ଶିଵପୁରାଣମ୍
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ସୂତ ମୁନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି—ଯେଉଁ ଜଣେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଉପବାସ ରଖି, ରାତି ସାରା ଜାଗି, ଏହି ପୁରାଣ କୁ ପଢନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପୂର୍ବ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଭଳି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ନିଜ ପରିମାଣର ସମ୍ପଦ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦାନ କରିଲେ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦେଲେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ସଫଳ ଭାବରେ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଓ ସଂଶୟ ରହିତ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଦିନ ଓ ରାତି ଶିବ ପୁରାଣ କୁ ଗାନ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଦୈନିକ ଏହି ପୁରାଣ ପଢନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଯେକୌଣସି ସୁକୃତ୍ୟ କୋଟିଗୁଣ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ର ସଂହିତା କୁ ଏକାଗ୍ରତାରେ ପଢାଯାଏ, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ ର ପାପ ମଧ୍ୟ ତିନି ଦିନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଜଣେ ମୌନ ରଖି, ଭୈରବ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଖରେ ଦିନେ ତିନିଥର ଏହି ସଂହିତା ପଢନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ବଟ ବା ବିଳ୍ବ ଗଛକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଏହି ସଂହିତା ପଢିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ ର ପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏଠି କୈଳାସ ସଂହିତାକୁ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ମନାଯାଏ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ ର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଓଁକାର ର ଅର୍ଥ କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ। ଏହି କୈଳାସ ସଂହିତାର ମହିମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶଙ୍କର ଜାଣନ୍ତି, ବ୍ୟାସ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଓ ସୂତ ମୁନି ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ମାତ୍ର ଜାଣନ୍ତି। ସେଠି ସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଳ୍ପ କଥା କହିବି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏହି ଅଳ୍ପ ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଦୁଇଜନ୍ମାନେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଏମିତି କୌଣସି ପାପ ଦେଖିନାହିଁ, ଯାହାକୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂହିତା ନଷ୍ଟ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ସଂହିତାକୁ ଶିବ ଖୁସି ହୋଇ ଉପନିଷଦ ର ସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି କୁମାରଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଠି ଏହି ଅମୃତ ପିଏ, ସେଉଁଠି ଅମର ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ ଭଳି ପାପ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ ଏକ ମାସ ଏହି ସଂହିତା ପଢିଲେ, ସେହି ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଅନୁଚିତ ଦାନ ଗ୍ରହଣ, ଅଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ପାପ, ଏହି ସଂହିତା ଏକଥର ପଢିଲେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଶିବ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ବିଳ୍ବ ଗଛ ଗଛିକୁ ଏହି ସଂହିତା ପଢାଯାଏ, ସେଠି ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ସଂହିତା ପଢି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ କରାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପିତୃଗଣ ଶିବଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ଜଣେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଉପବାସ ରଖି ବିଳ୍ବ ମୂଳରେ ଏହି ସଂହିତା ପଢନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଶିବ ଓ ଦେବଗଣ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ପୂଜନ୍ତି। ଏହି ସଂହିତା ବଡ଼ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜ୍ଞାନ ର ଖେଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚେଷ୍ଟିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଶୈବ ପୁରାଣ ବେଦ ସମାନ, ପ୍ରଥମେ ଶିବ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ରଚନା କରିଥିଲେ। ବିଦ୍ୟେଶ, ତାର-ରୌଦ୍ର, ବୈନାୟକ, ଓଁମିକ, ମାତୃ, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର, କୈଳାସ ଓ ଶତରୁଦ୍ର—ଏହି ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ପରିଚିତ। କୋଟିରୁଦ୍ର, ଶତକୋଟିରୁଦ୍ର, ବାୟବୀୟ ବା ଧର୍ମ ପୁରାଣ, ଏମିତି ଏହି ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଅତି ବିଶିଷ୍ଟ। ମୋତେ ସୂତ କହିଲେ—ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏଠି ଦ୍ୱାଦଶ ସଂହିତା ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ମନାଯାଏ। ବିଦ୍ୟେଶରେ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ, ରୁଦ୍ର, ବୈନାୟକ, ଓଁମିକ, ମାତୃ ପୁରାଣରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଆଠ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ସଂହିତାରେ ତେର ହଜାର, କୈଳାସରେ ଛଅ ହଜାର, ଶତରୁଦ୍ରରେ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଛି। କୋଟିରୁଦ୍ରରେ ଏଗାର ହଜାର ତିନିଗୁଣ, ଶତକୋଟିରୁଦ୍ରରେ ଦଶ ମିଲିଅନ ରୁଦ୍ର ର ହଜାର ଗୁଣ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ବାୟବୀୟ ଏକ ଶତ ଗୁଣ ସମୁଦ୍ର ସମାନ, ଘର୍ମ ଏକ ହଜାର ଗୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ, ଏହିପରି ଶୈବ ଗଣନାରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଲକ୍ଷକୁ ଛୁଁଇଯାଏ। ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି ୨୪,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ କରିଥିଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଶୈବ ପୁରାଣ ଚତୁର୍ଥ, ସାତି ସଂହିତା ରହିଛି। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏହି ପୁରାଣ ଶିବଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା, ଏହାର ମୂଳ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଦଶ ମିଲିଅନ ର ଶତ ଗୁଣ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭରେ ବହୁତ ଅଂଶ ହରାଇଗଲା। ଡ୍ୱାପର ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ଏହା ଅଠାରଟି ପୁରାଣରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ଦ୍ୱୈପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଶିବ ପୁରାଣ ୨୪,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ଓ ସାତି ସଂହିତାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବେଦ ସମାନ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ସାତି ସଂହିତା ହେଉଛି: ପ୍ରଥମ—ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର, ଦ୍ୱିତୀୟ—ରୌଦ୍ରୀ, ତୃତୀୟ—ଶତରୁଦ୍ର, ଚତୁର୍ଥ—କୋଟିରୁଦ୍ର, ପଞ୍ଚମ—ଉମା, ଷଷ୍ଠ—କୈଳାସ, ସପ୍ତମ—ବାୟବୀୟ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରାଣ, ଯାହାକୁ ଶିବ ପୁରାଣ କୁହାଯାଏ, ସାତି ସଂହିତାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ରହ୍ମ ସମାନ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ସାତି ସଂହିତାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବ ପୁରାଣ ପଢନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବନ କାଳରେ ମୁକ୍ତ ମନାଯାନ୍ତି। ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ, ଇତିହାସ, ଆଗମ ଶତଶଃ ଏହି ଶିବ ପୁରାଣର ଅଂଶମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଶୈବ ପୁରାଣ, ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉପକାର କରେ, ତିନିପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦେଉଛି। ଏଠି ଧର୍ମ ଅକପଟ ଭାବେ ଶିଖାଯାଏ, ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମୂଳ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଏଠି ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଶୈବ ପୁରାଣ, ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମୁକୁଟମଣି, ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ଜ୍ଵଳମାନ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ଗାନ; ଯେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତିରେ ପଢିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଏ ଓ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏପରେ, ଏହି ଶିବ ପୁରାଣର ମହିମା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ସୂତ!