ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଶିବ ସଂହିତା ବିଷୟରେ କହାଯାଇଛି—ଯେଉଁଠାରେ ଅନୁଚିତ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ଅପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ବାଣୀ କହିବା ଫଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ପାପ ମାତ୍ର ଏକଥର ଏହି ସଂହିତା ପାଠ କଲେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏହି ସଂହିତାକୁ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ କିମ୍ବା ବିଳ୍ବ ଗଛ ତଳେ ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏମିତି ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ଯାହାକୁ କଥା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତ କରିହେବ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହ ଏହି ସଂହିତା ପାଠ କରାଯାଏ ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅବସରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ, ସେଠାରେ ପାଠକର ଏହି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ ଶିବଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଉପବାସରେ ବିଳ୍ବ ମୂଳରେ ଏହି ସଂହିତା ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂହିତା ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦିଆଯାଏ; ସେଗୁଡିକ ଜ୍ଞାନର ଲୀଳାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନାଯାଏ। ଏମିତି ଶିବ ପୁରାଣକୁ ବେଦ ସମାନ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହାକି ପ୍ରଥମେ ଶିବେ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ସଂହିତା ଅଛି—ବିଦ୍ୟେଶ, ତାର-ରୌଦ୍ର, ବୈନାୟକ, ଓମିକ, ମାତୃ, ଏଗାରୋଟି ଭାଗରୁ ଗଠିତ ରୁଦ୍ର, କୈଳାସ, ଏବଂ ଶତରୁଦ୍ର। ଏହିପରି କୋଟିରୁଦ୍ର, ସହସ୍ରକୋଟିରୁଦ୍ର, ଏବଂ ଧର୍ମ ନାମକ ବାୟବୀୟ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ମୋଟେ ବାରଟି ସଂହିତାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ। ବିଦ୍ୟେଶରେ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ; ଏହିପରି ରୁଦ୍ର, ବୈନାୟକ, ଓମିକ ଓ ମାତୃ ପୁରାଣରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ଏଠାରେ ଆଠ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଏଗାର ରୁଦ୍ର ସଂହିତାରେ ତେର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ; କୈଳାସରେ ଛଅ ହଜାର ଏବଂ ଶତରୁଦ୍ରରେ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ। କୋଟିରୁଦ୍ର ଏଗାର ହଜାରର ତିଣିଗୁଣା, ସହସ୍ରକୋଟିରୁଦ୍ର ଏକ ହଜାର କୋଟି ରୁଦ୍ର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ବାୟବୀୟ ଏକ ଶତ ଗୁଣା ସାଗର, ଘର୍ମ ଏକ ହଜାର ଗୁଣା ସୂର୍ଯ୍ୟ; ଏହିପରି ଶିବ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ଏହାର ମୋଟ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଲକ୍ଷ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ସେହିଠାରୁ ବ୍ୟାସଦେବ ଏହାକୁ ଚବିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରିଥିଲେ; ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ ଶିବ ପୁରାଣ ଚଉଥଥିରେ ଅଛି ଏବଂ ସାତଟି ସଂହିତାରେ ବିଭକ୍ତ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଶିବ ଏହି ପୁରାଣକୁ ରଚନା କରିଥିଲେ, ତାହାର ମୂଳ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଶତ କୋଟି ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ବହୁତ ଅଂଶ ହରାଇଗଲା। ଡ୍ୱାପର ଓ ଅନ୍ୟ୍ୟ ଯୁଗରେ ଏହାକୁ ଅଠାରଟି ପୁରାଣରେ ବିଭକ୍ତ କରାଗଲା ଏବଂ ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଲେ। ଶିବ ପୁରାଣ ଏବେ ଚବିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ସାତ ସଂହିତା ସହ ବେଦ ସମାନ ମହିମାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ସାତ ସଂହିତା ହେଉଛି—ପ୍ରଥମ ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର, ଦ୍ୱିତୀୟ ରୌଦ୍ରୀ, ତୃତୀୟ ଶତରୁଦ୍ର, ଚତୁର୍ଥ କୋଟିରୁଦ୍ର, ପଞ୍ଚମ ଉମା, ଷଷ୍ଠ କୈଳାସ ଏବଂ ସପ୍ତମ ବାୟବୀୟ। ଏହିପରି ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରାଣ, ଶିବ ନାମକ, ସାତ ସଂହିତା ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମ ସମାନ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏହି ସାତ ସଂହିତା ସହ ଶିବ ପୁରାଣକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ସହ ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ଆଗମ ଶତଶଃ ଗ୍ରନ୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶିବ ପୁରାଣର ଏକ ଅଂଶ ପରି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ପବିତ୍ର ଶିବ ପୁରାଣ, ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇନଥିଲା; ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉପକାର କରେ, ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ ଏବଂ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଧର୍ମକୁ ନିର୍ମଳ ଭାବେ ଶିଖାଯାଏ, ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥର ମୂଳ ଭାଗ; ଏହାକୁ ଅସୂୟା ରହିତ, ତ୍ରିବର୍ଗ ଗୁଣ ସମ୍ପନ୍ନ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଶିବ ପୁରାଣ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମୁକୁଟମଣି, ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ଗୀତ ଗାଏ; ଯେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହ ପାଠ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ କରାଯାଏ, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏପରେ, ଏହି ଶ୍ରୁତ କଥା ଶୁଣି ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରାଣ, ବେଦାନ୍ତର ସାର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ, ଆମ ପାଇଁ ପାଠ କର।" ଏହା ଶୁଣି, ସୂତ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଏହି ଶିବ ପୁରାଣକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ପୁରାଣିକ ପରମ୍ପରାରେ ଏବଂ ବେଦର ସାରରେ ନିବଦ୍ଧ।" ଏଠି ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟର ତିନୋଟି ଗୀତ ଅନୁରାଗରେ ଗାଯାଯାଏ। ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଯାହାକୁ ଜଣାଯାଏ, ସେଇ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଏଠି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ପୁରାଣ, ବେଦର ସାରରୂପେ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ କଳ୍ପରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଛଅ ଗୋତ୍ରର ଋଷିମାନେ ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତର୍କ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—"ଏହିଟି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହିଟି ନୁହେଁ"—ଏବଂ ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତେ ନମ୍ରତା ସହ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ: "ଆପଣ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ।" "କିଏ ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଅତିନିର୍ମଳ, ଯାଁଠାରେ ବାଣୀ ଓ ମନସ୍କୁ ଫେରିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ?" "ଯାଁଠାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପ୍ରଥମେ ତାହାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।" "ଏହି ଦେବ, ମହାଦେବ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ବିଶ୍ୱରେଶ୍ୱର; ସେ କେବଳ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ କେବେ ନୁହେଁ।" "ରୁଦ୍ର, ହରି, ହର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସଦା ଉତ୍କଳ୍ପିତ ରହନ୍ତି।" "ଅଧିକ କ’ଣ କହିବି?