ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ମହେଶ୍ୱର ରୋଷ, କଳିମା, ଏବଂ ବଡ଼ ମହିଷ ଆକୃତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ଗୁପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାନ୍ତି। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଚାଲିଥିବା ଭାବରେ ଗୁପ୍ତ ରହିଥାନ୍ତି। ଏହାଠାରୁ ତଳେ କର୍ମର ଭୋଗ ଅଛି, ଏବଂ ଉପରେ ଜ୍ଞାନର ଭୋଗ ଅଛି। କର୍ମର ମାୟା ତଳେ, ଜ୍ଞାନର ମାୟା ଉପରେ। ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତଳେ କର୍ମର ଭୋଗର ରୂପେ, ଯାହାକୁ ମାୟାର ମାପ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜ୍ଞାନର ଭୋଗର ରୂପେ, ଏହିଠି ମଧ୍ୟ ମାୟାର ମାପ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଅବିନାଶୀ ଭୋଗ ବିଦ୍ୟମାନ, ତଳେ କ୍ଷୟଶୀଳ ଭୋଗ ଅଛି। ତଳେ ଗୁପ୍ତତା ରହିଛି, ଉପରେ ଗୁପ୍ତତା ନାହିଁ। ତଳେ ବନ୍ଧନ ରହିଛି, ଉପରେ ବନ୍ଧନ ନାହିଁ। ତଳେ ଯେଉଁମାନେ ଆସକ୍ତି ଓ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂସାରରେ ଘୂରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ। ଉପରେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମର ଭୋଗ ବିଦ୍ୟମାନ, ତଳେ ଯେଉଁମାନେ ବିନ୍ଦୁ ପୂଜାରେ ଲିନ୍ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତଳେ ଘୂରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିରାକାର ପୂଜା କରନ୍ତି ଓ ନିଷ୍କାମ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପରେ ଯାନ୍ତି; ଶିବା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିବାମାନେ ତଳେ ଘୂରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଭାବେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପରେ ଉଠନ୍ତି; ତଳେ ଅନେକ ଜୀବାତ୍ମା, ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣ୍ଡଳୀ ଅଛି। ତଳରେ ଅଛନ୍ତି ସଂସାରରେ ବନ୍ଧିତ ଜୀବମାନେ, ଉପରେ ଅଛନ୍ତି ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା ଜୀବମାନେ। ଯେଉଁମାନେ ଭୌତିକ ପଦାର୍ଥ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତଳେ ଘୂରନ୍ତି। ମାନବ-ନିର୍ମିତ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥିବାମାନେ ଉପରେ ଯାନ୍ତି। ତଳେ ଶକ୍ତି-ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଉପରେ ଶିବ-ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ତଳେ ଲିଙ୍ଗ ଆବୃତ, ଉପରେ ଅନାବୃତ; ତଳେ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମିତ, ଉପରେ ଅନିର୍ମିତ। ତଳେ ଏକଶେ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିର ଲୋକ ଅଛି। ତଳେ ଅଛି ବିନ୍ଦୁର ରୂପ, ଉପରେ ନାଦର ରୂପ; ତଳେ କର୍ମର ଲୋକ, ଉପରେ ଜ୍ଞାନର ଲୋକ। ଉପରେ ନମସ୍କାର ମାନକୁ ନାଶ କରେ; ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିବା ଗୁପ୍ତତା ସେଠାରେ ନିଷିଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥରେ ଗୁପ୍ତତା ଅପସାରିତ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ଭୌତିକ ତତ୍ତ୍ୱ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତଳେ ଘୂରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପରେ ଯାଇ, ମହା-ଲିଙ୍ଗର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଅଷ୍ଟବନ୍ଧନ ସେଠାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି; ଏହିପରି ଜଗତ ଓ ବେଦୀୟ କଥା ଏଭଳି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଅଧର୍ମର ମହିଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି, କାଳଚକ୍ର ଘୂରୁଛି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଶିବପୂଜାରେ ଲିନ୍ ଓ ସତ୍ୟାଦି ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଅଲଗା। ଉପରେ ଧର୍ମ ବୃଷଭ ଆକୃତିରେ, ନିଷ୍ଠା ରୂପେ ଥିବା ସେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଧାରଣ କରି, ଶିବଙ୍କ ଧାମର ଆଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ। ଏହି ବୃଷଭର ଶିଙ୍ଗ ହେଉଛି କ୍ଷମା, କାନ ହେଉଛି ଶାନ୍ତି, ବେଦ ଶବ୍ଦରେ ଶୋଭିତ; ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ଗୁରୁ, ମନ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ। କର୍ମ ଆଦି ବୃଷଭମାନେ ସବୁ ସମୟରେ କାରଣ ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ଏହି କର୍ମ ବୃଷଭ ଧର୍ମ କାଳ ଉପରେ ଅଟୁଟ। ଏଠି ଏକ ଦିନ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ କାରଣର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ କାରଣ-ବ୍ରହ୍ମା ଅଟୁଟ; ଗନ୍ଧ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ସେମାନେ ସଦା ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି। ସେଠାରେ ଚୌଦ ଲୋକ ଅଛି, ସବୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗନ୍ଧର ରୂପରେ; ଏବଂ ଏହି ଚୌଦ ଲୋକ କାରଣ-ବିଷ୍ଣୁରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। କାରଣ-ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକ ୨୮ଟି, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କାରଣ-ଈଶଙ୍କ ୫୬ଟି ଲୋକ ଅଛି। ତା’ପରେ, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ନାମକ ଲୋକ ଅଛି, ଯାହା ଜ୍ଞାନ କୈଳାସରେ ପଞ୍ଚ ରେଖାରେ ଶୋଭିତ। ଏହା ପଞ୍ଚ ଚକ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମର ପଞ୍ଚ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଆଦିଶକ୍ତି ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ଏଠି ମୂଳ ଲିଙ୍ଗ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହିଠିକୁ ଶିବଙ୍କ ପରମ ଆତ୍ମାର ନିବାସ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ସେଠି ପରମେଶ୍ୱର ପରାଶକ୍ତି ସହିତ ବିରାଜିତ। ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ସଂହାର, ତିରୋଭାବ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ—ଏହି ପଞ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ସେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦର ରୂପ। ସେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ସଦା ଅନୁଗ୍ରହ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ; ସମାଧି ମୁଦ୍ରାରେ ବସି, ନିଜ ଆତ୍ମାର ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଧୀରେ ଧୀରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଧନ, ଧ୍ୟାନ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ମନ ଶିବ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗିଯାଏ। ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ ଶିବ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ। ମୁକ୍ତି ମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଆନନ୍ଦ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅଟୁଟ ରହିବା; ପୂଜା, ତପସ୍ୟା, ପାଠ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଦୃଢ଼ ଅଟଳ ଥିବା। ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରି, ଜଣେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କିରଣରେ କ୍ଳେଶ ହରେ। ଶମ୍ଭୁ, ଦୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅଜ୍ଞାନ କୁ ଦୂର କରିଦେବେ; ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ନାଶ ହୁଏ, ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହୁଏ। ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସ୍ୱରୂପର ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରାଯାଏ; ଏହି ଆନନ୍ଦରେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ପୁଣି, ଏକ ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମ ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପଦ ଲାଭ ହୁଏ; ପୁଣି ଏକ ଲକ୍ଷ ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ପଦ ଲାଭ ହୁଏ। ପୁଣି ଏକ ଲକ୍ଷ ପରେ ରୁଦ୍ର ପଦ ଲାଭ ହୁଏ; ପୁଣି ଏକ ଲକ୍ଷ ପରେ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ପଦ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଜପ କଲେ, ଶିବ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକର ସାର୍ଥକ କାଳଚକ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହି କାଳଚକ୍ର ପଞ୍ଚପ୍ରକାର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନୁକ୍ରମେ: ସୃଷ୍ଟିର ଚକ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ, ଭୋଗର ଚକ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ।