ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରର ଅନୁସାରେ, ଲିଙ୍ଗର ତଳଭାଗ ଅଟିକି ରହିଛି, ଏକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆବରଣରେ ଢକି ଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଏକ ନିର୍ମିତ ଆକୃତିରୂପେ ଅଛି; ଏହାର ଉପରଭାଗ ଅଟିକି ନାହିଁ, କୌଣସି ଆବରଣ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହା ଅନିର୍ମିତ ଅଟିକି ଅଛି। ଏହି ତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶକ୍ତିର ଏକ ଶତଦ୍ୱାଦଶ (୧୧୨) ଜଗତ ଅଛି। ଏଠି ତଳରେ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଆକୃତି ଅଛି, ଉପରେ ନାଦ ଆକୃତି; ତଳରେ କର୍ମ ଜଗତ, ଉପରେ ଜ୍ଞାନ ଜଗତ। ଉପରେ ଯେଉଁଠାରେ ନମସ୍କାର କରାଯାଇଥାଏ, ଏହା ଅହଙ୍କାରକୁ ନଶ୍ଟ କରେ; ଉତ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଗୁପ୍ତତା ଏଠି ନିଷିଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ଏହି ଭଳି ଜ୍ଞାନ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥରେ ଗୁପ୍ତତା ଅପସାରିତ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ଭୌତିକ ତତ୍ତ୍ୱର ପୂଜା କରନ୍ତି ସେମାନେ ତଳଭାଗରେ ଘୁରୁଥିବା। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମାର ପୂଜା କରନ୍ତି ସେମାନେ ଏହାଠାରୁ ଉପରକୁ ଉଠି, ଲିଙ୍ଗର ମହାଜଗତର ଅଖଣ୍ଡ ଅଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାନ୍ତି। ଏଠି, ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଅଷ୍ଟମୂଳ ବନ୍ଧନ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି; ଏଭଳି ଭାବେ ଏହି ଜଗତର ଏବଂ ବେଦର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟଥା, ଅଧର୍ମର ମହିଷ ଉପରେ ବସି, କାଳର ଚକ୍ର ଘୁରୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଶିବର ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ତଥା ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ। ଏହି ଉପରଭାଗରେ, ଧର୍ମ ଏକ ବୃଷ ଆକୃତିରେ, ଉପବାସ ଧାରଣ କରି, ଶିବର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣର ଚରଣରେ ଉପସ୍ଥିତ। ବୃଷ ର ଶିଙ୍ଗ ହେଉଛି କ୍ଷମା, କାନ ହେଉଛି ଶାନ୍ତି, ବେଦର ଶବ୍ଦରେ ଅଳଙ୍କୃତ; ଦୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଶିକ୍ଷକ ହେଉଛି ଶ୍ୱାସ, ମନ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ। କର୍ମ ଆଦି ବୃଷମାନେ ସଦା କାରଣ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି; କର୍ମର ବୃଷ, ଧର୍ମ, କାଳ ଉପରେ ଅଟିକି ଅଛି। ଏଠି, ଏକ ଦିନ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କର ଆୟୁ ଅନୁଯାୟୀ। ଯେଉଁମାନେ କାରଣର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ କାରଣ-ବ୍ରହ୍ମା; ଘ୍ରାଣ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ସେମାନେ ସଦା ସୃଷ୍ଟିତ। ଏଠି, ଚୌଦ ଜଗତ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଘ୍ରାଣ ରୂପରେ ଅଛି; ଏହି ଚୌଦ ଜଗତ କାରଣ-ବିଷ୍ଣୁରେ ଅଛି। କାରଣ-ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଜଗତ ଏକୁଷ ଅଟିକି ଅଛି; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କାରଣ-ଈଶଙ୍କର ଜଗତ ଛପନ (୫୬) ଅଟିକି ଅଛି। ଏହାପରେ, ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ନାମକ ଜଗତ ଅଛି, ଜ୍ଞାନ କୈଳାସରେ, ପଞ୍ଚ ଘେରାରେ ଶୋଭିତ। ଏହା ପଞ୍ଚ ଚକ୍ର ସହିତ ଏକତା ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମର ପଞ୍ଚ ଶକ୍ତି ଓ ଆଦିଶକ୍ତି ସହିତ ଏକତା ହୋଇଛି; ଏଠି ଆଦି ଲିଙ୍ଗ ଅଟିକି ଅଛି। ଏହି ସ୍ଥାନ ଶିବଙ୍କର, ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ; ଏଠି ପରମେଶ୍ଵର ପରମଶକ୍ତି ସହିତ ଏକତା ହୋଇ ଅଛନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ନାଶ, ଗୁପ୍ତତା, ଦୟା—ପଞ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ହେଉଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦ। ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଧ୍ୟାନ ଓ ଧର୍ମ, ସଦା କୃପା ଦେବାରେ ମନୋନିତ; ସମାଧି ମୁଦ୍ରାରେ ବସି, ସ୍ୱ-ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଦୃଷ୍ଟି ଦିନେ ଦିନେ ସନ୍ଧ୍ୟା କ୍ରିୟା, ଧ୍ୟାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଦୈନିକ ଓ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମନ ଶିବ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ହୁଏ। ଶିବ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରାପ୍ତ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ସ୍ୱ-ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ, ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ; ନିଷ୍ଠାରେ, ତପ, ଜପ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ସ୍ଥିର ରହି। ଶିବଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସ୍ୱ-ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କିରଣରେ ଦୂଷିତତା ଦୂର କରେ। ଶମ୍ଭୁ, ଦୟାରେ ନିପୁଣ, ଅଜ୍ଞାନକୁ ଦୂର କରିଦେବେ; ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର ହେଲେ, ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଉପଜିବା। ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ ହୁଏ; ଏହି ସ୍ୱ-ଆନନ୍ଦ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରିଥାଏ। ଏହିପରି, ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମ ପରେ ବ୍ରହ୍ମାର ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ପୁନଃ ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମ ପରେ ବିଷ୍ଣୁର ଅବସ୍ଥା; ଆଉ ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମ ପରେ ରୁଦ୍ରର ଅବସ୍ଥା; ଆଉ ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମ ପରେ ଶାସନର ଅବସ୍ଥା। ଏହି ଭଳି ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଜପ କରି, କାଳର ଚକ୍ର—ଶିବ ଜଗତ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଗତର ସାର—ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କାଳର ଚକ୍ର ପଞ୍ଚଭାଗରେ, ପ୍ରତିଟି କ୍ରମିକ; ସୃଷ୍ଟିର ଚକ୍ର ବ୍ରହ୍ମାର, ଭୋଗର ଚକ୍ର ବିଷ୍ଣୁର। କ୍ରୋଧର ଚକ୍ର ରୁଦ୍ରର, ମୋହର ଚକ୍ର ଈଶ୍ୱରର; ଜ୍ଞାନ ଓ ମୋହ—ଶିବର ପଞ୍ଚଭାଗ ଚକ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ପୁନଃ, ଦଶ କୋଟି ଜନ୍ମ ପରେ କାରଣ-ବ୍ରହ୍ମାର ଅବସ୍ଥା, ଦଶ କୋଟି ପରେ ତାହାର ଶାସନ। ଏଭଳି କ୍ରମରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ତାହାର ଶାସନ ଏବଂ ମହା-ଆତ୍ମାର ଅବସ୍ଥା ଲାଭ କରି। ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ କୋଟି କୋଟି ଜପ କରି, ପଞ୍ଚ ଘେରା ଉପରେ ଶିବ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି। ଏଠି, ରାଜ ମଣ୍ଡପ ଅଛି, ନନ୍ଦିଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ; ତପର ଆକୃତିରେ ବୃଷ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ସଦ୍ୟୋଜାତର ସ୍ଥାନ ପଞ୍ଚମ, ଉଚ୍ଚତମ ଘେରା; ବାମଦେବର ସ୍ଥାନ ଚତୁର୍ଥ ଘେରା। ଅଘୋରର ନିବାସ ତୃତୀୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘେରା; ପୁରୁଷ, ଶମ୍ଭୁର ନିବାସ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଶୁଭ ଘେରା। ଈଶାନର ଉଚ୍ଚତମ ନିବାସ ପ୍ରଥମ ଘେରା; ଧ୍ୟାନ ଓ ଧର୍ମର ଅବସ୍ଥା ପଞ୍ଚମ ମଣ୍ଡପ ପରେ। ବଳିନାଥଙ୍କର ଆସନ ଏଠି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୃତ ଦେଇଥାଏ; ଚତୁର୍ଥ ମଣ୍ଡପ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଆକୃତିରେ ଶୋଭିତ। ସୋମସ୍କନ୍ଦର ନିବାସ ତୃତୀୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣ୍ଡପ; ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣ୍ଡପ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନୃତ୍ୟ ମଣ୍ଡପ ଭାବେ କହନ୍ତି। ଏହିପରି ଶିବର ଅଦ୍ଭୁତ ଜଗତ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୟାର ସଂସ୍କୃତି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।