ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶିବ ଦୟାଭାବରେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏଠି କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହଁ; ମୋର ମାୟାରେ ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହେଇଛ। ମୋର କୃପାରେ ଏହି ଭ୍ରମ ଶୀଘ୍ର ଅପସାରିତ ହେବ।" ପଛରୁ ଶିବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ, "ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା, ଶୁଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ଵାମୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ, ମୋତେ ଶକ୍ତିରେ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଏବଂ ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଦେଖିଲେ ଚମ୍ପା ହୁଏ। ଦୁଇଜଣେ ଦେବତା ଅତି ଦ୍ୱେଷ ଓ ଦ୍ରୁଷ୍ଟିରେ, ମୁଠିରେ ମୁଠି ପକାଇ ଜୋରଦାର ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କର ଅହଂକାରକୁ ନମ୍ର କରିବା ଓ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦିବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହା ହଜାର ହଜାର ଦିପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଉଭୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅତି ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲା। ଏହି ଲିଙ୍ଗ କୌଣସି ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟରୁ ମୁକ୍ତ, ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନାହିଁ; ତାହାର ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଇଜଣେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଲେ। ତେବେ ଦୁଇଜଣେ ଦେବତା ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—"ଏହା କଣ?" କିନ୍ତୁ ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ସତ୍ୟ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ଦୁଇଜଣେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଲେ—ଏହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଖୋଜିବାକୁ। ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ହଂସ ରୂପ ଧରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପାଖ ପରି, ମନ ଓ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଯାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ। ନାରାୟଣ ବିଶ୍ଵର ଆତ୍ମା, ଅନନ୍ତ ଶୂକ୍ର ରୂପ ଧରି, କଜଳ ଭଳି ଅନ୍ଧାର ରଙ୍ଗରେ ତଳକୁ ଯାଇଲେ। ଏଭଳି, ବିଷ୍ଣୁ ହଜାର ବର୍ଷ ଶୂକ୍ର ରୂପରେ ତଳକୁ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲିଙ୍ଗର ମୂଳ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେହି ସମୟ ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଉପରକୁ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଅତି ଶ୍ରମିତ ହେଇ ଭ୍ରମରେ ପଡିଲେ। ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରମିତ ହେଇ, ଚିନ୍ତିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ତଳ ଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଉପରକୁ ଆସିଲେ। ଦୁଇଜଣେ ଦେବତା ଏକାଠି ହେଲେ, ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ହାସ୍ୟ ଭରି, ଶିବଙ୍କ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହେଇ, କି କରିବେ କି କରିବେନା ଚିନ୍ତା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖ, ପାଖରେ ଓ ପଛରେ ଦୁଇଜଣେ ଦେବତା ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଚିନ୍ତା କରିଲେ—"ଏହି ଆତ୍ମା କଣ?" ଏହି ସମୟରେ ଏଠି ଏକ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଏକ ଅକ୍ଷରୀ ବ୍ରହ୍ମ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା—'ଓଁ' ଶବ୍ଦ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମକୁ ଉପଲକ୍ଷଣ କରେ। କିନ୍ତୁ ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଏହାକୁ ଚିନିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କ ମନ ରଜସ ଓ ତମସରେ ଆବୃତ ଥିଲା। ଏହି 'ଓଁ' ଏକାଠି ଅକ୍ଷର ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ ହେଲା—'ଅ', 'ଉ', 'ମ', ଓ ଏହି ତିନି ମାପରୁ ଉପରେ ଅର୍ଧ ମାପ। ଏଠି 'ଅ' ଶବ୍ଦ ଲିଙ୍ଗର ଦାହିନ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, 'ଉ' ଶବ୍ଦ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଓ 