ଏକ ସମୟର କଥା, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବିନମ୍ରତାର ସହିତ ପଚାରିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ କ୍ରମଶଃ ଅଗ୍ନିୟଜ୍ଞ, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ, ବ୍ରହ୍ମୟଜ୍ଞ, ଗୁରୁପୂଜା ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବୁଝାନ୍ତୁ।” ତେବେ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ସେହିଁଠାରେ ଅଗ୍ନିୟଜ୍ଞ କୁହାଯାଏ। ଛାତ୍ରାଶ୍ରମରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଜଳାଣା ପାଳିକା (ସମିଧା) ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ନିୟମିତ। ଏହିଠାରେ, ଜଳାଣା ଦେବା, ପ୍ରଥମ ନିୟମ ଓ ବିଶେଷ କ୍ରିୟାବଳୀ ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଯେଉଁଠାରେ ଉପାସନା ଯଜ୍ଞ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଚାଲିଥାଏ। ବନବାସୀ ଓ ସନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଅଗ୍ନି ସ୍ୱୟଂ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ। ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମାପରେ ଖାଦ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଭୋଜନ କରିଥିବା ଅର୍ପଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଉପାସନା ଅଗ୍ନି ଆରମ୍ଭ ଓ ରକ୍ଷା କରାଯାଏ, ତାହା ଗଡ଼ି କିମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଉ, ସେହିଁଠାରେ ଏହା ସନାତନ ମନ୍ୟାଯାଏ। ରାଜା କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନି ଶରୀରରେ କିମ୍ବା ବନରେ ରହିପାରେ; ଯଦି ଅଗ୍ନିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଭୟ ଥାଏ, ସେଠି ଏହା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ମନ୍ୟାଯାଏ। ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀଦାୟକ, ପ୍ରଭାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦାୟକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଏହି ଅଗ୍ନିୟଜ୍ଞ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପରେ ଦିନ ଭରି କରାଯାଏ; ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ଏହି ଯଜ୍ଞର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ। ଦେବପୂଜାରେ ଖିରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିବେଦନ, ଚୌଳାଦି କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଗୃହ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଏକଥର ବ୍ରହ୍ମୟଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ; ବ୍ରହ୍ମୟଜ୍ଞ କହିଲେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଅର୍ଥ। ଏହା ପ୍ରତିମାସିକ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା, ତେଣୁ ଅଗ୍ନି ବିନା ଏହା କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏବେ, ଆଗ୍ନି ବିନା ଦେବପୂଜା କିପରି କରାଯାଏ, ଆପଣମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣନ୍ତୁ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ସର୍ବଜ୍ଞ, କରୁଣାମୟ ମହାଦେବ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦିନମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେ ନିଜ ଦିନକୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଦାୟକ ଭାବେ ପ୍ରଥମେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ। ପରେ ନିଜ ଶକ୍ତି (ମାୟା) ପାଇଁ ଏକ ଦିନ, ତାପରେ ଜନ୍ମ ଓ ଅପଶକୁନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ କୁମାରଙ୍କ ଦିନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ। ଅଳସ୍ୟ ଓ ଅପଶକୁନ ଦୂର କରିବାକୁ ଏକ ଦିନ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଲୋକମଙ୍ଗଳର ଆଶାରେ ଏକ ଦିନ ଦେଲେ। ପୋଷଣ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଦିନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେବା ପାଇଁ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦାତାଙ୍କ ଦିନ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଦୀର୍ଘାୟୁ ପୂରଣ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତିନି ଲୋକର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ପୁଣ୍ୟ-ପାପ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଯମଙ୍କ ପାଇଁ ଦିନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହେଲା। ଭୋଗ, ମୃତ୍ୟୁ ନିବାରଣ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିନ ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟାଦି ଦେବମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କ ଦିନ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହେଲା। ଏଭଳି, ପ୍ରଥମେ ଦିନମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁମାନେ ଆଲୋକଚକ୍ରରେ ବିନ୍ଧାଯାଇ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶ୍ରୀ, ରୋଗ ଶାନ୍ତି, ପୋଷଣ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଭୋଗ, ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନିବାରଣ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଦିନମାନଙ୍କ ଫଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ ଅଧିକ ମିଳେ, ଏବଂ ଶିବ ଅନ୍ୟ ଦେବପୂଜାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଦେବସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ପୂଜା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ—ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ, ହୋମ, ଦାନ, ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା। ମାଟିର ଉଚ୍ଚାସନ, ପ୍ରତିମା, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ—ଏହି ଚାରି ଭାବରେ ଏବଂ ଷୋଡ଼ଶୋପଚାର ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଉପାୟ ନା ଥିଲେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଉପାୟ ନେବା ଉଚିତ, ଏହା ପୂର୍ବପକ୍ଷରୁ ଉତ୍ତମ। ଏହିପରି, ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ ରୋଗ ଓ କୁଷ୍ଠ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କରାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜା ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇବାକୁ ଦେଉଥିବା ଦିନ, ମାସ, ବର୍ଷ କିମ୍ବା ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଇପାରେ। ଯେଉଁ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ ଓ ଦୃଢ଼, ଯଥା ରୋଗ ଇତ୍ୟାଦି, ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଇଷ୍ଟଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିବାରଣ କରାଯାଏ; ଦିନବାର ପାଳନର ଫଳ ଏଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବିଶେଷତଃ, ସପ୍ତାହର ପ୍ରଥମ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦେବତା ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ସୋମବାରେ ଶ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ପାଇଁ ଘିଅଓ ଭାତ ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କ ଗୃହଣୀମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଦିଅ। ମଙ୍ଗଳବାରେ କାଳୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ପାଇଁ ରୋଗ ଶାନ୍ତିର ନିମିତ୍ତରେ କଳା ଓ ହରିତ ମସୁର ଭାତ ଦିଅ। ବୁଧବାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦହି ଭାତ ଦେଇ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର, ବନ୍ଧୁ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଗୁରୁବାରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଆଶା କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପବୀତ, ବସ୍ତ୍ର, ଦୁଧ ଓ ଘିଅ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଶୁକ୍ରବାରେ ଭୋଗ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ପୂଜିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଷଡ୍ରସ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉ। ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଅ। ଶନିବାରେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ନିବାରଣ ପାଇଁ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ତିଳ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ, ଦାନ ଓ ତିଳ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଦେବପୂଜା କରିଲେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି ଫଳ ମିଳେ। ଦେବପୂଜା ଦୈନିକ କିମ୍ବା ବିଶେଷ ଅବସରରେ, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପାଠ, ଅଗ୍ନିହୋମ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସନ୍ତୋଷ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ତିଥି ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୋଗ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଓ ସପ୍ତାହିକ ଦିନରେ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଜଗତ୍ପତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପରେ ସ୍ଥାନ, କାଳ ଓ ପାତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଦ୍ରବ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପ୍ରଥା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକାର ଦେଇଥାନ୍ତି। ଶୁଭତାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଅଶୁଭର ଶେଷରେ, ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ରରେ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ ପାଇଁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।