ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଯୋଗସିଧିଗୁଡ଼ିକ ଉପଲବ୍ଧ ହେଲେ, ସ୍ପର୍ଶର ସ୍ପଷ୍ଟ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପଲବ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ—ଏହି ସମସ୍ତ ବିଭୂତି ବ୍ରହ୍ମାଲୋକର ଅଧିପତିମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ରତ୍ନମାଣି ଆପଣାପେ ରହିଥାଏ ଓ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମଧୁର ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ ଭାଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧ ଓ ରସ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ଏହି ଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏକ ମାତ୍ର ଯୋଗସିଧି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ମୋକ୍ଷରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ—“ଯେପରି ଏହି ସିଧି ଦେଖିଲି, ସେପରି ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବି।” ଦେହ ଚାରି ପ୍ରକାର ଭାବେ ଧାରଣ ହୁଏ—କ୍ଷୀଣତା, ସ୍ଥୂଳତା, ବାଳ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଯୌବନ ଓ ଅସାଧାରଣ ରୂପରେ। ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ବିନା ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ଗନ୍ଧି ରହିଥାଏ; ଏହିପରି ଅଷ୍ଟଗୁଣକୁ ଆସୁରୀ ଓ ପୃଥିବୀ ଭାବ ଭାବି କୁହାଯାଏ। ଜଳରେ ବାସ କରିପାରିବା, ପୃଥିବୀରୁ ବାହାରିବା, ଇଚ୍ଛାମତେ ସାଗର ପିଇପାରିବା ଏବଂ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ନ ହେବା ଏହି ସିଧିର ଅଂଶ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ସେଠି ଜଳ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; କୌଣସି ପାତ୍ର ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ହାତରେ ଜଳ ଧରିପାରିବେ। ଯେଉଁ ଅସ୍ୱାଦୁ ଜିନିଷ ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ସେଠି ସେଠି ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଅନ୍ୟଠାରେ ତିନିପ୍ରକାର ଦେହ ଧାରଣ ହୁଏ। ଦେହ ଆଘାତରହିତ ଓ ପୃଥିବୀ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିପରି ଶୋଳହ ପ୍ରକାର ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ୱାଧିନତା ସିଧି ହୁଏ। ଦେହରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିପାରିବା, ତାପ ଓ ଭୟ ରୋଧ କରିବା, ଚାହିଲେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଦେଇପାରିବା—ଏହି ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଏ। ଜଳରେ ଅଗ୍ନି ରଖିବା, ହାତରେ ଅଗ୍ନି ଧରିବା, ଜଳିଯିବା ପରେ ପୁନି ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି, ମୁହଁରେ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇବା; ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶରେ ଦେହ ସିଧି ଓ ସ୍ୱାଧିନତା ଲାଗିଥାଏ। ଏହିପରି ଚବିଶ ପ୍ରକାର ଅଗ୍ନି ସିଧି କୁହାଯାଏ—ମନର ତୀବ୍ର ଗତି, ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରବେଶ। ପାହାଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାରୀ ଜିନିଷକୁ ଚେଷ୍ଟା ବିନା ଧାରିପାରିବା, ଭାରି ଓ ହଲକା ହେବା, ହାତରେ ପବନ ଧରିବା—ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦିଆଯାଏ। ଆଙ୍ଗୁଠିର ଚପେଟି ବା ଅନ୍ୟ କୌଶଳରେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହୁଏ; ଏକ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିର ସମସ୍ତ ଉପଭୋଗ ହୁଏ। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ବୁଝନ୍ତି—ପବନ ତିରିଶିଏ ଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ; ଏହି ଭାବରେ ଏହା ଛାୟାହୀନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ। ଆକାଶରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟ ସହ ଏକତ୍ୱ, ଆକାଶ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ, ନିଜ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା—ଏହି ଶକ୍ତି ଦିଆଯାଏ। ଏକ ଏକ ଦେହ ଆକାଶମୟ ଦେହ ହୋଇଯାଏ, ଶରୀର ହୀନ ହୁଏ, ପବନର ଶାସନ ଶକ୍ତି ମିଳେ—ଏହି ଚାଳିଶି ପ୍ରକାର ମହାଶକ୍ତି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଏହିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରର ସ୍ୱାଧିନତା କୁହାଯାଏ; ଏହି ସିଧିକୁ ଆକାଶତତ୍ତ୍ୱ କୁହନ୍ତି। ଇଚ୍ଛାମତେ ଆଗମନ ଓ ବିଦାୟ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ଜାଣି, କର୍ମ ଅନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବା, ସମସ୍ତର ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଗିବା ଏବଂ ମନୋହର ରୂପ ଧାରଣ କରିବା—ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ମିଳେ। ସଂସାର ଚକ୍ର ଦେଖିପାରିବା, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଉପଭୋଗ ମିଳିବା—ଏହି ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱାଧିନତା, ଯାହା ମନସିକ ସିଧିଠାରୁ ଉତ୍ତମ। କାଟିବା, ମାରିବା, ବାନ୍ଧିବା, ଛାଡ଼ିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଆବଦ୍ଧ କରିବା ଏହି ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଏ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟକୁ ଜିତିବା—ଏହି ପ୍ରଜାପତି ସ୍ୱାଧିନତା, ଆତ୍ମବୁଦ୍ଧିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ଉପଭୋଗ ସହିତ ଏହି ମହାଶକ୍ତି ଛପନ ପ୍ରକାରର—କେବଳ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିନାଶ। ସମସ୍ତ ଉପରେ ସ୍ୱାଧିନତା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟତା, ପୃଥକ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି। ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ପ୍ରଜାପତି ଶକ୍ତି ସହ ଏକତ୍ୱ—ଏହିପରି ଚଉଷଠି ପ୍ରକାର ବ୍ରହ୍ମୀ ସ୍ୱାଧିନତା କୁହାଯାଏ। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକୃତିକ ସ୍ୱାଧିନତା ବୁଦ୍ଧିର ଅଂଶ—ଏହିକୁ ବୈଷ୍ଣବ ସ୍ୱାଧିନତା କୁହାଯାଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକର ପାଳନ କରେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତିକୁ ଅନ୍ୟେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେହି ପୁରୁଷ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗଣେଶ ସ୍ୱାଧିନତା—ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ବିଷ୍ଣୁମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ସିଧି ସାଥିରେ କିଛି ବାଧା ଥାଏ; ଏହାକୁ ଉତ୍ସାହ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯେଉଁମାନେ ଅଶୁଦ୍ଧ ଭାବ ଓ ଗୁଣରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିର୍ଭୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ସ୍ୱାଧିନତା ଆସେନାହିଁ। ତେଣୁ ଦେବ, ଦାନବ, ଓ ରାଜାମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ଉପଭୋଗକୁ କୁଷ ଦାଣ୍ଡ ଭଳି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି କଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗସିଧି ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉପଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି, କିମ୍ବା ଯଦି ମୁନି ଲୋକମାନେ ଦୟାବଶତଃ ବିଶ୍ୱକୁ କୃପା ଦେଖାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଗୁଣ ଓ ଉପଭୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ ଚଳିବେ, ଏବଂ ପରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୋଗ ପ୍ରକ୍ରିୟା କହିବି; ଆଗ୍ରହପୂର୍ବକ ଶୁଣ।