ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ଅମୂଳ୍ୟ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ରର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିବୃତ୍ତି ହେଉଛି । ମୁହଁରେ ଅଜ୍ଞାନ ନଥିବା, ସଦା ନୂତନ ଏହି ପ୍ରଣବକୁ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହି ପ୍ରଣବକୁ ସଦା ନୂତନ ଏବଂ ଅନେକ ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି—କେବେ ସୂକ୍ଷ୍ମ, କେବେ ସ୍ଥୂଳ । ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଣବ ଏକ ଅକ୍ଷର ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପଞ୍ଚ ଧ୍ୱନି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ଏହା ଅପ୍ରକାଶିତ ଅଟୁଟ ତତ୍ତ୍ୱ; ଅନ୍ୟପଟେ ସ୍ଥୂଳ ପ୍ରଣବ ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷର ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଧ୍ୱନି ରୂପେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ । ଯେଉଁ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଣବକୁ ସମସ୍ତର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି । ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦେହ ପରିନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ, ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲାଭ କରି ପାରିବେ । କିନ୍ତୁ କେବଳ ଜପ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ । ଛତ୍ତିଶ କୋଟି ଥର ଜପ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଏକତ୍ୱ ହୁଏ । ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଣବ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ଦୀର୍ଘ। ଏହା ଅ, ଉ, ମ ଏବଂ ବିନ୍ଦୁ, ନାଦ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଧ୍ୱନି ଓ କାଳର ମାପ ଅନୁସାରେ ବିଭାଜିତ । ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଣବକୁ ଯୋଗୀମାନେ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଣବ ତିନି ତତ୍ତ୍ୱର ସାର, ମ ଅକ୍ଷରରେ ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ଏକତ୍ୱ ଅଟୁଟ ରହିଛି । ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ରୂପ ସବୁ ପାପ ନାଶ କରିବାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ । ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ଦଶ ଦିଗରୁ ଦଶ ପ୍ରକାର ଧ୍ୱନି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏହି ଧ୍ୱନିଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକାଶ ତତ୍ତ୍ୱର ମୂଳ । କର୍ମରତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ରୂପ, ନିର୍ଲିପ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ରୂପ ଉପଯୁକ୍ତ । ବ୍ୟାହୃତି ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଉ ଧ୍ୱନି ଧ୍ୱନି ମାପ ଅନୁସାରେ ଯୋଗ ହୁଏ । ବେଦରେ ଉ ଧ୍ୱନିକୁ ଉପାସନା ଓ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି । ନବତି କୋଟି ଥର ଜପ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ । ପୁନି, ନଅ କୋଟି ଥର ଜପ କଲେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବିଜୟ, ପୁନି ନଅ କୋଟିରେ ଜଳ ଉପରେ ବିଜୟ, ଏହିପରି ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ ହୁଏ । ଏହିପରି ଘ୍ରାଣ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଓ ଅହଂକାର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନଅ କୋଟି ଥର ଜପ କଲେ ବଶୀଭୂତ କରାଯାଏ । ହଜାର ଥର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ଲୋକ ସଦା ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଏହାପରେ ଅଧିକ ଜପ ନିଜ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ହୁଏ । ଏପରି ଏକଶଏ ଆଠ କୋଟି ଥର ଜପ କଲେ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ଜାଗୃତି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଯୋଗ ଲାଭ ହୁଏ । ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଯୋଗ ଲାଭ କରି, ଲୋକ ଜୀବନମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସଦା ଶିବଙ୍କ ନାମ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ, କାରଣ ଶିବ ନିଜେ ପ୍ରଣବ ରୂପ । ଯେଉଁ ମହାଯୋଗୀ ସମାଧିରେ ଲୀନ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି; ଦେହରେ ରୁହି, ଋଷି, ଛନ୍ଦ, ଦେବତା ଆଦି ଅନୁଯାୟୀ ଆବୃତ୍ତି କରିବା ଉଚିତ । ପ୍ରଣବ ଅକ୍ଷର ସହିତ ଦେହରେ ଜପ କଲେ, ଦଶ ମାତୃକା ଓ ଷଡ଼ପଥ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ନ୍ୟାସ ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ । କର୍ମରତ ଓ ମିଶ୍ର ଅଭ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥୂଳ ପ୍ରଣବ ଉପଦେଶ ହୋଇଛି; କର୍ମ, ତପସ୍ୟା, ଜପ ଦ୍ୱାରା ଶିବ ଯୋଗୀମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର । ଧନ, ଭୋଗ, ହାତ ଓ ଅଙ୍ଗ, ନାମ ଆଦି ସହିତ ଯେଉଁ ଶିବ ଉପାସନା କରେ, ସେ କ୍ରିୟା-ଯୋଗୀ । ଯିଏ ଉପାସନାରତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଛି, ହିଂସା ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ରହିତ, ସେ ତପସ୍-ଯୋଗୀ । ଯିଏ ସଦା ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତ କାମନା ଓ କ୍ରୋଧ ରହିତ, ନିରନ୍ତର ଜପରତ, ସେ ଜପ-ଯୋଗୀ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ । ଷୋଳ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ, ଶିବ ଯୋଗୀମାନେ ପ୍ରଥମେ ଶିବ ସହ ଏକ ଲୋକରେ ବାସ କରି, କ୍ରମେ ଶୁଦ୍ଧ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଏବେ ମୁଁ ଜପ ଯୋଗ କଥା କହିବି—ଏହି ଯୋଗ ତପସ୍ୟାରତ ଲୋକଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ । ଶିବଙ୍କ ନାମ, ‘ନମଃ’ ସହିତ ଦ୍ୱିତୀୟା ବିଭକ୍ତିରେ, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଶିବଙ୍କ ସ୍ଥୂଳ ରୂପ । ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ; ଏହା ସଦା ପ୍ରଣବ ସହିତ ଆରମ୍ଭ କରି ଜପ କରିବା ଉଚିତ । ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଦିକ୍ଷା ନେଇ, ଭଲ ଭୂମିରେ ଖୁସିରେ ରହି, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ । ମାଘ ଓ ଭାଦ୍ର ମାସ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦିନକୁ ଏକଥର, ସଂଯମିତ ଭୋଜନ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାଷା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ । ନିଜ ବାପା ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରି, ହଜାର ଥର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ନହେଲେ ଋଣୀ ରହିଯାଏ । ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ପାଁଚ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କରିବା ସହିତ, ଶିବଙ୍କୁ କମଳାସନରେ ବସିଥିବା, ଜଟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରିଥିବା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ । ଶିବାଙ୍କ ଡାହାଣ ଜଂଘାରେ ଦେବୀ ବସିଛନ୍ତି, ଚାରିପାଖରେ ମହାଗଣ, ହସ୍ତରେ ମୃଗ ଓ ପରଶୁ, ଅଭୟ ଓ ବରଦାନ ମୁଦ୍ରା ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ । ସଦା ଦୟାମୟ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ମନେ ରଖି, ପ୍ରଥମେ ହୃଦୟରେ, ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ପୂର୍ବଦିଗ ଦେଖି, ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ପ୍ରଭାତେ ନିତ୍ୟକର୍ମ ଶେଷ କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ । ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଏକ ହଜାର ବା ବାରି ଦୁଇ ଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ । ବିବାହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାଛି, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଚାର୍ଯ୍ୟ, ଯିଏ ଶମ୍ଭୁ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ । ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପଞ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ଈଶାନ, ତତ୍ପୁରୁଷ, ଅଘୋର, ବାମଦେବ ଓ ସଦ୍ୟୋଜାତ ରୂପେ ଶିବ ଭକ୍ତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ । ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୀତିରେ ଶିବ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାପରେ ହୋମ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ । ନିଜ ପବିତ୍ର ଜନ୍ୟୁ ସହିତ ହୋମ କରି, ଏଗାର, ଏକଶଏ ଏକ, କିମ୍ବା ଏକ ହଜାର ଆହୁତି ଦେଇପାରିବେ, ଯେପରି ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ । ଏହିପରି, ପ୍ରଣବ ଓ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉପାସନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ରେ ପ୍ରକାଶିତ ।