ଏକ ଦିନ, ଋଷି ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ—ଯେତେ ଉପାଦାନ ଓ ଦେହର ଭିନ୍ନତା ଅନୁସାରେ, କୃତ୍ୟର ଫଳ ମେଳେ; କେବେ ଉନ୍ନତି, କେବେ କ୍ଷୟ, କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ । ଅଧର୍ମ ହେଉଛି ହିଂସାର ସ୍ୱରୂପ, ଧର୍ମ ହେଉଛି ଆନନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ; ଅଧର୍ମ ରୁ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଧର୍ମ ରୁ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ । ଏହି ଦୁଃଖ ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ ରୁ ଆସେ, ଆନନ୍ଦ ଚିତ୍ ଆଚରଣ ରୁ ଆସେ; ତେଣୁ ଉପଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଅର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ । ଯଦି କେହି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର (ଚାରି ଜଣ) ର ଜୀବିକା ପାଇଁ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଅନୁଦାନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଲାଭ କରେ । ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ହଜାର ଥର କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜଣେ ହଜାର ପରିବାର ର ଜୀବିକା ଦେବା ଉଚିତ । ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ଦଶ ହଜାର ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ଦାନ କଲେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ । ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଯାଯିଛି, ସେ ଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ—ଏହି କଥା ବେଦଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି । ଯଦି ଧନ ନାହିଁ, ତେବେ ତପସ୍ଵା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧି କରିବା ଉଚିତ । ତୀର୍ଥ ଓ ତପସ୍ଵା ଦ୍ୱାରା ଅଶେଷ ଶୁଭ ଲାଭ ହୁଏ; ଏବେ ମୁଁ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ଧନ ଅର୍ଜନ ବିଷୟରେ କହିବି । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ ଶୁଦ୍ଧ ପଥରେ, ଠିକ୍ ଭାବେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଯଜ୍ଞ କରି, ଭିକ୍ଷା ଓ ଅତି ଶ୍ରମ ନ କରି, ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ । କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜଣେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ବୈଶ୍ୟ ଜଣେ କୃଷି ଓ ପଶୁପାଳନ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଅର୍ଜନ କରି, ଏହି ଧନ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ଦାନ କରି ଉନ୍ନତି କରିଥାଏ । ଗୁରୁଙ୍କ ଦୟାରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଲେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; ମୋକ୍ଷ ରୁ ନିଜ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ଜ୍ଞାନ ଆସେ, ଏବଂ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ଉନ୍ନତି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ; ଗୃହସ୍ଥ ଜଣେ ଧନ, ଧାନ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଫଳ, ଧାନ ଯେତେବେଳେ ମିଳେ, ସେଗୁଡିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ । ପାଣି ଓ ଖାଦ୍ୟ ସଦା ଦେବା ଉଚିତ, ଭୋକ ଓ ରୋଗ ନିବାରଣ ପାଇଁ; କ୍ଷେତ୍ର, ଧାନ, ପକା ଖାଦ୍ୟ ଓ ଚାରି ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ । ଯେତେବେଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଯାଯିବା ଓ ଶୁଣାଯିବା, ସେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାତାଙ୍କୁ ମୂଳ ଫଳର ଅର୍ଧ ଭାଗ ମିଳେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତପସ୍ଵା ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପାପ ଶୁଧି କରେ; ନାହିଁ ହେଲେ, ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଇଥାଏ । ଧନକୁ ତିନି ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ—ଧର୍ମ ଉନ୍ନତି, ଉପଭୋଗ ଓ ଆତ୍ମ ଉପଯୋଗ; ଦିନିକିଆ, ନିମିତ୍ତିକ ଓ ଚାହିଦା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ । ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଧନ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ, ଉପଭୋଗ ଭାଗରୁ ମଧ୍ୟମ ଭାଗ ଉପଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସଦା ଲାଭ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ । କୃଷି ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ଧନର ଦଶମ ଭାଗ ଦାନ କରି ପାପ ଶୁଧି କରିବା ଉଚିତ; ଶେଷ ଧନରୁ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ—ନାହିଁ ହେଲେ ରୌରବ ନରକ ଲାଭ ହୁଏ । ଯଦି କେହି ଦୁଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା ରଖେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନାଶ ହୁଏ; ବ୍ୟବସାୟରେ ଦାନ ଦେବାକୁ ଚତୁର ଭାଗ ଦେବା ଉଚିତ । ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ଦିଆଯାଉ; ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଆବଶ୍ୟକତା ଆସିଲେ, ଅର୍ଧ ଭାଗ ଦିଆଯାଉ । ଅଯୋଗ୍ୟ ଦାନ ଓ କଠିନ ଦାନ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଇ ଦିଅ; ନିଜ ଉପଭୋଗ ଓ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ମିଳିଲେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହିଯାଏ, ସେ ସଦା ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ; ଦାନ ନ ଦିଲେ ଆଗାମୀ ଜନ୍ମରେ ଋଣୀ ହୁଏ । ଜ୍ଞାନୀ କେହି ଅନ୍ୟର ଦୁଷ୍ଟ ଦୂଷ୍ୟ ଗୁଣ କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଦେଖିବା କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀର ମନରେ କ୍ରୋଧ ଆଣିବା ଭାବର କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ସମ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଉଚିତ । ଯଦି କେହି ଅସମର୍ଥ, ବା କେବେ ଏକ ଦିନ, ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚାଉଳ, ଧାନ, ଘୃତ, ଫଳ, କନ୍ଦ ବା ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଫରଣ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଅଫରଣ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ପକା ଖାଦ୍ୟ ତୟାରି କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ; ଦାନ ନ ଦିଯାଯିଲେ, କମ୍ ଗୁରୁତ୍ୱ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ । ଏହାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ସମ୍ଧ୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ମାନନ୍ତି; କିମ୍ବା କେବଳ ପାଠ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଏଭଳି, ନିଜ ଉନ୍ନତି ବା ଧନ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଯେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ ଓ ଦେବପୂଜାରେ ନିୟତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଏହିପରି କରନ୍ତୁ । ଯେମାନେ ଅଗ୍ନିପୂଜା, ଗୁରୁପୂଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାରେ ନିୟତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଏହାପରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅଗ୍ନି-ଯଜ୍ଞ, ଦେବ-ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ, ଗୁରୁପୂଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦିଅ ।” ତାହାର ଉତ୍ତରରେ କହାଯାଇଛି—ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଅଫରଣ କରାଯାଏ, ଏହାକୁ ଅଗ୍ନି-ଯଜ୍ଞ କୁହାଯାଏ; ଅଧ୍ୟୟନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଜଳାଉଥିବା କାଠ ଦେବା ନିୟମ । ଅଗ୍ନିକୁ କାଠ ଦେବା, ପ୍ରଥମ ନିୟମ ଓ ବିଶେଷ ବ୍ରତ ପ୍ରଥମ ଜୀବନ ଅବସ୍ଥାରେ ଆଉପାସନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ । ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଓ ତପସ୍ଵୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ନିଜ ଶରୀରରେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ; ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମଧ୍ୟମ ଖାଦ୍ୟ ନିୟମିତ ଖାଇବା ଅଫରଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଆଉପାସନା ଅଗ୍ନି ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଅରମ୍ଭ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ, ଏହା ପିଟ କିମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଭାବରେ ମନାଯାଏ । ଅଗ୍ନି ନିଜ ଶରୀରରେ ବା ଅରଣ୍ୟରେ ରଖାଯାଏ, ରାଜା କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ; ଅଗ୍ନି ପରିତ୍ୟାଗର ଭୟ ଥିଲେ ନିଜ ଶରୀରରେ ରଖିବା ଉଚିତ ।