ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କୁ ଶିବ-ଭକ୍ତ ମଣିଷମାନେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ: “ପ୍ରଣବ ମହତ୍ତ୍ୱ, ଷଡ୍-ଲିଙ୍ଗ ଏବଂ ଶିବ-ଭକ୍ତର ପୂଜା ନେଇ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।” ଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମହାଦେବ ଏହି ଗଭୀର ରହସ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁଁ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ମହାଦେବ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ଏହି ଜଗତରେ, ଯେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ସମାବେଶ, ଭୋଜନ କିମ୍ବା ଚାଷ କରିବା ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଜନ୍ମ-ନିବେଦନ ହଜାର ବାର ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଜନ୍ମ-ନିବେଦନ ଦେଇଲେ, ଜନ୍ମକୁ ଶିବଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଏହାର ଫଳରେ ଜନ୍ମର ଅର୍ପଣ ହୁଏ। ଜନ୍ମ ଅର୍ପଣ କରିଲେ, ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଦେବାକୁ ନିଜ ସାଥିରେ ଏକତା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହି ଜନ୍ମ-ନିବେଦନ କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଶିବ ଯୋନି ଓ ଲିଙ୍ଗ ରୂପରେ ଜନ୍ମର ନିର୍ଣ୍ଣୟକାରୀ। ଏହି ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଶିବଙ୍କ ଜନ୍ମର ପୂଜା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ—ଚଳ ଓ ଅଚଳ—ବିନ୍ଦୁ ଓ ନାଦରେ ଗଠିତ। ବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ଶକ୍ତି, ଶିବ ହେଉଛି ନାଦ, ଏବଂ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱଭାବ। ବିନ୍ଦୁ ନାଦର ଆଧାର, ନାଦ ବିନ୍ଦୁର ଆଧାର; ଏହି ବିନ୍ଦୁ ଓ ନାଦ ଉପରେ ଜଗତ ଉପସ୍ଥିତ, ଏହି ଦୁଇ ଆଧାରରେ ସବୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବିନ୍ଦୁ ଓ ନାଦ ଯାହାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସେହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନରୁ ଜଗତ ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଲିଙ୍ଗ, ବିନ୍ଦୁ ଓ ନାଦରେ ଗଠିତ, ଜଗତର କାରଣ। ବିନ୍ଦୁ ଦେବୀ, ଶିବ ନାଦ, ଏବଂ ଶିବ-ଲିଙ୍ଗ ଏଭଳି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ତେଣୁ, ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଶିବ-ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ମା ଦେବୀ ବିନ୍ଦୁର ରୂପ, ପିତା ଶିବ ନାଦର ରୂପ। ଯେତେବେଳେ ଦୁଇ ଉପାଧ୍ୟାୟ—ମା ଓ ପିତା—ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଶିବ-ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମା, ଶିବ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ପିତା; ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ସେବା କରିଲେ, କ୍ରିପା ବଢ଼ିଯାଏ। କ୍ରିପା ଦ୍ୱାରା ପୂଜକ ଅନ୍ତର୍ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଲାଭ କରେ; ତେଣୁ, ଅନ୍ତର୍ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶିବ-ଲିଙ୍ଗକୁ ପିତା ଓ ମାର ରୂପରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଭର୍ଗ ପୁରୁଷର ସ୍ୱଭାବ, ଭର୍ଗ ପ୍ରକୃତିର ନାମ। ଯେଉଁ ଭ୍ରୂଣର ଅନ୍ତର୍ ଆବାସ ଅପ୍ରକାଶିତ, ସେହି ପୁରୁଷ; ଯେଉଁ ଭ୍ରୂଣର ଅନ୍ତର୍ ଆବାସ ପ୍ରକାଶିତ, ସେହି ପ୍ରକୃତି। ଭ୍ରୂଣ ପୁରୁଷ, କାରଣ ସେ ପ୍ରଜନନକାରୀ; ପୁରୁଷ ପ୍ରକୃତି ସହ ଏକତା ହେଲେ, ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ପ୍ରକୃତି ପ୍ରକାଶ ପାଇଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ଜନ୍ମ ଥିବା ଜୀବ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ, ଏହା ପୁରୁଷରୁ ଆରମ୍ଭ। ଅନ୍ୟଥା, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଅନିବାର୍ୟ; ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ସମୟରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେଣୁ ଜୀବ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଜନ୍ମ ଜୀବକୁ ବାନ୍ଧନରେ ଆଣିଥାଏ; ଏହି ବାନ୍ଧନ ହଟାଇବା ପାଇଁ, ଜନ୍ମର ଚିହ୍ନକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ‘ଭଂ’ ମାନେ ବୃଦ୍ଧି, ‘ଭଗ’ ମୂଳ; ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ୱଭାବିକ ଉପାୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରକୃତିର ନାମ। ‘ଭଗ’ର ପ୍ରଧାନ ଅର୍ଥ ଉପଭୋଗ; ଏହି ଅର୍ଥ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। ମୁଖ୍ୟ ‘ଭଗ’ ପ୍ରକୃତି, ଶିବ ‘ଭଗର’ ଧାରୀ। ଭଗ୍ୟବାନ ଉପଭୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କେହି ଉପଭୋଗ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଭଗର ନାଥ ‘ଭର୍ଗ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ‘ଭଗ’ ସହିତ ଚିହ୍ନ ଯୁକ୍ତ, କିମ୍ବା ‘ଭଗ’ ଚିହ୍ନ ସହ ଏକତା—ଏହି ଉପଭୋଗ ପାଇଁ, ଏହି ଜଗତ ଏବଂ ପରେ ଚିର ଉପଭୋଗ ପାଇଁ। ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିବର ଚିହ୍ନ ରୂପରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକାରୀ, ଏହି ଚିହ୍ନ ସୃଷ୍ଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଚିହ୍ନର ଅର୍ଥ ଦେଖାଏ, ସେହି ଚିହ୍ନ ରୂପରେ ପରିଚିତ। ଚିହ୍ନ ପୁରୁଷର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଖାଏ, କାରଣ ଏହା ଶିବ ସହ ଏକତାରେ; ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିର ଚିହ୍ନର ଏକତା ‘ଚିହ୍ନ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ନିଜ ଚିହ୍ନକୁ ପୂଜିଲେ, ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ; ଚିହ୍ନର କାର୍ଯ୍ୟ ହରାଯାଏ ନାହିଁ। ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଚିହ୍ନର କାର୍ଯ୍ୟ ଦୂର ହୁଏ। ଶିବର ଚିହ୍ନକୁ ଷୋଳ ଉପଚାର—ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍—ସାଧାରଣ ଲୋକ ଓ ସ୍ୱଭାବିକ ଉପାୟରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନରେ ଏହି ପୂଜା ଜନ୍ମ ହଟାଏ; ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ମହା-ଚିହ୍ନକୁ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ଗୋମୟ, ଗୋମୂତ୍ର, ଦୁଧ, ଦହି, ଘୀ—ଏହି ପଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ ବିଶେଷ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦୁଧ ଓ ତଦ୍ଯଥା, ମଧୁ ଓ ଇଖର ରସ ଦେଇ ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଶବ୍ଦର ଚିହ୍ନ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର; ନାଦର ଚିହ୍ନ ଅପ୍ରକୃତ; ବିନ୍ଦୁର ଚିହ୍ନ ଉପକରଣ, ମା ଅକ୍ଷର ସ୍ଥିତ। ‘ଉ’ ଚଳ ଚିହ୍ନ, ‘ଅ’ ଗୁରୁର ରୂପ। ଷଡ୍-ଚିହ୍ନକୁ ନିତ୍ୟ ପୂଜିଲେ, ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ନିଶ୍ଚିତ। ଶିବର ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କଲେ ଲୋକ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ; ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କଲେ ଅର୍ଦ୍ଧ ପଦ ମିଳେ, ଭସ୍ମ ଧାରଣ କଲେ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧ। ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ତିନି ପଦ ମିଳେ; ପୂଜା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ସହ ଶିବ ଓ ଭକ୍ତକୁ ପୂଜିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶିବ ଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ ହୁଏ। ପ୍ରଣବ ଅର୍ଥ ଜଣା ଜଣେ ଜୀବକୁ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଜଗତର ମହା ସାଗରରେ ନୂତନ ନୌକା ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି। ‘ପ୍ର’ ଅକ୍ଷର ପଞ୍ଚ ଧାରଣର ପ୍ରତିକ; ପ୍ରଣବ ତୁମର, ଏହି ବ୍ୟାପକ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ତୁମକୁ ନେଇଯିବ। ନିଜ ମନ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଯୋଗୀ ଓ ପୂଜକମାନେ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କର୍ମ ନାଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ନୂତନ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଶିବ ଓ ଦେବୀ, ଲିଙ୍ଗ ଓ ପ୍ରଣବ, ବିନ୍ଦୁ ଓ ନାଦ, ଉପଚାର ଓ ଭକ୍ତିର ମାଧ୍ୟମରେ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ।