ଶାସ୍ତ୍ରରେ "ପାତ୍ର" ଶବ୍ଦଟି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, କାରଣ ଏହା ଦାତାଙ୍କୁ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଅପତନରୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଏହିପରି, ଯେପରି ଏହି ଜଗତରେ ଧନହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟ ପାଇଁ କିଛି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅପତନରୁ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଯିଏ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ଥାଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତରେ ଧନ ଦାନ କରେ, ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକମାନେ ରକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ଗାୟତ୍ରୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ "ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି, ଦାନ, ପାଠ, ହୋମ, ପୂଜା ଓ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦାନ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ସମାଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଯୋଗ୍ୟ। ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ପାଇଁ ଯଥାର୍ଥ ପାତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଭୁକ୍ତିଆଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁରୁଷ ହେଉନ୍ତୁ କି ସ୍ତ୍ରୀ। ଯଥାସମୟରେ ସଂୟତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ଥିବା କଥା, ଅର୍ଥ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଇଚ୍ଛା ସହିତ ଦାନ କରାଯାଏ, ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ; ପ୍ରଶ୍ନ କରି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ଦିଏ। ଯିଏ ସେବାର୍ଥୀକୁ ଦାନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତିର ଫଳ ଲାଭ କରେ; ଏବଂ କେବଳ ଜନ୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ କଲେ, ଯଦି ସେ ଦରିଦ୍ର ଥାଏ, ତେବେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଏହି ଜଗତର ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଧନ ଦଶ ବର୍ଷ ଫଳ ଦିଏ; ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଧନ ଦଶ ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗ ଦିଏ; ଗାୟତ୍ରୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଧନ ଦଶ ବର୍ଷ ସତ୍ୟ ଲୋକ ଦିଏ; ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ କଲେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଲାଭ ହୁଏ; ଶିବଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ କୈଳାସ ଦିଏ। ଏପରି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ନିଜ ନିଜ ଲୋକ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ଯଦି କେହି ରବିବାର ଦିନେ ଦଶଗୁଣ ଖାଦ୍ୟ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦିଏ, ସେ ତାହା ପରେ ଦଶ ବର୍ଷ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରେ। ଏହି ଦାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମହାସମ୍ମାନ, ଆମନ୍ତ୍ରଣ, ଅଙ୍ଗରାଗ, ପାଦସେବା, ବସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂଜା, ଘୃତ, ପିଠା, ମିଠା, ଷଡ୍ରସ ଭୋଜ୍ୟ, ଶାକ, ପାନ, ଛୋଟ ବଡ଼ ଉପହାର, ନମସ୍କାର, ପରିଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ପକାଖାଦ୍ୟର ଦଶଗୁଣ ଦାନ ଶାମିଲ ହୁଏ। ଯିଏ ଦଶ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦଶଗୁଣ ଖାଦ୍ୟ ଦିଏ, ସେ ଶତ ବର୍ଷ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରେ। ସୋମବାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିନରେ ଦାନର ଫଳ ଏହି ଦିନର ଗୁଣାନୁସାରେ ମିଳେ। ଏହିପରି, ସପ୍ତାହର ସପ୍ତ ଦିନ ଦଶ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦଶଗୁଣ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଲେ, ଶତ ବର୍ଷ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲାଭ ମିଳେ। ଏହିପରି, ଯଦି ରବିବାର ଦିନେ ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରାଯାଏ, ଶର୍ବ ଲୋକରେ ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ। ଏପରି ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ କଲେ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଫଳ ମିଳେ। ଏହିପରି, ଗାୟତ୍ରୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହଜାର ହଜାରଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ସତ୍ୟ ଲୋକରେ ଲାଭ ମିଳେ; ଦଶ ହଜାରକୁ ଦାନ କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ଏବଂ ଲକ୍ଷକୁ ଦାନ କଲେ ରୁଦ୍ର ଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ। ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବାଳକମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବନା ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇବା ଉଚିତ; ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବନା ସହିତ ଯୁବକଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତୁ; ଜ୍ଞାନ ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ରୁଦ୍ର ଭାବନା ସହିତ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତୁ; ବୁଦ୍ଧି ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ସରସ୍ୱତୀ ଭାବନା ସହିତ ବାଳକ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦାନ କରନ୍ତୁ। ଭୋଗ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭାବନା ସହିତ ଯୁବତୀଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତୁ; ଆତ୍ମସାକ୍ଷାତ୍କାର ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନେ ପାର୍ବତୀ ଭାବନା ସହିତ ବୃଦ୍ଧା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତୁ। ଯେଉଁ ଧନ ତପସ୍ୟା, ଭିକ୍ଷା କିମ୍ବା ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରାଯାଇଛି, ସେହି ଧନ ପବିତ୍ର ବୋଲି ଗଣାଯାଏ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦିଏ। ଶୁଦ୍ଧ ଦାନ ନେଇଥିବା ଧନ ମଧ୍ୟମ ଗୁଣର; କୃଷି କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରାଯାଇଥିବା ଧନ ନିମ୍ନ ଗୁଣର। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ ଧନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ ଯଦି ଶୌର୍ୟ କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରାଯାଇଥାଏ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରିଥିବା ଧନକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ନେ କରନ୍ତି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ ପିତା କିମ୍ବା ପତିଙ୍କ ଧନ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଭାବରେ ଲାଭ କରିଥିବା ଧନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ବସନ୍ତ ମାସରେ ଗାଁ, ଗୋ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଘୃତ, ବସ୍ତ୍ର, ଧାନ, ଗୁଡ଼ ଦେବା ଉଚିତ। ଚାନ୍ଦି, ଲୁଣ, ଲାଉ, ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା ଓ ଗୋଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଗୋ ଦାନ କଲେ ତାହାର ଦୁଧ ଓ ଗୋମୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଧନ କିମ୍ବା ଧାନ ନାହିଁ ଥିବା ଦୁଃଖୀମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ; ପାନୀୟ କିମ୍ବା ତେଲ ନାହିଁ ଥିବାମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଗୋଦୁଧ ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ। ଶରୀର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୁଧ, ଦହି, ଘୃତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ତାଙ୍କର ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବୁଝନ୍ତି। ଭୂମି ଦାନ ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ପରଲୋକ ଉଭୟରେ ନିବାସ ପାଇଁ; ତିଳ ଦାନ ସଦାବଳ ଶକ୍ତି ଦିଏ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ବିଜୟ ଦିଏ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ ଅଗ୍ନି ପାଚନଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ, ଘୃତ ପୋଷଣ ଦିଏ, ବସ୍ତ୍ର ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିଏ। ଧାନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଧନ୍ୟତା ଦିଏ, ଗୁଡ଼ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଦିଏ, ଚାନ୍ଦି ପ୍ରଜନନଶକ୍ତି ଦିଏ, ଲୁଣ ଷଡ୍ରସ ଦିଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଏ; ଲାଉ ପୋଷଣ ଦିଏ ଏବଂ ଏହି ଓ ପରଲୋକର ସମସ୍ତ ଉପଭୋଗ ଦିଏ। କନ୍ୟା ଦାନ ଏକଥର ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ ମିଳେ; ଏହିପରି କଠଳ, ଆମ୍ବ, ବେଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଛର ଫଳ ଦାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। କଦଳୀ ଓ ଔଷଧି ଗଛର ଫଳ, ବିନ୍ଦି, ମୁଗ ଓ ଶାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାକ-ସବ୍ଜି ଓ ଫଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଋତୁଅନୁସାରେ ଶାକ ଓ ମସଲା, ମରିଚ, ସୋରିଷ ଓ ଯେଉଁ ଫଳ ଉପଲବ୍ଧ, ସେଠି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।