ଏହି ଶିବ-ପୁରାଣର ପବିତ୍ର କଥା ଅନୁଯାୟୀ, କାର୍ମିକ କ୍ରିୟା ଓ ମିଶ୍ର ଆଚରଣରେ ନିମଗ୍ନ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୂଳ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି । କାର୍ମ, ତପସ୍ୟା ଓ ଜପ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର କ୍ରିୟାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିବା ଶିବଯୋଗୀମାନେ ତିନି ପ୍ରକାରର ହୁଅନ୍ତି । ଯିଏ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୋଗ୍ୟବସ୍ତୁ, ହାତ ପାଉଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ, ନାମ ଓ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ ଉପାସନା କରେ, ସେ କ୍ରିୟାଯୋଗର ଅନୁଷ୍ଠାନକାରୀ ବୋଲି ଡାକାଯାଏ । ଯିଏ ଉପାସନାରେ ଲିନ୍, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଛି, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ତପସ୍ଯୋଗୀ । ଯିଏ ସଦା ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତ କାମନା ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ, ନିତ୍ୟ ଜପରେ ନିମଗ୍ନ, ସେ ଜପଯୋଗର ଅନୁଷ୍ଠାନକାରୀ । ଏହି ଶିବଯୋଗୀମାନେ ଯଦି ଷୋଡଶୋପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକ ଲୋକରେ ବାସ କରିବାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, କ୍ରମେ ଶୁଦ୍ଧ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଏବେ ମୁଁ ଜପଯୋଗ ବିଷୟରେ କହିବି, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, କାରଣ ଏହା ଯଜ୍ଞକୁ ପବିତ୍ର କରେ । 'ନମଃ' ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟା ବିଭକ୍ତିରେ ଥିବା ଶିବନାମ, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଏହିପରି ଶିବଙ୍କ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ରୂପ । ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ମଣିଷ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ; ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରଣବ ସହିତ ସଦା ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରୁ ଦୀକ୍ଷା ନେଇ, ଭଲ ଭୂମିରେ ସୁଖରେ ବାସ କରି, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ମାଘ ଓ ଭାଦ୍ର ମାସ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏକ ଦିନରେ ଏକଥର ମଧୁର ଭୋଜନ, ମନ୍ତ୍ର ଜପ ସମୟରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ରଖିବା ଉଚିତ୍ । ନିଜ ବାପା ଓ ରାଜାଙ୍କ ସେବା, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ନାହିଁହେଲେ ସେ ଋଣୀ ରହିଯାଏ । ଏହିପରି, ଶିବଙ୍କୁ କମଳାସନରେ ବସିଥିବା, ଜଟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରିଥିବା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର, ଯିଏ ତାଙ୍କ ବାମ ଜଂଘାରେ ଦେବୀକୁ ବସାଇଛନ୍ତି, ମହାଗଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଅଛନ୍ତି, ହସ୍ତରେ ମୃଗ ଓ ପରଶୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଭୟ ଦୂର କରିବା ଓ ଵର ଦେବା ମୁଦ୍ରା ରଖିଛନ୍ତି । ସଦାଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର, ଯିଏ ଦୟାମୟ ଓ କୃପା ଦାତା, ପ୍ରଥମେ ହୃଦୟରେ, ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିର ସକାଳେ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଆନନ୍ଦ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ପବିତ୍ର ମନ ସହିତ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଏକ ହଜାର ବାର ଓ ବାରହ ଥର ଅର୍ଥାତ୍ ୧୦୧୨ ଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍ । ବିବାହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚୟନ କରି, ଏକ ଉତ୍ତମ ଗୁରୁ ନିର୍ବାଚନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯିଏ ଶମ୍ଭୁର ରୂପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ । ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପଞ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ଶିବଭକ୍ତ, ଏହିମାନେ ଇଶାନ, ତତ୍ପୁରୁଷ, ଅଘୋର, ବାମଦେବ ଓ ସଦ୍ୟୋଜାତ ରୂପରେ ହେବେ । ପୂଜା ଉପକରଣ ଯୋଗାଏ, ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍ । ନିଜ ଉପବୀତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, ଏଗାର, ୧୦୧ ବା ଏକ ହଜାର ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ସମ୍ଭବ । କପିଳ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ନିଜେ କିମ୍ବା ଶିବଭକ୍ତମାନେ ୧୦୮ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସମାପ୍ତିରେ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଇଶାନ ଆଦି ପଞ୍ଚ ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ସେମାନେ ଛିଁଟିଥିବା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇଲେ, ତିନିଶଠି କୋଟି ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ମିଳେ । ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଇଶାନ ଆଦି କ୍ରମରେ ଦଶ ପ୍ରକାର ଭୋଜନ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ । ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ବସ୍ତ୍ର, ପିଠା ଓ ମିଠା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ସହ କ୍ରମେ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ଉପଚାର ସମାପ୍ତିରେ ବଡ଼ ଭୋଜନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ମନ୍ତ୍ର ଜପ ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏଭଳି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, ଲୋକ ଏକ ସତ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନକାରୀ ହୁଏ; ଏବଂ ପୁନଃ ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଥର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ । ଅଟଳ ରୁ ସତ୍ୟଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଥର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକର ଆଧିପତ୍ୟ ମିଳେ । ଯଦି ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ଭୋଗ ସମାପ୍ତି ପରେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ମନ୍ତ୍ରଜପୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ପୁନଃ ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ପାଏ । ପୁନି ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଦୃଶ ଓ ଆଧିପତ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ଏବଂ ଏକ ଶତ କୋଟି ଥର ଜପ କଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ହୁଏ । ଏଭଳି କ୍ରିୟାତ୍ମକ ବ୍ରହ୍ମା ସହ ଏକତା ପାଇ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାର ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କରେ । ନୂତନ କଳ୍ପ ଆସିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ପୁନି ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, କ୍ରମେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ । ପାତାଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସତ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚୌଦ୍ଦ ଲୋକ ପୃଥିବୀ ଆଦି ପଞ୍ଚଭୂତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ସତ୍ୟରୁ ଉପରେ ଓ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚୌଦ୍ଦ ଲୋକ ଅଛି; ପୃଥିବୀ ଲୋକରେ କ୍ରିୟାତ୍ମକ ବିଷ୍ଣୁ ଉତ୍ତମ ବୈକୁଣ୍ଠନଗରେ ବସିଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହ ବିଶେଷ ଭୋଗର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ବସିଛନ୍ତି; ଏହିଠାରୁ ଉପରେ ଏକୋଣିଶ ଶୁଚି ଆଦି ଏକୋଣିଶି ଲୋକ ଅଛି । ଶୁଚି ଲୋକରେ, କୈଳାସରେ, ରୁଦ୍ର ବିଶେଷ ତେଜସ୍ୱୀ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି; ଏହିଠାରୁ ଉପରେ ଛପନ୍ଟି ଶାନ୍ତ ଓ ଅହିଂସାମୟ ଲୋକ ବିଦ୍ୟମାନ । ଅହିଂସା ଲୋକରେ, ଜ୍ଞାନ କୈଳାସ ନଗରରେ, କ୍ରିୟାତ୍ମକ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତକୁ ଗୁପ୍ତ କରି ବସିଛନ୍ତି ।