'ମ' ମଧ୍ୟରେ ରଖାଗଲା। ଏହି ଅର୍ଧ ମାପ ନାଦ ଲିଙ୍ଗର ଶିରେ ଶୁଣାଯାଏ; ଏଭଳି ବିଭାଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଣବ ଶବ୍ଦ ଏଠି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି। ପ୍ରକଟିକରଣ ପାଇଁ, ଦୁଇଜଣେ ଦେବତା କିଛି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହି ସମୟରେ ଅପ୍ରକଟ ପ୍ରଣବ, ଯାହା ବେଦର ସ୍ୱରୂପ, ରୂପାନ୍ତର ହେଲା। ଏଠି 'ଅ' ରୁ ଋଗ୍ବେଦ, ଅବିନାଶୀ 'ଉ' ରୁ ଯଜୁର୍ବେଦ, 'ମ' ରୁ ସାମବେଦ, ଓ ନାଦ ରୁ ଅଥର୍ବଣ ମହାବିଦ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଋଗ୍ବେଦ ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱରୁ ନିଜ ଅର୍ଥକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲା—ବ୍ରହ୍ମା ରଜସ ଗୁଣରେ ଆଦି ରୂପ ଏବଂ କ୍ରିୟାରେ, ସୃଷ୍ଟି, ପୃଥିବୀ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମରେ, ଏବଂ କଳାର ମାର୍ଗରେ ନିବୃତି, ଏବଂ ଲିଙ୍ଗର ତଳଭାଗରେ ବୀଜ ତ୍ରୟ ଏବଂ ଅଣିମା ଆଦି ଚଉଷଠି ଶକ୍ତିର ନିୟମ। ଏହି ଦଶ ଅର୍ଥରେ ଉନିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଋଗ୍ବେଦ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା; ପଛରୁ ଯଜୁର୍ବେଦ ନିଜର ଦଶ ଅର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କଲା—ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ, ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ରୂପ ଏବଂ କ୍ରିୟାରେ, ପାଳନ, ମଧ୍ୟଭାଗ, ତିନି ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜ୍ଞାନ, କଳାର ମାର୍ଗରେ ସ୍ଥାପନ, ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମରେ ବାମ, ଲିଙ୍ଗର ମଧ୍ୟଭାଗ, ତିନି କାରଣରେ ଯୋନି, ଏବଂ ସ୍ୱଭାବିକ ଶାସନ; ଏହିପରି ଯଜୁର୍ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଉନିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଗଠିତ। ପଛରୁ ସାମବେଦ ନିଜର ଦଶ ଅର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କଲା—ତମସ ଗୁଣ, ରୁଦ୍ର ଆଦି ରୂପ ଓ କ୍ରିୟାରେ, ତିନି ଜଗତରେ ସଂହାର, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱରେ, ଜ୍ଞାନ ଓ କଳାର ରୂପରେ, ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମରେ, ଲିଙ୍ଗର ତଳ ଉପର ଭାଗରେ, ବୀଜ ତିନି କାରଣରେ, ପୁରୁଷ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଶାସନ; ଏଭଳି ସାମବେଦ ଦ୍ୱାରା ଉନିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଅଥର୍ବଣ ବେଦ ସ୍ୱରୂପରେ ଆଦି ଗୁଣତ୍ରୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲା। ପଛରୁ ମହେଶ୍ୱର ଏଠି ସାକ୍ଷାତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସଦାଶିବ ମଧ୍ୟ ରୂପ ଓ କ୍ରିୟାରେ, ଯଦିଓ ଶିବ ସ୍ୱରୂପ ଏକାଠି କ୍ରିୟାରୁ ଉପରେ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ କରାଯାଏ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁଠି ମନ ଓ ବାଣୀ ଫେରିଯାଏ। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଅନ୍ମନା ଲୋକ, ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକରୁ ଉପରେ, ଲୋକାତୀତ, ଯେଉଁଠି ସୋମ ହବି ସହିତ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ। ଅନ୍ମନା ଲୋକରୁ ଉପରେ, ଯେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଲେ ଫେରି ଆସିବା ନାହିଁ; ଶାନ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତିରୁ ଉପରେ, ସମସ୍ତ କଳାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଶକ୍ତି। ସେହି ପୁରୁଷ, ସେହି ଈଶାନ, ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଲିଙ୍ଗର ଶିର ଉପରେ, ଶବ୍ଦର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାଗରେ। ଏଠି ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ଭାଗ ଶିବ ପୂଜିତ ଓ ଉପାସିତ ହେଉଛନ୍ତି; ଏଠି ବିନ୍ଦୁ, ଶବ୍ଦ, ଶକ୍ତି ଓ ତାହାରୁ ଉପରେ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉପରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସତ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ନୁହେଁ, ତିନି କାରଣରୁ ଉପରେ, ମାୟାର ଆରମ୍ଭ ନିମିତ୍ତ। ଅନନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରୁ ଉପରେ, ମହେଶ୍ୱରରୁ ଉପରେ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଶ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଉପରେ, ସଦାଶିବରୁ ଉପରେ ଏହି ପରମ ସତ୍ୟ ଅଛି।