହେଶ୍ଵରଃ

ମନରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ବଡ଼ ସାଧନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶୁଣିବା, ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଓ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ ।

ଇତି ଶ୍ରୁତିପ୍ରମାଣଂ ନଃ ସାଧନେନା ଽମୁନା ପରମ୍ ସାଧ୍ଯଂ ଵ୍ରଜତ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧନୈକପରାଯଣାଃ

ଏହିପରି ସାଧନା ଆମ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରମାଣ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏକାନ୍ତ ଭାବେ ଚେଷ୍ଟା କର ।

ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଚକ୍ଷୁଷା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ଲୋକଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଅପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ହି ସର୍ଵତ୍ର ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ଚେଷ୍ଟତେ

ନଜରେ ଦେଖିଥିବା ଜିନିଷ ଉପରେ ଲୋକେ କାମ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯାହା ଚକ୍ଷୁସାକ୍ଷାତ୍ ନୁହେଁ, ତାହାକୁ ଶୁଣି ଜାଣି ଲୋକେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।

ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରଵଣମେଵାଦୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁରୁମୁଖାଦ୍ବୁଧଃ ତତଃ ସଂସାଧଯେଦନ୍ଯତ୍କୀର୍ତନଂ ମନନଂ ସୁଧୀଃ

ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଶୁଣିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦରକାର; ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ପରେ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି ।