ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଜ୍ୟ, ଉପଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ, ପୋଶାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହି ତତ୍ତ୍ୱର ସ୍ୱରୂପ ମୃତ୍ତିକା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦେବମୂର୍ତ୍ତିର ପୂଜା ମାନବମାନବୀଙ୍କର ଏହି ଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ । ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ, ଦୁହେଁ ଏହି ପୂଜାର ଅଧିକାରୀ, ଏହିଥିରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ । ଏହି ପାଇଁ ନଦୀ, ପୋଖରୀ କିମ୍ବା କୂଆଁରୁ ଶୁଦ୍ଧ ମୃତ୍ତିକା ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ମୃତ୍ତିକାକୁ ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରି, ସଫା ମଣ୍ଡପରେ ଭଲଭାବେ ଚକି ମାରି, ଦୁଧ ଦେଇ ହାତରେ ଗଢି ଏକ ଦେବମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଦରକାର । ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ-ଉପାଙ୍ଗ ଥିବା ଚାହିଁଏ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ, ଏବଂ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିବା ଭାବରେ ରଖି ପ୍ରଣାମ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି, ଗଣେଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ମା ଦେବୀ, ଓ ଶିବଙ୍କ ଏବଂ ଶିବଲିଙ୍ଗର ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଇଛିତ ଫଳ ପାଇଁ ଷୋଡଶୋପଚାର ପୂଜା କରି, ଫୁଲ ଛିଟିଇ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଦରକାର । ପୂଜାର ସମସ୍ତ ନୈବେଦ୍ୟ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭୋଜନ ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏହାର ପରିମାଣ ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ଏକ କୁଡ଼ବ, ମାନବ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରସ୍ଥ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରସ୍ଥ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଏହିପରି, ଅଧିକ ପରିମାଣ ଦେଇଲେ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ । ହଜାର ଥର ପୂଜା କଲେ, ଦ୍ୱିଜଜନ ତ୍ରୁତିୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି । ମାପ ହେଉଛି ବାରଟି ଆଙ୍ଗୁଠିର ପ୍ରମାଣ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ । ଏଠାରେ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ଉପରେ ତିନି ଗୁଣା ପାଞ୍ଚ ହେଉଛି । ଲୋହ କିମ୍ବା କାଠର ପାତ୍ରକୁ 'ଶିବ' ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି । ଏଠାରେ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥର ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ପ୍ରସ୍ଥ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ଯାହା ଚାରି କୁଡ଼ବ, ଦଶ ପ୍ରସ୍ଥ, ଶତ ପ୍ରସ୍ଥ କିମ୍ବା ହଜାର ପ୍ରସ୍ଥ ଭାବେ ପରିଗଣିତ । ଜଳ, ତେଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ମାପ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ । ମାନବ, ଋଷି ଓ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମହାପୂଜା ବିବର୍ଣ୍ଣିତ । ଅଭିଷେକ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ, ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ତୃପ୍ତି ଲଭ୍ୟ, ଧୂପ ଦ୍ୱାରା କାମନାପୂରଣ ହୁଏ । ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ, ତାମ୍ବୁଳ ଦେଇ ଭୋଗ ମିଳେ । ଏହିପରି, ଅଭିଷେକ ଆରମ୍ଭ କରି ଛଉଟି ପ୍ରଧାନ କ୍ରମକୁ ଯଥାବିଧି ତିଆରି କରିବା ଦରକାର । ନମସ୍କାର ଓ ପାଠ — ଉଭୟ ଇଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁନ୍ତି, ସେମାନେ ପୂଜା ଶେଷରେ ଏହି ଦୁଇଟି କ୍ରମ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ । ପ୍ରଥମେ ମନରେ ପୂଜା କରି, ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରମିକ ଭାବରେ କରିବା ଦରକାର । ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଲୋକରେ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ । ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକରେ ଚାହିଁଥିବା ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ । ଏହି ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ । ଯେଉଁମାନେ ଯଥାବିଧି ଭାବେ ବିଘ୍ନେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଇଛିତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ବିଶେଷତଃ ଶୁକ୍ରବାର କିମ୍ବା ଶ୍ରାବଣ କିମ୍ବା ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀରେ । ଧନୁ ମାସରେ ବୈଦ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବିଘ୍ନେଶଙ୍କୁ ବିଧିମତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି, ଶତ କିମ୍ବା ହଜାର ପୂଜା ଯେତେ ଦିନ ହେବ, ସେତେ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସମାପ୍ତ କରିବା ଦରକାର । ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦେବତା ଓ ଅଗ୍ନିର ପୂଜା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଓ ଇଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ହରିଯାଏ, ଦୁଃଖ ନାଶ ପାଏ । ସପ୍ତାହର ଦିନ ଅନୁଯାୟୀ ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ । ଏହିଠି ତିଥି, ନକ୍ଷତ୍ର, ଯୋଗ ଆଦିରେ ସମସ୍ତ ଇଛିତ ଫଳର ମୂଳ ମନାଯାଏ । ଏହିପରି, ଯେଉଁଠାରେ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟ ନାହିଁ, ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ମନାଯାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦିନ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଧାର । ତିଥି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିନରେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ । ଆଗର ଅଂଶ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ, ବିଶେଷକରି ରାତିରେ, ପ୍ରଶଂସିତ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ, ବିଶେଷକରି ଦିନରେ, ପ୍ରଶଂସା ହୁଏ । ତିଥି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିଲେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ । ଦେବତା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ନକ୍ଷତ୍ର ଆଦିକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା, ପାଠ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କ୍ରମ କରିବା ଦରକାର । ବେଦରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ଏହିପରି ଉପାୟରେ ପୂଜା କରାଯାଏ; ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଗ ଓ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ । 'ପୂଜା' ଶବ୍ଦ ଲୋକିକ ଓ ବୈଦିକ ଦୁଇ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠାରେ ଚିତ୍ତ ଓ ଜ୍ଞାନକୁ ଇଛିତ ଭୋଗ ପାଇଁ ଲାଗୁ କରାଯାଏ । ନିୟତ କ୍ରିୟା ଓ ନୈମିତ୍ତିକ କ୍ରିୟା ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ କାମ୍ୟ କ୍ରିୟା ତୁରନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ନିୟତ କ୍ରିୟା ଦିନିକିଆ, ମାସିକ, ପକ୍ଷିକ କିମ୍ବା ବାର୍ଷିକ ଭାବେ କରାଯିବା ଉଚିତ । ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ମିଳିଥାଏ, ଓ ପାପ ଦୀରେ-ଦୀରେ ନାଶ ପାଏ । ଚତୁର୍ଥୀ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ମହାଗଣପତିଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର । ଏହି ପୂଜା ପକ୍ଷର ପାପ ନାଶ କରି, ପକ୍ଷର ଭୋଗ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଚୈତ୍ର ଚତୁର୍ଥୀରେ ଏହି ପୂଜା କଲେ, ମାସିକ ଫଳ ମିଳେ । ସିଂହ କିମ୍ବା ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ କଲେ, ବାର୍ଷିକ ଫଳ ମିଳେ । ଶ୍ରାବଣ ପରେ ରବିବାରେ ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିବା ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର । ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କିମ୍ବା ଭାଦ୍ରପଦରେ, ଏକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ସୋମବାର ଥାଏ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ଶୁଭ ଓ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; ଶ୍ରାବଣରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ବିଶେଷ ଭାବେ ଇଛିତ ଆରୋଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ।