ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାର ଦେଖାଯାଉଥିବା ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ବିଷ୍ଣୁର ଦେଖାଯାଉଥିବା ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ରୁଦ୍ର ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି ଗଣେଶ ମଧ୍ୟ ଏହି ପଦ୍ଧତି ଦ୍ୱାରା ଗଣେଶ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଶୀତଳ ଚନ୍ଦନ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରି, ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି। ଏଠାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମାସନ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଶୁଭ୍ ଚିହ୍ନରେ ସଜାଇ, ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ ତେବେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ, କିମ୍ବା ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ। ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଲିଙ୍ଗ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏହା ମନୋହର ଏବଂ ଶୁଭ୍ର, ଏହା ସମସ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା। ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଡାହିଣ ଦିଗରେ ରଖି ଦୂବ ପତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଡାହିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଗୁରୁ ରଖିବା, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରାଲଗାର ରଖିବା। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଚନ୍ଦନ ଦେଇବା, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପିତଳ ଅର୍ପିମେଣ୍ଟ ଦେଇବା। ଏହାକୁ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ମନୋହର ଫୁଲରେ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କଳା ଅଗୁରୁ ଧୂପ ଦେଇବା, ଗୁଗୁଲ ସହିତ। ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ପୋଷାକ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଚିପୁଡ଼ ଦେଇ ଘିଅ ମିଶା ଖିର ଏବଂ ଘିଅ ଦୀପ ଦେଇବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଉପଚାର ଦେଇ, ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍କଳେଶ୍ବର ଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର ଏବଂ ସ୍ତୁତି କରି, ଶେଷରେ କ୍ଷମା ଚାହିଁ, ଲିଙ୍ଗକୁ ସମସ୍ତ ଉପଚାର ଏକସାଥି ଦେଇବା ଉଚିତ। ଦକ୍ଷିଣ ମୁଖୀ ଶିବ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ପଞ୍ଚ ଗନ୍ଧରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଶୁଭ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ଦୈନିକ ଭାବେ ଯିଏ ଏପରି ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ଶିବ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ବ୍ରତ, ଶିବଲିଙ୍ଗର ମହାବ୍ରତ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଏହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କେବଳ ଶିବ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଆଦିକାଳରେ ଶିବ ନିଜେ କହିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦୈନିକ, ବୈଶିକ ଏବଂ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରିୟାରେ ସଫଳତା ଏଠାରେ କହାଯାଉଛି; ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଲେ ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ତୁରନ୍ତ ମିଳିଯାଏ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଲିଙ୍ଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମସ୍ତ କିଛି ଲିଙ୍ଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଏହିପରି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି, ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ନିଜ ଭୂମିକା ପାଳନ କରନ୍ତି। ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ କହିବା ଆବଶ୍ୟକ? କାରଣ ଏହି ଲିଙ୍ଗ, ବିଶ୍ୱର ନାୟକ, ନିଜେ ଶିବ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ସହିତ, ଏଠା କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ, ସୁଖ ପାଇବା ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ପରମେଶ୍ଵରଙ୍କ ଏକ ଭିନ୍ନ ରୂପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଲିଙ୍ଗ କ'ଣ? କିପରି ପରମେଶ୍ଵର ଲିଙ୍ଗଧାରୀ? କିପରି ଶିବ ଲିଙ୍ଗର ଭାବ ପାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ଏହି ରୂପରେ କିଏ ପୂଜା କରେ? ଲିଙ୍ଗକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ତିନି ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଆଦି ନାହିଁ ଶେଷ ନାହିଁ, ଏହା ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ପ୍ରକୃତି। ଏହି ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ମାୟା, ଯାହାର ସ୍ଵରୂପ ଆକାଶ; ଏଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳ ଏବଂ ଅଚଳ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହା ଅଶୁଦ୍ଧ, ଶୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ-ଅଶୁଦ୍ଧ—ତିନି ପ୍ରକାରର; ଏଠାରୁ ଶିବ, ମହେଶ, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ଏଠାରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ଲିଙ୍ଗ, କାରଣ ଲିଙ୍ଗ ଆଦେଶ ଦେଇଥାଏ। କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱର ଲୟ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ହୁଏ। ଏହି ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ଭାବ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ଏବଂ ଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ଶିବ ଏବଂ ଶକ୍ତିର ଶରୀର, କାରଣ ଦୁଇଜଣ ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଏଠାରେ, ଶିବ ଏବଂ ଅମ୍ବାଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ବେଦୀ, ମହାଦେବୀ, ଏବଂ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ମହାପ୍ରଭୁ। ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଏକସାଥି ପୂଜା ହୁଏ; ପ୍ରକୃତରେ, ଲିଙ୍ଗର କୌଣସି ଦେହ ରୂପ ନାହିଁ। କାରଣ ଏହି ଦୁଇଜଣ ଶୁଦ୍ଧ, ତାଙ୍କର ଦେହ କେବଳ ଉପାଧି; ଏହି ଏକାଉଁ ଶିବଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି, ପରମ ଆତ୍ମା। ଶକ୍ତି ଆଜ୍ଞା ପାଇଲେ, ସମସ୍ତ ଚଳ ଏବଂ ଅଚଳ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଶତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମହିମା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଏହି ତିନି ଜଗତର ଲୟ ଆସିଥିଲା। ବିଷ୍ଣୁ ଜଳ ଉପରେ ଶୟନ କରି, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିଲେ; ସଂଯୋଗବଶତଃ ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ପିତାମହ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଲୋଟସ ନେତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିଦ୍ରାରେ ଦେଖିଲେ, ଅଶାନ୍ତ ନୁହେଁ; ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ମାଧବଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ଜାଗାଇଲେ, କହିଲେ, “ତୁମେ କିଏ? କହ!” କିନ୍ତୁ ହାତରେ ଜୋର ଆଘାତ ପାଇ, ବିଷ୍ଣୁ ତୁରନ୍ତ ଜାଗିଗଲେ। ଜାଗି ଶୟନ ଚାଡ଼ି, ପରମେଷ୍ଠିନ୍ କୁ ଦେଖିଲେ; ହରି, ମନରେ କ୍ରୋଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କ୍ରୋଧ ନଥିବା ଭାବରେ କହିଲେ, “ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ଏତେ ଅଶାନ୍ତ କାହିଁ? କହ।” ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯେଉଁ ଶବ୍ଦରେ ନିଜ ପ୍ରଭୁତ୍ୱର ଇଙ୍ଗିତ ଥିଲା... ରାଗ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାରେ ବନ୍ଧି, ବ୍ରହ୍ମା ପୁନି କହିଲେ: “ତୁମେ ମୋତେ ‘ଶିଶୁ’ କାହିଁ କହୁଛ? ଶିକ୍ଷକ ନିଜ ଶିଷ୍ୟକୁ ଯେପରି କହେ?” “ତୁମେ ମୋତେ ନାୟକ ଭାବରେ ଜାଣିନାହାଁ? ଏହି ବିଶ୍ୱ ମୋର ସୃଷ୍ଟି; ମୁଁ ନିଜକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରି, ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ପାଳନ କରୁଛି।