ଏହି ଉତ୍କଳନା ଗାଥାରେ, ମୁଣ୍ଡାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅମଳ ପଦ୍ମାସନ ଦେବତା, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ସୁସ୍ଥିତି ପ୍ରଶ୍ନ କରି, କହିଲେ—‘ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କର ଗଳ୍ପ ଜାଣିଛି, କାରଣ ବାୟୁ ନିଜେ ଆମକୁ ସେହି କଥା କହିଛି।’ ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ବାୟୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ତୁମେ କଣ କରିଥିଲେ?’ ଋଷିମାନେ ସ୍ନାନ ଓ ଶୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେମାନେ ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ର ତୀରକୁ ଯାଇଥିବା, ବାରାଣସୀରେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିଥିବା, ଏବଂ ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଲିଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଦେଖିଥିବା ବିଷୟରେ କଥା କହିଲେ। ସେମାନେ ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ଏକବାର ଉପାସନା କରିଥିବା, ଏବଂ ଆକାଶରେ ଦେଖିଥିବା ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରଭା ବିଷୟରେ ବି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ଋଷିମାନେ ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କର ଲୟ, ଏହି ପ୍ରଭାରେ ଏକତ୍ୱ ଏବଂ ନିଜେ ଅନୁଭୂତ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିବା ଉପରେ କଥା କହିଲେ। ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ନମନ କରି, ସମସ୍ତ କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେ କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଚତୁର୍ମୁଖ ଦେବତା, ମସ୍ତକ ହେଳାଇ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—‘ତୁମେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସଫଳତା ବର୍ତ୍ତମାନ ଆସିଛି।’ ସେ କହିଲେ—‘ତୁମେମାନେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଛ; ଏବଂ ତାଙ୍କର କୃପା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରସନ୍ନ।’ ‘ବାରାଣସୀରେ ତୁମେ ଦେଖିଥିବା ଆକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଯାହା, ସେହି ଲିଙ୍ଗ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ପ୍ରକାଶିତ ଦିବ୍ୟ ରୂପ। ସେଠାରେ ଏହି ଦୀପ୍ତିରେ ଏକତ୍ୱ ହୋଇଥିବା ବେଦାନୁଷ୍ଠାନ ଓ ପାଶୁପତ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଋଷିମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଦୃଢ଼ ଏବଂ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରଭା ଦ୍ୱାରା ତୁମେମାନଙ୍କୁ ବି ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ମିଳିବ; ଏହି ଅର୍ଥ ତୁମେ ଦେଖିଥିବା ପ୍ରଭାରେ ଦର୍ଶିତ।’ ‘ଏବେ ତୁମେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଛି; ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ଚୂଡ଼ାକୁ ଯାଉ। ସେଠାରେ ସନତ୍କୁମାର, ମୋର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଅ, ଏକ ମହାଋଷି, ନନ୍ଦି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାୟକଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।’ ‘ପୂର୍ବରୁ ସନତ୍କୁମାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ ଭାବରେ ଅଭିମାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇନଥିଲେ। ସେ ଭୟ ଓ ବିନୟ ନ ରଖି, ଉଚିତ ଅଭିବାଦନ ଓ ଉଠିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ; ଏହି ଅପରାଧ ପାଇଁ, ରୁଷ୍ଟ ନନ୍ଦି ତାଙ୍କୁ ଏକ ବଡ଼ ଉଠ ରୂପରେ ପରିଣତ କରିଦେଲେ।’ ‘ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ପ୍ରଭୁ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲି। ବଡ଼ ଉଦ୍ୟମରେ, ତାଙ୍କର ଉଠ ରୂପ କିପରି ହେଉ ହଟାଯାଇ, ସନତ୍କୁମାର ତାଙ୍କର ପ୍ରାକୃତିକ ଯୁବ ରୂପକୁ ଫେରିଲେ। ତାପରେ, ମହାଦେବ ହସି, ଗଣନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ସେ ମୋତେ ଅମାନ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଏପରି ଅଭିମାନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।’ ‘ଏହିପରି, ନିର୍ମଳ ନନ୍ଦି, ତୁମେ ଏକା ତାଙ୍କୁ ମୋର ସ୍ବରୂପ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୋତେ ଭ୍ରମରେ ମନେ କରନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମର ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଇଛି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେବା ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ସେ ତୁମର ଧର୍ମାଧିକାରୀ ରୂପେ ଅଭିଷେକ କରିବେ।’ ‘ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଗଣନାୟକ ଦେବତା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେହିପରି, ସନତ୍କୁମାର, ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ, ମେରୁରେ ଏହି ଗଣଙ୍କର କୃପା ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି କୃପା ପାଇଁ ତୁମେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପୂର୍ବରୁ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଶୀଘ୍ର ଏହି କୃପା ପାଇଁ ନନ୍ଦି ଏଠାକୁ ଆସିବେ।’ ଏଭଳି ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ନାୟକ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଆବଶ୍ୟକ ଉପଦେଶ ମିଳି, ଋଷିମାନେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ଚୂଡ଼ାରେ କୁମାର ଚୂଡ଼ାକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଜିଲା Skanda-saras ନାମକ ହେଉଛି, ଏହି ହ୍ରଦ ସାଗର ସମ ପ୍ରଶସ୍ତ, ମଧୁର, ଠଣ୍ଡା, ସ୍ବଚ୍ଛ ଜଳରେ ଭରିଥିଲା, ଏହି ଜଳ ଗଭୀର ଓ ଅଳ୍ପ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ହ୍ରଦର ଚାରିପାଖରେ ରତ୍ନପର୍ବତର ଅନେକ ତାଲ ଥିଲା, ତାର କୂଳ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରଙ୍ଗିନ ଫୁଲରେ ଢକିଥିଲା। ମାଟିରେ ଶାଉଳ, ନୀଳ କମଳ, ଲାଲ କମଳ, ଧଳା ଶାଳୁକ ତାରା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତାର ତରଙ୍ଗ ମେଘ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ମନେ ହେଉ ଆକାଶ ଏହି ଭୂମିରେ ଉତରିଆସିଛି। ଏହି ହ୍ରଦର ଉପକୂଳରେ ଏଠିଏଠି ନୀଳ ପାଥରରେ ତିଆରି ଅପୂର୍ବ ଘାଟ ଓ ସିଢ଼ି ମାନା ଆଠୋଟି ଦିଗରେ ଚମକୁଥିଲା। ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ଜଳରେ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ କିମ୍ବା ବାହାରିଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ଧଳା ଜନ୍ୟ ତାନ୍ତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ଧଳା କପଡ଼ା, ଓ ଚାଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। କେହି ଲୋକ ଚୂଡ଼ା ଜଟାରେ, କେହି ଶିର ମୁଣ୍ଡାଇ, ତିନି ହରିତ ରେଖାରେ ଶୋଭିତ, ନିର୍ଲିପ୍ତ ମୁହଁରେ ହସିଥିବା ଯୁବ ତପସ୍ୱୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ କିଏ ଜଳପାତ୍ର, କିଏ କମଳପତ୍ରର ଘଡ଼ା, କିଏ ମଙ୍ଗଳ ପାତ୍ର, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାତ୍ର ଓ ଚମଚ ହାତରେ ଧରିଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ବିଶେଷ କରି ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଜଳ ଓ ତାଜା ଫୁଲ ଆଣୁଥିଲେ। କେହି ଜଳରେ ଅବତରଣ କରିଥିବା ପାଥର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକଙ୍କୁ ଛୁଇଁ ନ ଦେଇ ସଠିକ ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ। ଅନ୍ୟଠି, କେହି ଜଳରେ ବିଲିନ କିମ୍ବା ବାହାରିଆସି, କେହି ପାଥର ଉପରେ ବସି, ତିଳ, ଫୁଲ ଓ କୁଶ ତ୍ୟାଗ କରି ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରି, ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସୁଥିବା ବିଦ୍ୱାନ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ, ଚମର ବା ଫାନ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ, ସୂର୍ୟଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଅଲ୍ତାରରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ। କେଉଁଠି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହାତୀ ଦଳ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠି ମୃଗ, ହରିଣ ଓ ଘୋଡ଼ା ପାଣି ପିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ।