ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଜିଜ୍ଞାସୁ ଜନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କିପରି ଜୀବନ ଚାଲାଇବା ଉଚିତ, ତାହା ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲା। ଏଠି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ଦ୍ୱାଦଶ ଲକ୍ଷ ଜପରେ ଯୋଗ ହୋଇଥାଏ, ସେଉଁଠି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଭୂତି କରନ୍ତି। ଯଦି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଏକ ଲକ୍ଷ ରୁ କମ୍ ଅଂଶ ଥାଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ମାତ୍ର ବେଦିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି କହାଯାଏ, ସପ୍ତ ଦିନ ନିୟମ ଅନୁସରଣ ପରେ ବ୍ୟକ୍ତି ତ୍ୟାଗରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ବାର ତ୍ୟାଗୀଙ୍କ ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ଜପ ଦିନ ପରେ ଦିନ, ନିୟମିତ ଭାବେ କ୍ରମରେ କରିବା ଉଚିତ, ମାସ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ପଚାସ ହଜାର ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ। ପରେ ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ ପୁନି ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନିବାହ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଶାନ୍ତି ହୁଏ, ନହେଲେ ରୌରବ ନାମକ ନରକ କୁ ଯିବାକୁ ପଡେ। ଏହିପରି, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଚାହିଁଥାଏ, ସେ ଏହି ମାର୍ଗରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ଚାହିଁଥାଏ, ସେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମରୁ ଅର୍ଥ, ଅର୍ଥରୁ କାମ, ଏବଂ କାମରୁ ବିରାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତ କାମ ଦ୍ୱାରା ବିରାଗ ଆସିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବିପରୀତ ଭାବେ ଅନୁଭୂତ କାମରେ ଆସକ୍ତି ବଢ଼ିଯାଏ। ଧର୍ମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ୟଟି ଦେହ ଦ୍ୱାରା। ଦ୍ରବ୍ୟ ହେଉଛି ହୋମ, ଦାନ ଆଦି, ଦେହ ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଓ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ। ଧନ ଦ୍ୱାରା ଧନ ମିଳେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ରୂପ ମିଳେ। ଯିଏ ନିଷ୍କାମ, ସେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ; ଶୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କୃତୟୁଗରେ ତପସ୍ୟା ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ, କଳିଯୁଗରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ। କୃତୟୁଗରେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ସିଦ୍ଧି, ତ୍ରେତାରେ ତପସ୍ୟା, ଦ୍ୱାପରରେ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ମୂର୍ତ୍ତିପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଉପାୟ ଅଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଫଳ ମିଳେ; ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଦେହ ଭେଦରେ ଏହି ଫଳ ବଢ଼ିଏ, କମିଏ, କିମ୍ବା ହାରାଏ। ଅଧର୍ମ ହେଉଛି ହିଂସା, ଧର୍ମ ହେଉଛି ସୁଖ। ଅଧର୍ମରୁ ଦୁଃଖ ମିଳେ, ଧର୍ମରୁ ସୁଖ ମିଳେ। ଅନୁଚିତ ଆଚରଣରୁ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଚିତ୍ତ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ; ଚିତ୍ତ ଅନୁସାରେ ଶୁଭ ଆଚରଣ କଲେ ସୁଖ ମିଳେ। ତେଣୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଅର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କେହି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପରିବାର (ଚାରି ଜଣ) ପାଇଁ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ଜୀବିକା ଦେଇଥାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ ପାଇଥାଏ। ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ହଜାର ଥର କଲେ ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ ମିଳେ; ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହଜାର ପରିବାରର ଜୀବିକା ଦେଇଥିଲେ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। ଦେବତା ପୂଜା ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଦାନ କଲେ ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ ମିଳେ; ଏହା ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକ ଦେଉଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ଦେବତାକୁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ସେହି ଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ—ଏହିପରି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଧନ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ। ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷୟ ସୁଖ ମିଳେ। ଏବେ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟରେ ଅର୍ଥ ଅର୍ଜନ କେମିତି କରିବା ଯଥା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କୁହାଯିବ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁଦ୍ଧ ଉପାୟରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ—ଯଥା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦାନ ଗ୍ରହଣ, ଯଜ୍ଞ କରିବା, କିନ୍ତୁ ଭିକ୍ଷା କିମ୍ବା ଅତି ଦୁଃଖ ନେଇ ନୁହେଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ କୃଷି ଓ ପଶୁପାଳନ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଅର୍ଜନ କରି ତାହା ଧର୍ମରେ ଦାନ କରି ସଫଳତା ଲାଭ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତଙ୍କ ଲାଗି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଦୟାରେ। ମୋକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଏବଂ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏ। ଏହି ସବୁ କୁ ସଦାଚାରୀଙ୍କ ସଂଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଦ୍ୱିଜମାନେ। ଗୃହସ୍ଥ ଲୋକେ ସମସ୍ତ ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଏହିପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଫଳ, ଧାନ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ, ସେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଲେ ଶୁଭ ହୁଏ। ଜଳ ଓ ଭୋଜନ ସଦା ଦେବା ଉଚିତ, ଭୁକ୍କ ଓ ରୋଗ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ; କ୍ଷେତ୍ର, ଧାନ୍ୟ, ପକା ଖାଦ୍ୟ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯେଉଁ ସମୟ ଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜିବା ଓ ଶୁଣାଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେଉଁଠି ଦାତାଙ୍କୁ ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି, ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ନହେଲେ ରୌରବ ନରକ ଲାଗିଥାଏ। ଏହିପରି, ଧନକୁ ତିନି ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ—ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି, ନିଜ ଭୋଗ ଓ ଆତ୍ମ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ। ଦୈନିକ, ନିୟତ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ସଫଳତା ଚାହିଁଥାଏ, ସେଉଁଠି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଧନ ଭାଗ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ; ଭୋଗ ସୀମିତ ଭାଗରେ ଏବଂ ଲାଭ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ। କୃଷି ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ଧନର ଦଶମାଂଶ ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଧନ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟୟ କରିବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ରୌରବ ଯିବାକୁ ପଡେ। ଯଦି ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥାଏ, ନିଶ୍ଚିତ ଧ୍ୱଂସ ହୁଏ; ବ୍ୟବସାୟ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ଧନର ଷଷ୍ଠାଂଶ ଦେବା ଉଚିତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦେବା ଉଚିତ; ଆପତ୍କାଳେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ। ଅନୁଚିତ ଦାନ ଓ ଦୁଷ୍କର ଦାନ ସମୁଦ୍ରେ ପକାଇ ଦେବା ଉଚିତ। ନିଜ ଉପଭୋଗ ଓ ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଅନୁରୋଧ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ; ଦିଆନଥିଲେ ପୁନଃଜନ୍ମରେ ଋଣୀ ହେବାକୁ ପଡେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ କେବେ ନ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦୋଷ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଦେଖିବା ଉପରେ କଥା ନ କହିବା ଉଚିତ।