ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖିବା ପରେ ଯେଉଁ ବୁଝିବା ଆସେ—କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ମିଳେ, ଏହି ବୁଝିବାକୁ ‘ଶ୍ରଦ୍ଧା’ କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆତ୍ମୀୟ ବା ରାଜାଙ୍କ ଭୟରୁ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା କମ୍ ମାନ୍ୟ। ଯଦି କାହା ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ ମଧ୍ୟ, ଗରିବ ଲୋକଟିଏ ମଧ୍ୟ ମନ, କଥା କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରିପାରେ। ମନ୍ତ୍ର, ସ୍ତୋତ୍ର, ଜପ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଉପାସନା କରାଯାଏ, ତାକୁ କଥା ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ବ୍ରତ ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶରୀରୀକ ଉପାସନା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଯେତେ ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ବେଶି ଦିଆଯାଏ, ଯଦି ଦେବତାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଭାବନା ରହିଛି, ତେବେ ସେହି ଦାନ ଉପଭୋଗ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନ ସବୁବେଳେ କରିବା ଉଚିତ୍। ନିଜ ଜାତିର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇବା ଉଚିତ୍। ଦେବତାଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଉପଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦେଇଲେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମିଳେ; ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରି ଦେଇଲେ ମୋକ୍ଷର ସଫଳତା ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ାଯାଏ କିମ୍ବା ଶୁଣାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଜ୍ଞାନ ସାଧନା ସଫଳ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ମୃତ୍ତିକା ମୂର୍ତ୍ତିର ଉପାସନା କେମିତି କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ବଡ଼ ଉପକାରକ, କାରଣ ଏହା ସବୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରେ ଓ ଦୁଃଖକୁ ତୁରନ୍ତ ଦୂର କରେ। ଏହି ବିଧି ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂର କରେ, ସମୟର ମୃତ୍ୟୁକୁ ନଶ୍ୱ କରେ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଜୀବନସାଥୀ, ସନ୍ତାନ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ମୃତ୍ତିକା ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ଉପଭୋଗ୍ୟ ସବୁ ମିଳେ, ତେଣୁ ଏହା ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ପୁରୁଷ-ନାରୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଅଧିକାର ଅଛି। ଏହିପାଇଁ ନଦୀ, ପୋଖରୀ କିମ୍ବା କୂଏଁରୁ ମାଟି ଆଣିବା ଉଚିତ୍। ସେହି ମାଟିକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରି, ଶୁଭ୍ର ମଣ୍ଡପରେ ଭଲଭାବେ ଚକୁଟି କରି, ଦୁଧ ଦେଇ ହାତରେ ନିଏ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ମୂର୍ତ୍ତିର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ-ଉପାଙ୍ଗ ଥିବା ଚାହିଁ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ, ପଦ୍ମାସନରେ ବସାଇବା ଉଚିତ୍। ପରେ ଆଦର ସହିତ ଏହାର ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଗଣେଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ମା ଦେବୀ, ଶିବ ଓ ଶିବ ଲିଙ୍ଗର ମୂର୍ତ୍ତି ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇଁ ଷୋଡଶୋପଚାର (ଷୋଳ ଧରଣର ବିଧି) ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା, ଫୁଲ ଛିଟିବା, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଦରକାର। ପୂରା ନୈବେଦ୍ୟ ଚାଉଳ ମୂଳକ ହେବା ଉଚିତ୍, ଏହାର ମାପ କୁଡ଼ାଭ ହେଉଛି। ଘରେ କୁଡ଼ାଭ, ମଣିଷ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥ, ଦେବତା ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରସ୍ଥ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରସ୍ଥ ମାପ ହେଉଛି। ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ଅଧିକ ଦେଲେ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ। ହଜାର ପୂଜା କଲେ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ସତ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏଠାରେ ମାପ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ କିମ୍ବା ତାହାର ଦୁଇ ଗୁଣା କିମ୍ବା ଅଧିକ ହୋଇପାରେ। ଏଠାରେ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳ ଉପରେ ତିନି ଗୋଟିଏ ପଞ୍ଚ ଥାଏ; ଲୋହା କିମ୍ବା କାଠର ପାତ୍ରକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ‘ଶିବ’ କୁହନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ପ୍ରସ୍ଥକୁ ପ୍ରସ୍ଥ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଚାରି କୁଡ଼ାଭ, ଦଶ ପ୍ରସ୍ଥ, ଶତ ପ୍ରସ୍ଥ, ହଜାର ପ୍ରସ୍ଥ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପାନୀୟ, ତେଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତୁ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ମାପ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଭାବେ ମଣିଷ, ଋଷି, ସ୍ୱୟଂଭୂମାନେ ମହାପୂଜା କରନ୍ତି। ଅଭିଷେକ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ, ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁ ଓ ତୃପ୍ତି ମିଳେ, ଧୂପ ଦ୍ୱାରା କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ। ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ତାମ୍ବୁଳ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ମିଳେ। ଏହିପାଇଁ ଷଡଉପଚାର (ଛଅ ପ୍ରକାର ପୂଜା) ଯଥା ନ୍ୟାସ, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ନମସ୍କାର ଓ ପାଠ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ; ପୂଜା ଶେଷରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରଥମେ ମନରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସେମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ। ସେଠାରେ, ମଧ୍ୟ ଲୋକରେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ। ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ମିଳିବା ଉପାୟ ଆସୁଛି—ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣ। ଠିକ୍ ଭାବରେ ବିଘ୍ନେଶଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ମିଳେ, ବିଶେଷକରି ଶୁକ୍ରବାର କିମ୍ବା ଶ୍ରାବଣ/ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନରେ। ଧନୁ ମାସରେ ବୈଦ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବିଘ୍ନେଶଙ୍କୁ ବିଧିମାନେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଏକ ଶତ କିମ୍ବା ହଜାର ପୂଜା ଯେତେ ଦିନ ହେବ, ସେତେ ଦିନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଦରକାର। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦେବତା ଓ ଅଗ୍ନିର ପୂଜା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଓ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଦୁଃଖ ନଶ୍ୱ କରେ। ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସପ୍ତାହିକ ପୂଜା ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; ଏହି ତିଥି, ନକ୍ଷତ୍ର, ଯୋଗ ଆଦିରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣର ମୂଳ। ଏଠି, ଉନ୍ନତି କିମ୍ବା ଅବନତି ନଥିବାରୁ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିନକୁ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଧାର ଭାବରେ ଧରାଯାଏ। ତିଥି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିନରେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଭୋଗ ଦେଇଥାଏ। ଆରମ୍ଭ ଅଂଶ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ, ବିଶେଷକରି ରାତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ; ପରେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ, ବିଶେଷ ଦିନରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ଯଦି ତିଥି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ, ତେବେ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦେବତା ସମ୍ବନ୍ଧିୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ତାହାପରେ ପୂଜା, ପାଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର। ବେଦରେ କୁହାଯାଇଛି—ଏହିପରି କ୍ରମରେ ପୂଜା କରାଯାଏ; ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରକାର ଅର୍ଥ ଲାଗିଲେ ଉପଭୋଗ ଓ ଫଳ ତାହାରୁ ମିଳେ।