ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ମହାଦେବଙ୍କର ଉପାସନା ଏବଂ ମୁକ୍ତିର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଖୋଲି ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ନିଜରେ ଶିବ ଭାବେ ଭାବନା କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜକୁ ଶକ୍ତିର ରୂପ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଲିଙ୍ଗକୁ ନିଜରେ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ନିଜକୁ ଶିବର ରୂପ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦ୍ୱିତ୍ୱରେ ଏକତାର ଅନୁଭୂତି କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଶବ୍ଦର ରୂପ ଏବଂ ଶକ୍ତି ବିନ୍ଦୁର ରୂପ, ଏହି ଦୁଇଁ ଏକ ଅପରେ ଅଧିକ ଭାବେ ଏକାତ୍ମତାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ମୂଳ ଏକତାକୁ ଭାବନା କରି, ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଏକାସାଥିରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଶିବଭକ୍ତମାନେ ମନ୍ତ୍ରର ରୂପ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ରୂପ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରାଯାନ୍ତି। ଷୋଳ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରିଲେ ଚାହିଦା ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଭାବରେ, ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ ସେବା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକମାନେ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶିବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତି ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଭକ୍ତମାନେ ଭୋଜନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ୍—ପାଞ୍ଚ ଥର, ଦଶ ଥର କିମ୍ବା ଶତବାର। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଧନ, ଶରୀର, ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନରେ କପଟତା ରହିଛି, ସେଉଁଠାରେ ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ ଅନୁଭୂତି ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ଶରୀରର ନାଭି ତଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ, କଣ୍ଠ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ, ମୁଁହ ସ୍ୱୟଂ ଲିଙ୍ଗ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଶିବ ଉପାସନାରେ ନିଯୁକ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍, ଚାହେ ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତୁ କି ନ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରଥମେ ପ୍ରାଚୀନ ମାତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ, ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି କରି, ପିତୃଲୋକକୁ ଅର୍ଜନ କରି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଗ୍ରାଦତ୍ଵ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଅନେକ ଉପାସକ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୱୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜେଉଁମାନେ ଜପ କରନ୍ତି ସେମାନେ ଉତ୍ତମ, ହଜାର ଜପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଏହି ଶିବଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଧ୍ୟାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲକ୍ଷ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଏହିପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧାରାରେ ପୂଜାର ଉତ୍ତମତା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ତାହାର ବିଶେଷ ଫଳ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଗମ୍ୟ। ଏହିପରି ଅପାର ମହିମା ଥିବା ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ କିଏ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବ? ଏହିପରି ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ଏବଂ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିରେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ଶିବ ସହିତ ଏକତା ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାସ୍ତ୍ର ଯିଏ ପଢ଼ନ୍ତି, ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିବଜ୍ଞାନୀ ହୁଅନ୍ତି, ଶିବ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ଓ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଶିବଙ୍କ କୃପା ଦ୍ୱାରା ମାନବ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ତାପରେ, ଏହି ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି—"ହେ ସର୍ବତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍, ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କ’ଣ?" ଗୁରୁ କହନ୍ତି: "ମୁଁ ବନ୍ଧନ, ମୋକ୍ଷ ଏବଂ ତାହାର ସାଧନା ବିଷୟରେ କହିବି, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।" ଆଠିପ୍ରକାର ବନ୍ଧନ, ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ବନ୍ଧିତ ହୁଏ, ସେହି ଆତ୍ମା ବନ୍ଧିତ କହାଯାଏ। ଏହି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ମୁକ୍ତ କହାଯାଏ। ପ୍ରକୃତି ଓ ତାହାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହୁଏ, ସେହିଏ ବନ୍ଧନ; ତାହାରୁ ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ। ଏଠିରେ ପ୍ରକୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ଗୁଣମୟ ଅହଂକାର ଓ ପାଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ର—ଏଇ ଆଠି ଅଂଶ ଅଛି। ଏଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେହ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ କର୍ମରୁ ଆଉ ଦେହ ହୁଏ, ଏହିପରି ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ। ଦେହ ତିନି ପ୍ରକାରର—ସ୍ଥୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, କାରଣ। ସ୍ଥୂଳ ଦେହ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ। କାରଣ ଦେହ ଆତ୍ମାର କର୍ମାନୁସାରେ ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ ଅଛି। ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ କାର୍ମିକ ଫଳ ଭୋଗ କରାଯାଏ। ଏଭଳି ଆତ୍ମା କର୍ମର ଦୌର୍ବଳ୍ୟରେ ବାଂଧାଯାଏ ଓ ତିନି ଦେହର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ରାକାର ଘୂରୁଥାଏ। ଏହି ଚକ୍ରକୁ ନିବୃତ୍ତ କରିବା ପାଇଁ, ଚକ୍ରର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ମହାଚକ୍ର ପ୍ରକୃତିଆଦି ଦ୍ୱାରା ଶିବ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ସେ ପ୍ରକୃତିରୁ ପରେ। ଯେପରି ଶିଶୁ ଅବିବେକରେ କିମ୍ବା ବିବେକରେ ପାଣି ପିଏ, ଏହିପରି ଶିବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ଓ ତାହାର ଅଂଶକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ନିର୍ଲିପ୍ତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସର୍ବଜ୍ଞତା, ତୃପ୍ତି, ଆଦି ଗୁଣ ଶିବଙ୍କ ମନସ୍ଵାମିତ୍ୱ, ଏହାକୁ ବେଦ ମାନ୍ୟ କରେ। ଏହିପରି, ଶିବଙ୍କ କୃପା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତି ଓ ତାହାର ଶକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ଦୟା ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ମାତ୍ର ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ, ଯିଏ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବି? ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ନିଷ୍କାମ କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କୃପାର କାରଣ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଶରୀର, ମନ, ବାଣୀ ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ପରମ ଶିବ, ଯିଏ ପ୍ରକୃତିରୁ ପରେ, ଦୟା ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ କର୍ମ ଓ ତାହାର ଅଂଶ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସେ; ଏହା ସଫଳ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଥାଏ। ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ 'ମୁକ୍ତ' କୁହାଯାଏ, ନିଜ ସ୍ଵରୂପରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ ଦେହ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିଲେ, ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ସାଲୋକ୍ୟ, ସାମୀପ୍ୟ, ସାରୂପ୍ୟ ଓ ସାୟୁଜ୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଏହିପରି, ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କ ସର୍ବଜ୍ଞତା ଓ ଶକ୍ତି ନିଜରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।