ଶିବ ପୁରାଣର ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକର ଅନୁସାରେ, ଏକ ଦିନ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଉପାସନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏଠାରେ ଏକ ଭକ୍ତ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଶିବଙ୍କ ନିର୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଗଣମାଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଶିବଙ୍କ ଉପାସନାରେ ନିରନ୍ତର ଲଗ୍ନ ଭ୍ରିଙ୍ଗିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଯେତେବେଳେ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ସେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ। ଏହି ଉପାସନାରେ ବିରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଗଲା, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ, ହିମପର୍ବତ ଓ ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଧଳା, ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ମାତୃଗଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିବା। ସେ ଏକାଳେ ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଦକ୍ଷର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ଯମ ଭଳି ଦେବତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ଉତ୍କଳିତ କରିଥିଲେ। ଶିବଙ୍କ ଅନୁଚର ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାର ରକ୍ଷକ ବିରଭଦ୍ର ଏବଂ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ। ଏହି ଉପାସନାର ଅନ୍ୟ ଦେବୀ ହେଲେ ସରସ୍ୱତୀ, ଯିଏ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବାଣୀର ଲୋଟସ୍ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଲଗ୍ନ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚେଷ୍ଟରେ ବସି ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ। ମହାମୋତି ତଥା ଦେବୀଙ୍କ ପାଦଉପାସନାରେ ନିରନ୍ତର ଲଗ୍ନ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ। କୌଶିକୀ, ଶିମ୍ହାସନରେ ଅସୀନ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହାନିଦ୍ରା ଓ ମହାମାୟା, ମହିଷାସୁରଙ୍କ ନାଶକ; ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ନାଶକ, ମଧୁ, ମାଂସ ଓ ମଦର ଆସ୍ୱାଦକ; ସେ ମାତୃଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ। ରୁଦ୍ରାଣୀମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ତେଜ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାଦେବଙ୍କ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ। ସେମାନେ ସଦା ମୁକ୍ତ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ବିକ୍ଷୋଭ ରହିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ କରିପାରିବାର ଶକ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି, ପରସ୍ପରେ ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତି ଓ ଆସ୍ଥାରେ ଲଗ୍ନ। ସେମାନେ ଏକାପ୍ରତି ମାଧୁର୍ୟ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏକାଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ, ସଦା ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଚିହ୍ନରେ ଉଲ୍ଲିନ୍। ସେମାନେ କେବେ ମୃଦୁ, କେବେ ଉଗ୍ର, କେବେ ମିଶ୍ର ଶ୍ବଭାବର, ଅଦ୍ୱିତୀୟତାର ଏସେନ୍ସ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ନିରାକାର ଓ ଶୋଭାମୟ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିଛନ୍ତି। ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖୀମାନେ, ଦେବୀଙ୍କ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଓ ଅନେକ ଶକ୍ତିମାନେ ସଦା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ତୃତୀୟ ଦୁର୍ଗରେ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସିତ। ବିଭାବି ଶୂର୍ୟ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ରୂପ, ତେଜସ୍ୱୀ ଆଲୋକର ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିବେ। ଏହି ଶୂର୍ୟ ନିର୍ଗୁଣ, ମିଶ୍ର ଗୁଣ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଆଦି, ଏକା, ଏବଂ ଏକାପ୍ରତି ଚଳନରେ ଅପ୍ରଭାବିତ। ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ବିନାଶର କ୍ରମାନୁସାରେ ତାଙ୍କ କ୍ରିୟା ତିନି, ଚାରି ଓ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଦୁର୍ଗରେ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଉପାସିତ, ଶିବପାଦ ଉପାସନାରେ ଲଗ୍ନ। ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଷଡ଼ଅଙ୍ଗ ଶୂର୍ୟ, ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରଧାନ ଶକ୍ତି ଭକ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିବେ। ଆଦିତ୍ୟ, ଭାସ୍କର, ଭାନୁ, ରବି, ଅର୍କ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଦିନ ଶୂର୍ୟର ରୂପ। ଉଷା, ପ୍ରଭା, ପ୍ରାଜ୍ଞା, ସନ୍ଧ୍ୟା ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶକ୍ତିମାନେ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ପୋଷଣ କରିଥିବା। ସୋମ ଠାରୁ କେତୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ଶିବ ଉପାସନାରେ ଲଗ୍ନ, ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିବେ। ଏହି ଉପାସନାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ, ଦ୍ୱାଦଶ ଶକ୍ତି, ଋଷି, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଗ୍ରାମପତି, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଅସୁର, ସାତ ଦଳ ଏବଂ ସାତ ଛନ୍ଦର ଘୋଡ଼ାମାନେ, ବାଳଖିଳ୍ୟ ଓ ଦୟାମାନେ ସମସ୍ତେ ଶିବପାଦ ଉପାସନାରେ ଲଗ୍ନ। ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିବେ। ଏହି ଉପାସନାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରୂପ, ପୃଥିବୀ ଚକ୍ରର ନାଥ, ଚଉଷଠି ଗୁଣର ଧାରକ, ବୁଦ୍ଧି ତତ୍ୱରେ ନିର୍ମିତ। ସେ ନିର୍ଗୁଣ, ମିଶ୍ର ଗୁଣ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣ ରହିଛନ୍ତି; ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଗରେ ଏକାପ୍ରତି। ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ବିନାଶର କ୍ରମାନୁସାରେ ପୃଥିବୀ ତିନି, ଚାରି ଓ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ଦୁର୍ଗରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଉପାସିତ, ଶିବ ଉପାସନାରେ ଲଗ୍ନ। ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଲୋକନାଥ, ବିରାଟ, କାଳ, ପୁରୁଷ ଭକ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିବେ। ସନତ୍କୁମାର, ସନକ, ସନନ୍ଦ, ସନାତନ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଦକ୍ଷ ଆଦି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଏକାଦଶ ସମେତ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ, ଧର୍ମ, ସଙ୍କଳ୍ପ ଏବଂ ଶିବ ଉପାସନାରେ ଲଗ୍ନ, ଶିବ ଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ। ସମସ୍ତେ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅନୁସୃତ, ଚାରି ବେଦ ଏବଂ ଇତିହାସ-ପୁରାଣ ରଚୟିତାମାନେ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିବେ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ଯୁକ୍ତ, ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ବିରୋଧୀ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବ ତତ୍ୱରେ ଆଧାରିତ। ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ମଙ୍ଗଳ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ। ତାପରେ ରୁଦ୍ର, ମହାଦେବ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ। ସେ ଅଗ୍ନି ଚକ୍ରର ନାଥ, ପୁରୁଷ ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ଓ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଶିବଙ୍କ ଉନ୍ମାଦର ଧାରକ, ନିର୍ଗୁଣ ଏବଂ ତିନି ଗୁଣର ଧାରକ। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ; ପୂର୍ବରୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଏବଂ ସମାନ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ। ତାଙ୍କ କ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାରୁ ଅଲଗା; ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରର ପ୍ରଜନନ କରିଥିଲେ।