ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାଦେବ ନାରାୟଣ ଓ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେମାନେ ଆଗରୁ ମୋର କୃପାରେ ପଞ୍ଚ ଅକ୍ଷର ମୟ ସୂତ୍ର ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ରତ୍ନ ପାଇଥିଲେ, ଯାହା ତୁମେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦେବତାର କାରଣ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ହେବାକୁ ଦେଇଥିଲି।” ତେଣୁ ମହାଦେବ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲି, ସେଉଁ ଶିକ୍ଷା ଆଜି ତୁମେମାନେ ଭୁଲିଯାଇଛ; ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ସମୂହକୁ ଆଉଥରେ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ଦେଉଛି।” ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ଓ ଶିଳ୍ପ ସମୂହ ପାଇବା ପରେ, ନାରାୟଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବଦେବଙ୍କ ପାଦ ପରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିର୍ଭୟ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭରା ମନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦିବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲା। ଦୁଇଁଜଣ ଦେବତା ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ କେଉଁଠି ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମିଳିଲା ନାହିଁ। ସେମାନେ ‘ହାୟ!’ କହି, ଦୁଃଖ କରିଲେ ଏବଂ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଶିବଙ୍କ ଅପାର ମହିମା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ସେମାନଙ୍କର ବିଷାଦ ଦୂର ହେଲା। ଏହିପରେ, ଦୁଇଁଜଣ ଦେବତା ଉଚ୍ଚତମ ମିତ୍ରତା ଉପଲବ୍ଧ କରି, ଏକାଉଁଠି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଜଗତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଲେ। ଏହି ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଅସୁର, ଋଷି, ମାନବ, ନାଗ ଓ ନାରୀମାନେ ନିୟମାନୁସାରେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି, ଲିଙ୍ଗରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାର ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ଏଉଁ ସମୟରେ ଏକ ଶିଷ୍ୟ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଲିଙ୍ଗ କିପରି ସ୍ଥାପିତ ହେଇଥିଲା, ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ମହାଦେବ କହିଲେ, “ଏକ ଶୁଭ ଦିନ, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ, ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମାନୁସାରେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଏକ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କରି, ଭୂମିର ଲକ୍ଷଣ ଯାଞ୍ଚ କରି, ଦଶ ପୂଜା କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର। ସ୍ଥାନକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରି, ଉପଯୋଗୀ ନିୟମାନୁସାରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ନିସ୍ପତ୍ତି କରି, ସ୍ନାନ କ୍ରିୟା କରିବା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦରକାର। ଲିଙ୍ଗର ଆଇକନୋଗ୍ରାଫି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କିତ କରିବା ଉଚିତ। ଲିଙ୍ଗ ଓ ପୀଠକୁ ଅଷ୍ଟ ଅଥବା ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ମାଟି ଓ ପାଣି, ଗୋମାତାର ପଞ୍ଚ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଦରକାର। ପୀଠ ସହିତ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି, ଦିବ୍ୟ ଜଳପାତ୍ରରେ ନେବା ଓ ତିଆରି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଶୁଧ୍ଧ ସଂସ୍କାର କକ୍ଷରେ, ସମସ୍ତ ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ଦର୍ଭା ମାଳା ସହିତ, ଅଷ୍ଟ ଦିଗପାଳ ହାତୀ, ଅଷ୍ଟ ଦିଗପାଳ ପାତ୍ର, ଅଷ୍ଟ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଦିଗପାଳଙ୍କ ପୂଜା ସହିତ, କେନ୍ଦ୍ରରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା କାଠରେ ମଣିପାଠ ଓ ବଡ଼ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ରଖିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାରପାଳ—ସମୁଦ୍ର, ବିଭଦ୍ର, ସୁନନ୍ଦା, ବିନନ୍ଦକାଙ୍କୁ କ୍ରମରେ ପୂଜା କରି, ଲିଙ୍ଗ ଓ ପୀଠକୁ ସ୍ନାନ ଓ ପୂଜା କରି, ଦୁଇ ଗୁଡି ଚାଦର ଓ ଦୁଇ କୁଶ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଡିବା ଉଚିତ। ଦୀରେ ଜଳ ଢାଲି, ମଣିପାଠରେ ରଖିବା; ମୁଣ୍ଡ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ, ତଳେ ଦୋରି, ପଶ୍ଚିମେ ପୀଠ ରଖିବା ଉଚିତ। ଲିଙ୍ଗକୁ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ପଞ୍ଚ ରାତି, ତିନି ରାତି କିମ୍ବା ଏକ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜା କରି, ଶୁଧ୍ଧ କରି, ଉତ୍ସବ ନିୟମାନୁସାରେ ଶୟନ କକ୍ଷକୁ ନେବା ଉଚିତ। ଶୟନ କକ୍ଷର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଶୟନ ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କରି, ଶୁଧ୍ଧ ଜଳରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରି, କ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବରେ ଶୁଧ୍ଧ ଭୂମିରେ ପଦ୍ମ ଅଙ୍କିତ କରି, ଶିବ ପାତ୍ର ଶୁଧ୍ଧ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ବେଦିର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଧଳା ପଦ୍ମ ଅଙ୍କିତ କରିବା ଏବଂ ପଶ୍ଚିମରେ ଚଣ୍ଡିକା ପଦ୍ମ ଅଙ୍କିତ କରିବା ଉଚିତ। ଲିଙ୍ଗକୁ ଶୁଭ ଧ୍ୱନି ସହିତ ନେଇ, ଲାଲ ଚାଦର ଓ କୁଶ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ମୁଡି, ପୀଠ ସହିତ ରଖିବା; ପ୍ରଥମେ ପଦ୍ମ ଅଙ୍କିତ କରି, ପତ୍ର ଉପରେ ଅଙ୍କିତ କରିବା ଉଚିତ। ବିଦ୍ୟା ପାତ୍ର ଏବଂ ଶୈବୀ, ବର୍ଧନୀ ପାତ୍ର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖି, ତିନି ପଦ୍ମକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁଷ୍ଠାନ କ୍ରମରେ ଅଫରିଂ ଦେବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟ ରୂପ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ସ୍ଥାପିତ କରି, ଚାରିଟି ବା ଦିଗ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ର ଚାନ୍ତ କରିବା ଦରକାର। ବିରିଞ୍ଚି ଆଦି ଚାରି ରୂପକୁ ଅଫରିଂ ଦେବା ଉଚିତ; ଶିକ୍ଷକ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମରେ ପ୍ରଥମେ ଏହା କରିବା ଦରକାର। ସପ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଖ୍ୟ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହାର ଚତୁର୍ଥାଂଶ କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଫରିଂ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଫରିଂ ଦେଇ, ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଶତ ଏବଂ ଆଠ ଅଫରିଂ କରିବା ଉଚିତ। ଶିବଙ୍କର ହାତ ଲିଙ୍ଗର ଶିର ଉପରେ ରଖି, ଏକ ଶତ, ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ, ଚତୁର୍ଥାଂଶ କ୍ରମରେ ସପ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଫରିଂ କରିବା ଉଚିତ। ଅଫରିଂ ପରେ ଲିଙ୍ଗ ଓ ବେଦିକୁ ପୁନଃପୁନ ଛୁଇଁବା; ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଫରିଂ ପରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଶିକ୍ଷକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ, ଅନୁଷ୍ଠାନ କର୍ତ୍ତା ଓ ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ, ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ। ଏପରେ, ଗୁହାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃଷ୍ଣ କିମ୍ବା ଦର୍ଭା ତୁଫ୍ତ ରଖି, ମାଟି, ପାଣି, ଗୋମାତାର ପଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପୁନଃ ଶୁଧ୍ଧ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ପୂଜା ନିୟମ ଦେବଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ଏଉଁ ଦିନ ଯାଞ୍ଚିତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିୟମାନୁସାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।