ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ନାରଦ ଏକାପେକା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଗୀତ ଗାଇ ବିବାଦ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଏକାନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ମଧ୍ୟେ ବସିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦ୍ୱାରରେ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିବାରୁ ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ବସି ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ନାରଦ ତୁମ୍ବୁରୁଙ୍କ ସମାନ ଗୀତାର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଛାଡ଼ି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମିତ୍ରତାରେ ଅପ୍ସରା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ନାରଦ ନକୁଳୀଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଠାରେ ବୀଣା ବଜାଇବାକୁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମেঘରୁ ବାହାରିବା ପରି ଚାଲିଗଲେ। ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଷଡ୍ଗୋତ୍ରୀୟ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସୁଯୋଗ ବିଷୟରେ ଉତ୍ସୁକତା ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ନାରଦ କହିଲେ, “ଏହି ସମୟ ହିଁ, ଚଲ, ଭିତରକୁ ଯିବା।” ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦ୍ୱାର ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ। ସେ ଦ୍ୱାରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ମାନେକୁ ଜଣାଇଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଣ୍ଡଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକାସାଥି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦୂରରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଅନୁମତି ପାଇ ନିକଟରେ ଯାଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ପଦ୍ମାସନ ରୂପୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି କୁଶଳପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ ତୁମର କଥା ଜାଣିଛି, କାରଣ ବାୟୁ ନିଜେ ଆମକୁ କହିଛନ୍ତି।” ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ବାୟୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ ତୁମେ କଣ କଲେ?” ଋଷିମାନେ ନିଜ ଶୌଚ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେମାନେ ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଥିବା, ବାରାଣସୀର ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ, ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା ଏକ ଥର କରିଥିବା, ଏହି ଆକାଶର ଦୀପ୍ତି ଦର୍ଶନ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ। ସେଠାରେ ଋଷିମାନେ ବିଲୟ ହେଇ ଦୀପ୍ତିରେ ଲୟ ହେବା, ଏହି ଦୀପ୍ତିର ସ୍ୱଭାବ ଉପଲବ୍ଧି କରିଥିବା ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଅନେକ ଥର ନମସ୍କାର କରି ଋଷିମାନେ ସମସ୍ତ କଥା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏକାସାଥି କହିଲେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଚତୁର୍ମୁଖ, ସେମାନଙ୍କ ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ହାଲକା ମୁଣ୍ଡ ହେଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସଫଳତା ଏବେ ହାତରେ ଆସିଛି। ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପୂଜା କରିଛ; ଏବେ ସେ ତୁମେ ଉପରେ କୃପା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଏହା ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟର ଅର୍ଥକୁ ଦର୍ଶାଉଛି। ବାରାଣସୀରେ ତୁମେ ଯାହା ଆକାଶରେ ଦେଖିଥିଲେ, ସେହି ଦୀପ୍ତି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଦିବ୍ୟ, ପ୍ରକାଶିତ ଲିଙ୍ଗ ଅଟୁଟ ଦୀପ୍ତି। ସେଠାରେ ବେଦ ଓ ପାଶୁପତ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଋଷିମାନେ ଲୟ ହୋଇ ମୁକ୍ତ, ଦୃଢ, ଦୃଢସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଇବ; ଏହି ଦୀପ୍ତିର ଅର୍ଥ ଏହିଁ। ଏବେ ତୁମର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଛି; ତୁମେ ଦେବମାନେ ପୂଜିଥିବା ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ଶିଖରକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ମୋର ପୁତ୍ର, ମହାଋଷି ସନତ୍କୁମାର ଉପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ନନ୍ଦି, ପ୍ରାଣୀଗଣର ନାୟକ, ନିଜେ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ବହୁ ଦିନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ସନତ୍କୁମାର ମହାଯୋଗୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅହଙ୍କାର ଓ ଅଜ୍ଞାନରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଆଦର କରିନଥିଲେ। ସେ ଭୟହୀନ ଓ ଅବମାନରେ, ଉଠି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେବା ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରିନଥିଲେ; ଏହି ଅପରାଧରୁ ନନ୍ଦି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ବଡ଼ ଉଠର ଆକାର ଦେଇଦେଲେ। ବହୁ ଦିନ ପରେ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ପ୍ରଭୁ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଲି। ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ, ସେଠାରୁ ଉଠ ଆକାର କିପରି ହଟିଗଲା, ସନତ୍କୁମାର ତାଙ୍କ ମୂଳ ଯୁବ ରୂପକୁ ଫେରିଗଲେ। ତାପରେ ମହାଦେବ ହସି, ଗଣପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ଋଷି ଅହଙ୍କାରରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। ଏହିଁ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମୋର ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ପ୍ରଧାନ; ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଜେ ତୁମର ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଇଛି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ଦିକ୍ଷା ଦେବାକୁ; ସେ ତୁମର ଧର୍ମାଧ୍ୟକ୍ଷ ପଦର ଅଭିଷେକ କରିବେ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରାଣୀମାନେର ନାୟକ ଭୋରରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସନତ୍କୁମାର ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମେରୁରେ ଗଣପତିଙ୍କ କୃପା ପାଇଁ ଦ୍ରୁଢ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପୂର୍ବରୁ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଦରକାର; ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ କୃପା ପାଇଁ ନନ୍ଦି ଏଠାକୁ ଆସିବେ। ଏପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଶୁ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଋଷିମାନେ ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣ ଶିଖର, କୁମାର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଝିଅ ଅଛି, ଯାହାର ନାମ ହେଉଛି ଶ୍କନ୍ଦ-ସରସ୍, ସାଗର ପରି ବିଶାଳ, ମଧୁର ଓ ଶୀତଳ ଜଳରେ ଭରିଥିବା, ଗଭୀର ଓ ଅଳ୍ପ ଉଭୟ ଅଞ୍ଚଳରେ। ଏହି ଝିଅ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଶିଳାର ଅନ୍ତରାଳ ରହିଛି, ତାର କୂଳ ଚାରିପାଖରେ ମୁସଲି ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା। ମସ, ନୀଳ ପଦ୍ମ, ଲାଲ ପଦ୍ମ, ଶ୍ୱେତ ଶାଳୁକ ତାରା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାର ତରଙ୍ଗ ମେଘ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଆକାଶ ଭୂମିରେ ଅବତରିଛି। ସୁନ୍ଦର ପ୍ରବେଶ ବାହାରିବା ସ୍ଥାନ, ନୀଳ ପଥରର ଘାଟ, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟଦିଗରେ ଚମକୁଥିବା ସିଢ଼ି ଓ ପଥ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ନିମ୍ନ ଓ ଉଚ୍ଚ ଅଞ୍ଚଳରୁ ନିମ୍ନସ୍ଥ ହେଲେ ଓ ଉପରକୁ ଉଠିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରି ଶ୍ୱେତ ବ୍ରତ, ପବିତ୍ର ଶ୍ୱେତ କଉପୀନ ଓ ବାର୍କ ଓଡ଼ିଥିଲେ। ମୁଣ୍ଡା ଚୁଡ଼ା, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, ତିନି ହରିଂ ଆଉ ମୁହଁରେ ବିରକ୍ତିର ହାସ, ଏଠାରେ ଯୁବ ସନ୍ୟାସୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।