ଏକ ଶିବ-ଭକ୍ତିର ପବିତ୍ର କଥା ଆମେ ଆରମ୍ଭ କରିବା। ଯେଉଁ ଲୋକ କ୍ରିୟାଶୀଳ, ସେମାନେ ଶିବପୂଜା ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଏକ ପାତ୍ରରେ କରିବା ଉଚିତ, ଅଭିଷେକ ଓ ନିବେଦନ ଚାଉଳ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜା ଶେଷରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଏକ ପାତ୍ରରେ କିମ୍ବା ଅଲଗା ଘରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ଲୋକ କ୍ରିୟାଶୂନ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ ଭୋଜନ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କ୍ରିୟାଶୂନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତନୁ-ଲିଙ୍ଗ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରଧାନ; ସେମାନେ ବିଭୂତି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଓ ବିଭୂତି ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜା ପରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସଦା ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ବିଭୂତି ତିନି ପ୍ରକାର—ଲୋକିକ, ବେଦୀୟ, ଓ ଶିବ-ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଲୋକିକ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତା ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁଗୁଡିକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରାଯାଏ—ମାଟି, କାଠ, ଧାତୁ, ଶସ୍ୟ, ଏବଂ ଏହିପରି। ତିଳ ଓ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁ, କପଡ଼ା ଓ ପୁରୁଣା ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ତା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଚାହାଁତି। କୁକୁର ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ବି ତା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଜଳ ସହିତ କିମ୍ବା ଛଡ଼ା ଜଳ, ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ବିଭୂତି ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ବେଦୀୟ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଭୂତି ନୁହେଁ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ; ମନ୍ତ୍ର ଓ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନିରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ବିଭୂତି ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଏହି ବିଭୂତି ପିନ୍ଧିଲେ ଯଜ୍ଞ ନିଜ ଶରୀରରେ ନିବାସ କରେ; ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଲ୍ବ କାଠ ଜଳାଇବା ଉଚିତ। ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଶିବ-ଅଗ୍ନି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଅଗ୍ନିରୁ ଜଳାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ଶିବ-ଅଗ୍ନି ବିଭୂତି। ପ୍ରଥମେ ଦୁଧା ଗାଈର ଗୋବର କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ଗୋବର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଶାମୀ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ପଳାଶ, ଔଦୁମ୍ବର, ବଟ, ବିଲ୍ବ ଓ ଏହିପରି ଗଛର କାଠ ଶିବ-ଅଗ୍ନିରେ ଜଳାଇ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ପରେ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ବିଭୂତି ଶିବ-ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିତ ବସ୍ମ। କିମ୍ବା ଦର୍ଭା ଓ ଅନ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ କାଠ ଶିବ-ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗ୍ନିରେ ଜଳାଇ, ଶୁଧ୍ଧ କପଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରି, ଏହି ନୂତନ ବିଭୂତିକୁ ନୂତନ ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ବିଭୂତି ଉଜ୍ୱଳତା ପାଇଁ ଏକତ୍ର କରିବା ଓ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ମନାଯାଏ; 'ବସ୍ମ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଏହି, କାରଣ ଶିବ ନିଜେ ଏପରି କରିଥିଲେ। ଯେପରି ରାଜା ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଏସେଂସ୍ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ଲୋକ ଧାନ୍ୟ ଆଦି ଜଳାଇ ତାର ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ ନେଇଥାଏ, ଏପରି ଉଦରର ଜଠରାଗ୍ନି ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟ ଜଳାଇ ନିଜ ଶରୀରକୁ ତାର ଏସେଂସ୍ ଦେଇ ପୋଷଣ କରେ, ଏହିପରି ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ରଚୟିତା, ପରମ ଶିବ, ନିଜ ଅଧିନରେ ବ୍ୟକ୍ତ ସଂସାରର ଏସେଂସ୍ ଜଳାଇ ନେଇଛନ୍ତି। ସଂସାରକୁ ଜଳାଇ ଶିବ ଏହି ବସ୍ମ ନିଜ ଉପରେ ଲଗାଇଛନ୍ତି; ଏହି ଲଗାଇବା ଅବସ୍ଥାରେ, ସଂସାରର ଏସେଂସ୍ ନେଇଛନ୍ତି। ନିଜ ଶରୀରରେ ଏସେଂସ୍ ରତ୍ନ ନିବାସ କରାଇଛନ୍ତି: ଶୂନ୍ୟର ଏସେଂସ୍ ଦ୍ୱାରା ଚୁଲ, ବାୟୁର ଏସେଂସ୍ ଦ୍ୱାରା ମୁହଁ, ଦୃଷ୍ଟି ଦୂର କରି; ଅଗ୍ନିର ଏସେଂସ୍ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ, ପୃଥିବୀର ଏସେଂସ୍ ଦ୍ୱାରା ଚର୍ମ, ଜଳର ଏସେଂସ୍ ଦ୍ୱାରା ଗୁଡ଼ି, ଏପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ରର ଏସେଂସ୍ ତିପୁଣ୍ଡ୍ର; ଏହି ତିପୁଣ୍ଡ୍ର ମାର୍କ ମହେଶ୍ୱର ମାଥାରେ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି। ସେ ନିଜେ ସମସ୍ତ କୁ ନିଜ ବିସ୍ତାର ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ଏହିପରି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଏସେଂସ୍ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି। ଏହିପରି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଥିବାରୁ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଥିବା ଶିବ; ଯେପରି ସମସ୍ତ ପଶୁ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଶାନ୍ତ କରିଥାଏ। ଯାହାକି କୌଣସି ପଶୁ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରେନାହିଁ, ତେଣୁ ସିଂହ ଭାବେ ପରିଚିତ; 'ଶ' ମାନେ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ, 'ମ' ମାନେ ପୁରୁଷ। 'ବ' ମାନେ ଶକ୍ତି, ଅମୃତତ୍ୱ, ଏକତ୍ୱ; ଏହିପରି ନିଜକୁ ଶିବ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ବସ୍ମ ଲଗାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ତିପୁଣ୍ଡ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ; ପୂଜା ସମୟରେ ଜଳ ସହିତ କିମ୍ବା ଛଡ଼ା ଜଳ ଶୁଧ୍ଧି ପାଇଁ। ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି, ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ, ପୂଜା ପାଇଁ ବସ୍ମର ତିପୁଣ୍ଡ୍ର ଜଳ ସହିତ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଲୋକ ବସ୍ମ ତିପୁଣ୍ଡ୍ର ଜଳ ସହିତ ପିନ୍ଧି, ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶିବପୂଜାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି। ବସ୍ମ ଶିବ-ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପିନ୍ଧିଲେ ଏକ ସଂନ୍ୟାସୀ ଭାବେ ପରିଚିତ; ଶିବ-ନିଷ୍ଠା ଲୋକ ଏକ ଶିବ-ଭକ୍ତ। ଶିବ-ନିଷ୍ଠା ଲୋକ ପାଇଁ ଅଶୁଧ୍ଧି କିମ୍ବା ଜନ୍ମ-ଦୂଷିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ; ସେ ମାଥାରେ ମୃତିକା ସହିତ ବସ୍ମ ଚିହ୍ନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ଏହି ଚିହ୍ନ ନିଜ ହାତ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ହାତରେ ଲଗାଇଯାଏ; ଏହି ଶିବ-ଭକ୍ତର ଚିହ୍ନ, ଗୁଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ଏହି 'ଗୁରୁ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ। ସେ ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଦୂର କରେ; ଗୁଣ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପରମ ଶିବ ଗୁରୁ ରୂପେ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି। ତିନି ଗୁଣ ଦୂର କରି ପ୍ରଥମେ ଶିବକୁ ଜାଗୃତ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଶିଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ, ସେ 'ଗୁରୁ'। ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଗୁରୁ-ଲିଙ୍ଗ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ଗୁରୁ-ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା। ସେ ଶରୀର, ମନ, ଓ ମନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା, ଗୁରୁ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା, ସମ୍ଭବ କିମ୍ବା ଅସମ୍ଭବ, ଶୁଣିବା ଓ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଧ୍ଧ ମନ ବ୍ୟକ୍ତି ଜୀବନ ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ସାଧନ କରେ; ଏହିପରି ଶିଷ୍ୟ ଦୀକ୍ଷାଯୋଗ୍ୟ। ସେ ନିଜ ଶରୀର ଆଦି ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ ଦେଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଦୀକ୍ଷାର ନିମିତ୍ତରେ; ଜିହ୍ବା, ଲିଙ୍ଗ, ମନ୍ତ୍ର, ଶୁକ୍ର, କଣ, ଓ ଗର୍ଭ ପୂଜିତ। ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ମନ୍ତ୍ର-ଜନ୍ମିତ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପିତା ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପିତା ଶିଷ୍ୟକୁ ସଂସାରରେ ବିଲିନ କରେ। ଗୁରୁ ଜାଗୃତ କରି ସଂସାର ଉପରେ ନେଇଯାନ୍ତି; ଦୁଇର ତଫାତ୍ ଜାଣି ଗୁରୁଙ୍କୁ ପିତା ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।