କାର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବୃଷଭ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ କାରଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ବୃଷଭ, ଯାହାକୁ ଧର୍ମ କୁହାଯାଏ, ସେ ସମୟର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଏକ ଦିନ, ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ଆୟୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଆଉ, ଯେଉଁମାନେ କାରଣର ଶେଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କାରଣ-ବ୍ରହ୍ମ ହୁଅନ୍ତି; ଗନ୍ଧ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଉପରେ, ସେମାନେ ସଦା ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି। ସେଠାରେ, ସୁକ୍ଷ୍ମ ଗନ୍ଧର ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ଚୌଦ଼ ଲୋକ ନିର୍ମିତ; ଏହି ଚୌଦ଼ ଲୋକ ପୁଣି କାରଣ-ବିଷ୍ଣୁରେ ବ୍ୟସ୍ଥିତ। କାରଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଅଟ୍ଠାଇଶ, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କାରଣ ଈଶଙ୍କର ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଛପନ। ଏହା ପରେ, ଏକ ବିଶେଷ ଲୋକ ଅଛି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଶିବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି—ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନ କୈଳାସ ଅଛି, ପାଞ୍ଚଟି ବଢ଼ି ଘେରା ଥିବା। ଏହି ଲୋକ ପାଞ୍ଚଟି ବୃତ୍ତ ଓ ବ୍ରହ୍ମର ପାଞ୍ଚ ଶକ୍ତି ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ଆଦିଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ; ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ଏହିଠାରେ ଶିବଙ୍କର ନିବାସ ଅଟୁଟ ଆତ୍ମା ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ; ସେଠାରେ ପରମେଶ୍ୱର ପରାଶକ୍ତି ସହିତ ବିରାଜମାନ। ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ସଂହାର, ତିରୋଭାବ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ—ଏହି ପାଞ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦ ରୂପ। ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଧ୍ୟାନ ଓ ଧର୍ମ, ସେ ସଦା ଅନୁଗ୍ରହ ଦେବାରେ ଲିନ; ସମାଧି ମୁଦ୍ରାରେ ବସି, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଭାଗ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଧୀରେ ଧୀରେ ସନ୍ଧ୍ୟାଦି କ୍ରିୟା, ଧ୍ୟାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରମରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା କଲେ ମନ ଶିବଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଯାଏ। ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ ଶିବ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଲାଗି ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦର୍ଶନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ମୁକ୍ତି ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ୱ-ସ୍ୱରୂପରେ ଆନନ୍ଦ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚଳ; ପୂଜା, ତପସ୍ୟା, ପାଠ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଅଟୁଟ ଥିବା। ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଜଣେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କିରଣରେ ଅଶୁଚି ଦୂର କରେ। ଶମ୍ଭୁ ଦୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଦୂର କରିଦିଅନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର ହୁଏ, ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଶିବ ଜ୍ଞାନରୁ ଜଣେ ନିଜ ସ୍ୱ-ସ୍ୱରୂପରେ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହି ଆନନ୍ଦ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଧ୍ଧି ପାଏ। ପୁଣି, ଏକ ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମ ପରେ ବ୍ରହ୍ମାର ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ପୁଣି ଏକ ଲକ୍ଷ ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ପୁଣି ଏକ ଲକ୍ଷ ପରେ ରୁଦ୍ର ଦଶା ଓ ପୁଣି ଏକ ଲକ୍ଷ ପରେ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଭାବରେ, ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କଲେ, ଶିବ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କର ସାର ହେଉଥିବା କାଳ ଚକ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କାଳ ଚକ୍ର ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର—ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ର (ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର), ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୋଗ ଚକ୍ର (ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର), ତୃତୀୟ କ୍ରୋଧ ଚକ୍ର (ରୁଦ୍ରଙ୍କ), ଚତୁର୍ଥ ମୋହ ଚକ୍ର (ଈଶ୍ୱରଙ୍କ), ଓ ପଞ୍ଚମ ଶିବ ଚକ୍ର, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଓ ମୋହ ଦ୍ୱୟର ରୂପ। ଏହିଭଳି, ଦଶ କୋଟି ଜନ୍ମ ପରେ କାରଣ ବ୍ରହ୍ମ ଦଶା ଓ ପୁଣି ଦଶ କୋଟି ପରେ ସେ ଦଶାର ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏପରିକ୍ରମେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଓ ମହାତ୍ମା ଦଶା ଲାଭ କରିଥାଏ। ଏକ ଶତ କୋଟି ଥର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ, ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ସହିତ, ଶିବ ଲୋକର ପଞ୍ଚମ ଘେରା ପାର କରି ପ୍ରବେଶ ମିଳେ। ସେଠାରେ ରାଜସଭା ଅଛି, ନନ୍ଦିଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଅଛି; ଏଠି ତପସ୍ୟାର ରୂପରେ ବୃଷଭକୁ ଦେଖାଯାଏ। ପଞ୍ଚମ ଘେରା ସଦ୍ୟୋଜାତଙ୍କ ନିବାସ, ଚତୁର୍ଥ ଘେରା ଭଳି ବାମଦେବଙ୍କ ସ୍ଥାନ। ତୃତୀୟ ଘେରା ଅଘୋରଙ୍କ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଶମ୍ଭୁ ପୁରୁଷଙ୍କ ଶୁଭ ଘେରା, ପ୍ରଥମ ଘେରା ଏଶାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ। ପଞ୍ଚମ ମଣ୍ଡପ ପରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଧର୍ମର ଆସନ। ସେଠାରେ ବଳିନାଥଙ୍କର ଆସନ ଅଛି, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୃତ ଦେଉଛି; ଚତୁର୍ଥ ମଣ୍ଡପ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ରୂପରେ ଅଛି। ତୃତୀୟ ମଣ୍ଡପ ସୋମସ୍କନ୍ଦ ରୂପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ନୃତ୍ୟ ମଣ୍ଡପ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପ୍ରଥମ ମୂଳ ମାୟାର ଶୁଭ ଆସନ ଏଠି ଅଛି; ଏହାପରେ ଅଛି ଗଢ଼, ଯାହା ଲିଙ୍ଗର ଶୁଭ ସ୍ଥାନ। ନନ୍ଦି ଆସନ ପାରେ ଶିବଙ୍କର ମହିମା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ; ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ବାହାରେ ରହି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପୂଜନ୍ତି। ଏପରି, ଗୁରୁପରମ୍ପରା ଓ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଛି; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଶିବରେ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଛଡ଼ା, ଶିବଲୋକର ମହିମା ସମସ୍ତେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଭଳି ଭକ୍ତମାନେ କହନ୍ତି। ଏପରିକ୍ରମେ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପରମ୍ପରା କହିବି—ମନୋযোগ ସହିତ ଶୁଣ। ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର 'ନମଃ' ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ। ନାରୀତ୍ୱ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପୁଣି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷ ହୋଇ, ଅନୁକ୍ରମରେ ଜ୍ଞାନୀ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ। କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କ୍ଷତ୍ରିୟତ୍ୱ ଦୂର କରନ୍ତି; ପୁଣି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ। ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧି ଓ ଜପ ଦ୍ୱାରା, ଅନୁକ୍ରମରେ, ପୁରୁଷ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ବୈଶ୍ୟ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ବୈଶ୍ୟତ୍ୱ ଦୂର କରନ୍ତି। ପୁଣି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ମନ୍ତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପୁଣି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟତ୍ୱ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏଭଳି, ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ମନ୍ତ୍ର ସାଧନା ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁ ଜଣେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେ ଶିବ ଲୋକର ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।