ଏହି ପବିତ୍ର ଶିବପୁରାଣର କଥାରେ, ଚିତ୍ତ ଶାନ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗତି ବିବର୍ଣ୍ତି ହେଉଛି। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ରୋଷର ଚକ୍ର, ଈଶ୍ବରଙ୍କ ମୋହର ଚକ୍ର, ଓ ଶିବଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ମୋହର ପଞ୍ଚମୟ ଚକ୍ର ଏହି ଶିବତତ୍ତ୍ୱର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗତିକୁ ବୁଝାଇଥାଏ। ଦଶ କୋଟି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ କାରଣ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଅବସ୍ଥାକୁ ଲାଭ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ଅବସ୍ଥାର ଶାସନ ଅଧିକାର ପାଉଥାଏ। ଏଭଳି କ୍ରମେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ତାହାର ଶାସନ ଲାଭ କରାଯାଏ, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଅବସ୍ଥାର ଅଧିକାର ମିଳିଥାଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକଶଠି କୋଟି ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ସହିତ, ଶିବଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଯାହା ପଞ୍ଚମ ଦେଉଳ ଚୟର ପାରେ ଅଛି। ସେଠାରେ ରାଜସମ୍ମେଳନ ମଣ୍ଡପ ଅଛି, ନନ୍ଦିଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠାସନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଏବଂ ବୃଷଭ ତପସ୍ୱି ରୂପରେ ସେଠାରେ ଦେଖାଯାଏ। ପଞ୍ଚମ enclosure ହେଉଛି ସଦ୍ୟୋଜାତର ସ୍ଥାନ, ଚତୁର୍ଥ enclosure ହେଉଛି ବାମଦେବଙ୍କ ସ୍ଥାନ। ତୃତୀୟ enclosure ଅଘୋରଙ୍କ ଅବସ୍ଥା, ଦ୍ୱିତୀୟ enclosure ପୁରୁଷ ଓ ସମ୍ଭୁଙ୍କ ଶୁଭ enclosure। ପ୍ରଥମ enclosure ହେଉଛି ଈଶାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ, ପଞ୍ଚମ pavilion ମେଧା ଓ ଧର୍ମର ଅବସ୍ଥା। ବଳିନାଥଙ୍କ ଆସନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୃତ ଦେଇଥାଏ; ଚତୁର୍ଥ pavilion ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ରୂପରେ ଅଛି। ତୃତୀୟ pavilion ହେଉଛି ସୋମସ୍କନ୍ଦର ସ୍ଥାନ, ଦ୍ୱିତୀୟ pavilion ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ନୃତ୍ୟ pavilion ବୋଲି କହନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ମୂଳ ମାୟାର ଶୁଭ ଅବସ୍ଥା ମିଳେ, ତାହା ପାରେ ଲିଙ୍ଗର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ନନ୍ଦିଙ୍କ ଆସନ ପାରେ, ଶିବଙ୍କ ମହିମା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ; ନନ୍ଦିଶ୍ୱର ବାହାରେ ରହି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଗୁରୁପରମ୍ପରା ଓ ନନ୍ଦିଶ୍ୱର ଠାରୁ ଆମେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଲାଭ କରିଛୁ; ଏହା ପାରେ, ଶିବର ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଲାଭ ହୁଏ ନାହିଁ। ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ଶିବଧାମର ମହିମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ; ଅନ୍ୟଥା ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଭକ୍ତମାନେ କହନ୍ତି। ଏଭଳି କ୍ରମେ, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପରମ୍ପରା କଥା କହିବି—ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଶୁଣ। ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର 'ନମଃ' ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ। ନାରୀ ଭାବ ଦୂର କରିବାକୁ, ପୁନଃ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ, ପୁରୁଷ ଭାବ ପାଇ, କ୍ରମେ ଜ୍ଞାନୀ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ନିଜ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବ ଦୂର କରିବା ସମ୍ଭବ; ପୁନଃ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର ଅଧିକାର ଲାଭ କରିଥାଏ। ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧି ଓ ଉଚ୍ଚାରଣରେ, କ୍ରମେ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ବୈଶ୍ୟ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ବୈଶ୍ୟ ଭାବ ଦୂର କରିପାରିବେ। ପୁନଃ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ପୁନଃ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବ ଦୂର କରିବା ସମ୍ଭବ। ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ 'ନମଃ' ଶବ୍ଦ ସହିତ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଶ୍ଠା ପାଇଁ ପଚାସ ଲକ୍ଷ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା କି ନାରୀ, ପୁରୁଷ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ହେଉ। 'ନମଃ' ଶବ୍ଦ ଆଗରେ କିମ୍ବା ପଛରେ ରଖି, ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖିତ ଅଛି, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି, ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଗୁରୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଦେଶ କରିବା ଉଚିତ। ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ମହା ଅଭିଷେକ, ଭୋଜନ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶିବ ଭକ୍ତଙ୍କ ପୂଜାରେ, ଶିବ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥାଏ; ଶିବ ଓ ଶିବ ଭକ୍ତ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ, ତାହା ନିଜେ ଶିବ। ଶିବ ରୂପ ମନ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ନିଜେ ଶିବ ହୋଇଯାଏ; ଶିବ ଭକ୍ତଙ୍କ ଶରୀରରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବ ବସିଥାଏ। ଶିବ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦର କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବ ମନ୍ତ୍ର ନିୟମିତ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ, ଶିବ ଏହି ଶରୀରରେ ବସିଥାଏ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ହେ ଦେବୀ, ଲିଙ୍ଗ ଏହି ରୂପ, ଏବଂ ଭକ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏହି ରୂପ, ଯେଉଁଠି ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ। ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଦେବୀ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ଉପସ୍ଥିତି ରହିଥାଏ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶିବକୁ ଉଚିତ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ଶବ୍ଦର ଅବତାର। ନିଜେ ଶିବ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଶକ୍ତି, ପ୍ରତିମା, ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ଏକା ଚିତ୍ର କିମ୍ବା କଳ୍ପନା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଶିବ ଭାବେ ଓ ନିଜକୁ ଶକ୍ତି ରୂପେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ଶକ୍ତିଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଦେବୀକୁ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଓ ନିଜକୁ ଶିବ ରୂପେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। ଶିବଲିଙ୍ଗ ଶବ୍ଦର ଧର୍ମ, ଶକ୍ତି ବିନ୍ଦୁର ଧର୍ମ; ଏକାପ୍ରଧାନ ଭାବରେ ଲିଙ୍ଗ ଏକଠା ହୋଇଥାଏ। ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ମୂଳ ଏକତ୍ୱ ଚିନ୍ତା କରି, ଶିବ ଭକ୍ତମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶିବ ରୂପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଷୋଳୋପଚାର ପୂଜା କରି, ଚାହିତା ଫଳ ପାଇଯାଏ; ସେବା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଶିବଲିଙ୍ଗ ଧାରୀ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇ, ଶିବ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥାଏ; ଶିବ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଗଣ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତି ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଭୋଜନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନରେ, ପଞ୍ଚ, ଦଶ, କିମ୍ବା ଏକଶଠି ଥର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଧନ, ଶରୀର, ମନ୍ତ୍ର, ଚିନ୍ତାରେ ଚତୁର୍ୟ ଅଛି— ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିର ନିଜ ଧର୍ମରେ, ପୃଥିବୀରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନାହିଁ; ନାବି ତଳ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ, ଗଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ।