ଏକ ସମୟର କଥା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦାନ ଓ ଉପାସନାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—ଯଦି କିଏ ଦଶ ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ; ଯଦି ଏକ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭାବରେ ଶିଶୁମାନେଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ପୁତ୍ର ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭାବରେ ଯୁବକମାନେଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା ଉଚିତ; ଅପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କ ଶିଶୁ ଓ ନାରୀମାନେଙ୍କୁ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଭାବରେ ଦେଇଥିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧି ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଯୁବତୀମାନେଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଭାବରେ ଦେଇଥିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ବୃଦ୍ଧା ନାରୀମାନେଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଭାବରେ ଦେଇଥିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମସାକ୍ଷାତ୍କାର ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଧନ ସତ୍ୟ ଉପାୟରେ—ତପ, ଭିକ୍ଷା, ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଆଦି ମାଧ୍ୟମରେ ଆସେ, ସେହି ଧନ ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଶୁଦ୍ଧ ଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆସିଥିବା ଧନ ମଧ୍ୟମ ଧନ; କୃଷି ଓ ବ୍ୟବସାୟରୁ ଆସିଥିବା ଧନ ନିମ୍ନ ଧନ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ପ୍ରତାପ ଓ ବ୍ୟବସାୟରୁ ଆସିଥିବା ଧନକୁ ଉତ୍ତମ ମନେ କରିବେ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ସେବାରୁ ଆସିଥିବା ଧନକୁ ଉତ୍ତମ ମନେ କରିବେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ ପିତା କିମ୍ବା ପତିଙ୍କୁ ନିଜ ଧନ ଉତ୍ତରାଧିକାରରେ ପାଇଥିବା ଧନ ଉତ୍ତମ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ବସନ୍ତ ମାସରେ ଗାଁ, ଗଂଧ, ଧନ, ଗୃତ, ବସ୍ତ୍ର, ଧାନ, ଗୁଡ଼ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ ଚାଁଦି, ଲୁଣ, ଲାଉ, ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା, ଗାଁ ଦେବା ଉଚିତ; ଗାଁ ଦେଲେ ତାହାର ଦୁଧ ଓ ଗୋବର ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଧନ କିମ୍ବା ଧାନର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପୀଡିତମାନେ ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦୂର କରିପାରିବେ; ଜଳ କିମ୍ବା ତେଲର ଅଭାବରେ ଗୋଦୁଧ ଓ ଜଳ ଦେଲେ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ। ଶରୀର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପୋଷଣ ପାଇଁ ଦୁଧ, ଦହି, ଗୃତ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ପୋଷଣକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବୁଝିପାରିବେ। ଭୂମି ଦାନ ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ପରଜନ୍ମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ; ତିଳ ଦାନ ସଦା ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ଏହା ମୃତ୍ୟୁକୁ ବିଜୟ କରେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ ଭୋଜନ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ; ଗୃତ ପୋଷଣ ଦେଉଛି; ବସ୍ତ୍ର ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଛି। ଧାନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ରୀ, ଗୁଡ଼ ମଧୁର ପୋଷଣ; ଚାଁଦି ଶୁକ୍ର ବଢ଼ାଏ; ଲୁଣ ଷଡ୍ରସ ପାଇଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଶ୍ରୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ; ଲାଉ ପୋଷଣ ଦେଉଛି, ଏହା ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ପରଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଦେଉଛି। ଏକ କନ୍ୟା ଦାନ ଜୀବନ ଭରି ଭୋଗ ଦେଉଛି; ଏହିପରି ଜାକ ଫଳ, ଆମ୍ବ ଓ କଠା ଫଳ ଦାନ ମଧ୍ୟ। କଦଳୀ ଓ ଔଷଧ ଗଛର ଫଳ, ଉରଦ ଓ ମୁଗ ଫଳ, ଶାକ ଓ ଶାକ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଉପକୃତ। ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଶାକ ଓ ମସଲା—ମରିଚ, ସୋରିଷ ଓ ଉପଲବ୍ଧ ଫଳ ଦେବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଚିରକାଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ଦିଗ୍ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଶିଖି, କର୍ମର ଫଳ ବୁଝିବାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କୁହାଯାଏ। ସମ୍ବାନ୍ଧୀ କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ଭୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନିମ୍ନ; କିନ୍ତୁ କିଏ କିଛି ନାହିଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ମନ, ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା କର୍ମରେ ଉପାସନା କରିପାରିବେ। ଶବ୍ଦ ଉପାସନା—ମନ୍ତ୍ର, ଷ୍ଟୋତ୍ର, ଜପ; ଦେହ ଉପାସନା—ତୀର୍ଥ, ବ୍ରତ ଆଦି। ଯେଉଁ ଉପାୟରେ, ଥୋଡ଼ା କିମ୍ବା ବେଶି, ଯେଉଁ ଦେବତା ପ୍ରତି ଭାବରେ ଦିଅଯାଏ, ଏହା ଭୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ତପ ଓ ଦାନ ସଦା କରିବା ଉଚିତ; ନିଜ କୁଳର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶରଣ ଦେବା ଉଚିତ। ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଦାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ଦେଉଛି; ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭାବରେ ଦେଲେ ମୋକ୍ଷ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଯେଉଁମାନେ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏଉଁ ସମୟରେ ଜିଜ୍ଞାସୁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ମୃତ୍ତିକା ମୂର୍ତ୍ତିର ଉପାସନା କିପରି କରିବା ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ? ଉତ୍ତର ଦିଆଯିବାରେ କହାଗଲା—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଭଲ ଅଟୁ; ଏହା ସମସ୍ତ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଉପାସନା ତୁରନ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥାଏ। ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କରିଥାଏ, ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ନଶ୍ୱ କରିଥାଏ; ଯୁଗଳ, ପୁତ୍ର, ଧନ, ଧାନ ତୁରନ୍ତ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ମୃତ୍ତିକା ମୂର୍ତ୍ତି ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ, ଭୋଗ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିପରି ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଦୁହେଁ ଏହି ଅଧିକାର ରଖିଛନ୍ତି; ନଦୀ, ପୋଖରୀ କିମ୍ବା କୁଆଁରୁ ମୃତ୍ତିକା ନେଇବା ଉଚିତ। ସୁଗନ୍ଧି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରି, ପରିଷ୍କୃତ ପଣ୍ଡାଲରେ ଭଲ ଭାବରେ ଚେନ୍ଦି, ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ମୂର୍ତ୍ତିର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପାଙ୍ଗ ଥିବା ଉଚିତ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସହିତ, ଉତ୍କୁଟି ମୁଦ୍ରାରେ ବସିଥିବା ଉଚିତ; ପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଗଣେଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ମାତୃଦେବୀ, ଶିବ ଓ ଶିବଲିଙ୍ଗ ମୂର୍ତ୍ତି ଉପାସନା ସଦା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପାସନା ମନୋଚିତ୍ତ ଫଳ ପାଇଁ ଷୋଳ ଉପଚାର ଦେଇ, ଫୁଲ ଛିଟି, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ନିବେଦନ ଚାଉଳ ଖାଦ୍ୟରୁ ହେବା ଉଚିତ, ମାପ କୁଡ଼ାବା ଅନୁଯାୟୀ; ଗୃହରେ କୁଡ଼ାବା ମାପ, ମାନବ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥ ମାପ। ଦେବତା ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରସ୍ଥ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରସ୍ଥ ଉଚିତ; ଏହି ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ମିଳେ, ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ଅଧିକ ଦେଲେ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ। ଏକ ହଜାର ଉପାସନା କରି ଦ୍ୱିଜ ତ୍ରୁତ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ; ମାପ ବାରଟି ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା, କିମ୍ବା ତାହାର ଦୁଇ ଗୁଣା। ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ଉପରେ ମାପ ତିନି ଶ୍ରେଣୀର ପାଞ୍ଚ; ଲୋହ କିମ୍ବା କାଠର ପାତ୍ର 'ଶିବ' ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।