ଯେତେବେଳେ ଏହି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ମୋକ୍ଷ ଶୀଘ୍ର ହେବ, ତୁମେ ଦେଖିଥିବା ତାହାର ତେଜ ଏହି ଅର୍ଥକୁ ଇଂଗিত କରେ । ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଛି; ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ମେରୁ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଶିଖରକୁ ଯାଅ । ସେଠି, ମୋର ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ଏବଂ ମହାମୁନି ସନତ୍କୁମାର ବସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ନନ୍ଦିଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଥ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସନତ୍କୁମାର ମଧ୍ୟ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମଗର୍ବ ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଥିବାରୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଇପାରିଲେନି । ସେ ଉଠି ଅଭିବାଦନ କରିଲେନି, ନିର୍ଭୟ ଓ ଅହଂକାରରେ ଅଭିମାନୀ ଥିଲେ; ଏହି ଅପରାଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନନ୍ଦି ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଉଠର ଆକାର ଦେଇଦେଲେ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଭଗବାନ, ଦେବୀ ଓ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲି । ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ତାଙ୍କର ଉଠ ଆକାର ଦୂର ହେଲା ଏବଂ ସନତ୍କୁମାର ପୁନି ତାଙ୍କର ଯୁବକ ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ତାପରେ ମହାଦେବ ହସି ସମସ୍ତ ଗଣନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ: “ସେ ମୋତେ ଅବମାନ କଲେ, ଏହି ମୁନି ଏପରି ଅଭିମାନ କଲେ । ତେଣୁ, ହେ ପାପରହିତ ନନ୍ଦି, ତୁମେ ଏକାକି ତାଙ୍କୁ ମୋର ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜଣାଇବାକୁ ପଡିବ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୋତେ ଭ୍ରମରେ ମନେ କରେ । ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପ୍ରଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଦେଇଛି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ଦୀକ୍ଷିତ କରିବ; ସେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ଅଧିକୃତ ଭାବେ ତୁମର ଅଭିଷେକ କରିବ ।” ଏମିତି ଆଜ୍ଞା ପାଇ ଗଣନାଥ ପ୍ରଭାତେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ସନତ୍କୁମାର ମଧ୍ୟ ମୋର ଆଦେଶରେ ଏହି ଗଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ମେରୁରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି । ତୁମେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଦରକାର; ଶୀଘ୍ର ଏହି ଗଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ନନ୍ଦି ସେଠିକୁ ଆସିବେ । ଏହିପରି ଯୋଗୀନାଥଙ୍କର ଆଦେଶ ପାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ତୁରନ୍ତ ମେରୁ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଶିଖର, କୁମାର ଶୃଙ୍ଗକୁ ଯାଇଲେ । ସେଠି ଥିଲା ବିଶାଳ ସ୍କନ୍ଦ-ସରସ୍ ନାମକ ହ୍ରଦ, ଯାହା ସମୁଦ୍ର ପରି ବିସ୍ତୃତ, ଏବଂ ତାହାର ଜଳ ଅମୃତ ମିଠା, ଶୀତଳ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ଗଭୀର ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୁଇଁ ପ୍ରକାର । ଚାରିପାଖରେ ହିମଶିଳା ଶିଳା ରାଶି ଘେରି ରହିଛି, ତାଳ ଉପକୂଳ ଚାରିଦିଗରେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ମନୋହର ଫୁଲରେ ଢାକି ରହିଛି । ହ୍ରଦରେ ଶାଉଳ, ନୀଳ କମଳ, ରକ୍ତ କମଳ, ଧଳା କମଳ ଏବଂ ଶ୍ୱେତ ଶାଳୁକ ତାରାପରି ଚମକୁଛି; ତାର ତରଙ୍ଗ ମେଘପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ମନେ ହେଉଛି ଆକାଶ ମାନେ ଭୂମିରେ ଅବତରିଛି । ଏଠି ଏପ୍ରବେଶ ଓ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ନୀଳ ପାଥରର ଘାଟ ରହିଛି; ଅଷ୍ଟଦିଗରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଢ଼ି ଓ ପଥ ଅଛି । ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ନିମ୍ନ ଏବଂ ଉନ୍ନତ ସ୍ଥାନରୁ ନାହାଇ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧଳା ଉପବୀତ, ଧଳା କୌପୀନ ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି । ମୁଣ୍ଡ ଝାଟା, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, ତିନି ଭୂକୁଟି ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମୁଁହରେ ଅସଙ୍ଗ ହାସି, ଯୁବ ତପସ୍ବୀମାନେ ଅଛନ୍ତି । କିଏ ଜଳପାତ୍ର, ପଦ୍ମପତ୍ରର କୁମ୍ଭୀ, ମଙ୍ଗଳପାତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାତ୍ର ଓ ଛାନି ହାତରେ ଧରିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ନିଜ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଜଳ ଓ ତରୁଣ ଫୁଲ ଆଣୁଛନ୍ତି । କିଏ ଜଳରେ ଡୁବିଥିବା ପଥର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ନିମ୍ନ ଜାତିଙ୍କୁ ଛୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଶୁଭ୍ର ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ନୀତିରେ ଅଟୁଟ । ଅନ୍ୟଏଠି କିଏ ଜଳରେ ବିଲୀନ କିମ୍ବା ଉପରେ, କିଏ ପଥରରେ ବସି, ତିଲ, ଫୁଲ ଓ ଦୁର୍ବା ଦାଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରୁଛନ୍ତି । ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରି ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ନାହାଇବାକୁ ଆସିଲେ ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଉଛନ୍ତି । ପ୍ରତି ସ୍ଥାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ, ଚାମର ଉଡ଼ାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡପରେ ପୂଜା କରାଯାଉଛି । କେଉଁଠି ଅଳଗା ହାତୀ ଝୁଣ୍ଡ ଜଳରେ ଡୁବି ଉପରେ ଉଠୁଛି, ଅନ୍ୟଏଠି ହରିଣ, ଋଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣାରେ ଆସୁଛି । କେଉଁଠି ମୟୁର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ପାନ କରି ବାହାରୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଏଠି ବଳଦ ତଟକୁ ମାରି ଏକାପ୍ରତି ଏକ ଦିଗରେ ଚମକୁଛନ୍ତି । କିଏଠି ରାଜହଂସର ଡାକ, କିଏଠି କୂଳଙ୍କର ଚିତ୍କାର, କିଏଠି କୋଇଲିଙ୍କ କୁହୁକାର, କିଏଠି ମଧୁମକ୍ଷିକା ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଛି । ଗଛରେ ବସୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ନିର୍ମଳ ଜଳ ଓ ପାନ କରି ମଧୁର ସ୍ନେହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, ମନେ ହେଉଛି ଏକାପ୍ରତି ଏକ ଆଲାପ କରୁଛନ୍ତି । ତଟର ଶାଖାରେ କୋଇଲି ଡାକରେ ଭରିଯାଇଛି, ସମଗ୍ର ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛନ୍ତି, ତାପରେ କ୍ଲାନ୍ତ । ସେହି ହ୍ରଦର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଏକ କାମଧେନୁ ବୃକ୍ଷ ତଳେ, ହୀରା ଶିଳାର ମଞ୍ଚରେ, କୋମଳ ମୃଗଚର୍ମ ଉପରେ ସନତ୍କୁମାର ବସିଥିଲେ; ସେ ସଦା ଯୁବକ ଭାବରେ ଦିଶୁଥିଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ଧ୍ୟାନରୁ ଉଠିଥିଲେ, ମନ ଅଚଳ । ତାଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ମହାଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ; ନୈମିଷ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନମସ୍କାର କରି ନିକଟକୁ ଗଲେ ।