ଏହି ପବିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନାରେ, ପୂଜାର ବିଧିକୁ ଏକ ମହାନ୍ତ ମଣ୍ଡଳରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି । ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଦିଗ୍ବଳୟର ଉଦ୍ଧାରଣ ଦିଆଯାଇଛି—ପୂର୍ବ ଦିଗର ପତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଏବଂ ଉତ୍ତର ପତ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ଏହି ଚାରି ଦେବତା ପାଇଁ ଅଲଗା ଅଲଗା ବଳୟ ରହିଛି । ପ୍ରଥମେ, ସେମାନଙ୍କର ଛଅଟି ଅଂଗକୁ ସେମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ—ତେଜସ୍ୱୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ବିଜୟୀ, ଶୁଭ, ଶ୍ରୀ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅଚ୍ୟୁତ ଏବଂ ଵିଦ୍ୟୁତ୍—ପୂର୍ବ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ ଅଛନ୍ତି । ଦ୍ୱିତୀୟ ବଳୟରେ, ପୂର୍ବ ଠାରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରିଟି ରୂପ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପରେ ଥିବା ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ପୂଜିତ ହେବେ । ଏଠାରେ ଆଦିତ୍ୟ, ଭାସ୍କର, ଭାନୁ, ରବି—ଏହି ଚାରିଟି ସୂର୍ଯ୍ୟର ରୂପ; ତାପରେ ଅର୍କ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅନ୍ୟ ରୂପ । ବିସ୍ତାରା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ସୁତରା ଦକ୍ଷିଣରେ, ବୋଧନୀ ପଶ୍ଚିମରେ ଏବଂ ଆପ୍ୟାୟିନୀ ଉତ୍ତରରେ ବିରାଜମାନ ଅଛନ୍ତି । ଉଷା, ପ୍ରଭା, ପ୍ରାଜ୍ଞା, ସନ୍ଧ୍ୟା—ଏହି ଚାରି ଦେବୀକୁ ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ତୃତୀୟ ବଳୟରେ, ସୋମ, ମଙ୍ଗଳ, ବୁଧ (ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ), ବୃହସ୍ପତି (ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ), ଭାର୍ଗବ (ତେଜର ଭଣ୍ଡାର), ଶନି, ରାହୁ ଏବଂ କେତୁ (ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଧୂମ୍ର ରୂପୀ)—ଏମାନେ ତୃତୀୟ ବଳୟରେ ପରିକ୍ରମା କରି ପୂଜିତ ହେବେ । ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଧି ଅନୁସାରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବଳୟରେ ବାରଟି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଏବଂ ତୃତୀୟ ବଳୟରେ ବାରଟି ରାଶିକୁ ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ଏହି ବଳୟଗୁଡ଼ିକର ବାହାରେ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଛି—ଋଷି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ଅପ୍ସରାମାନେ, ଗ୍ରାମପତି, ଯକ୍ଷ, ଦାନବ, ଘୋଡ଼ା, ଛନ୍ଦମୟ ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏବଂ ବାଳଖିଲ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହେବେ । ଏଭଳି ତୃତୀୟ ବଳୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ତିନି ବଳୟ ସହିତ ପୂଜିବାକୁ ଉଚିତ । ଏଠାରେ ପୂର୍ବରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଦକ୍ଷିଣରେ ବିରାଜ, ପଶ୍ଚିମରେ କାଳ ଏବଂ ଉତ୍ତରରେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ପ୍ରଥମ, ଲୋଟସ ସଦୃଶ ବ୍ରହ୍ମା; କାଳ କଜଳ ସମାନ କଳା; ପୁରୁଷ ଶ୍ଵେତ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ସମାନ । ଏହି ଚାରି ଦେବତା ରଜସ୍, ତମସ୍ ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଥମ ବଳୟରେ ବିରାଜିତ । ଦ୍ୱିତୀୟ ବଳୟରେ, ପୂର୍ବ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସନତ୍କୁମାର, ସନକ, ସନନ୍ଦ, ସନାତନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ । ତୃତୀୟ ବଳୟରେ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରେ ତିନି ଅନ୍ୟକୁ ପୂର୍ବ ଠାରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ଏମାନେ ହେଲେ—ଦକ୍ଷ, ରୁଚି, ଭୃଗୁ, ମାରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରାସ୍, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି, କଶ୍ୟପ ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠ । ଏମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସେମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମିତ ଭାବେ ପୂଜିତ ହେବେ—ପ୍ରସୂତି, ଅକୂତି, ଖ୍ୟାତି, ସମ୍ଭୂତି, ଧୃତି, ସ୍ମୃତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ନତି, ଅନସୂୟା, ଦେବମାତା, ଅରୁନ୍ଧତୀ । ସେମାନେ ସଦା ଶିବପୂଜାରେ ନିୟୋଗ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ । ପ୍ରଥମ ବଳୟରେ ଚାରି ବେଦକୁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବଳୟରେ ବେଦାସ୍ଥ ଇତିହାସ ଏବଂ ପୁରାଣକୁ ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ତୃତୀୟ ବଳୟରେ ବେଦାଙ୍ଗ ଏବଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବିଦ୍ୟାକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ । ପୂର୍ବ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଆଠ କିମ୍ବା ଚାରି ଭାଗରେ ଅନୁଭାବାନୁସାରେ ପୂଜିବାକୁ ଉଚିତ । ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତିନି ବଳୟ ସହିତ ପୂଜିବା ପରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସେଉଁଠି ଥିବା ବଳୟ ସହିତ ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଛଅ ଅଂଗ ବ୍ରହ୍ମାର ପ୍ରଥମ ବଳୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣୀୟ; ଦ୍ୱିତୀୟ ବଳୟ ଜ୍ଞାନ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ । ତୃତୀୟ ବଳୟରେ ଚାରି ରୂପର ପୂଜା ହୁଏ—ପୂର୍ବରେ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକ ଦେବତା ଶିବ, ଦକ୍ଷିଣରେ ରଜସ୍ ଗୁଣୀ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ଭବ, ପଶ୍ଚିମରେ ତମସ୍ ଗୁଣୀ ଅଗ୍ନି ଭାବରେ ହର (ସଂହାରକ), ଉତ୍ତରରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣୀ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ ମୃଦା (ସୁଖଦାୟକ) । ଏଭଳି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଶିବଙ୍କର ଛବିଶି ରୂପକୁ ପୂଜିବା ପରେ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଉଚିତ । ପ୍ରଥମ ବଳୟରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ପଶ୍ଚିମରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଉତ୍ତରରେ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି; କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଇଟି ବଦଳି ହେଇପାରେ । ଏହି ପ୍ରଥମ ବଳୟ; ଦ୍ୱିତୀୟ ବଳୟ ମଙ୍ଗଳମୟ । ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ନରସିଂହ, ବାମନ, ରାମ, ଅନ୍ୟ ରୂପ, କୃଷ୍ଣ, ଭବ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱମୁଖୀ ରୂପ କୁ ଏଠି ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ତୃତୀୟ ବଳୟରେ, ପୂର୍ବ ଅଂଶରେ ନାରାୟଣ ରୂପକୁ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଯମାୟୁଧକୁ, ପଶ୍ଚିମରେ ପଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖକୁ, ଉତ୍ତରରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁକୁ ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ଏଭଳି ତିନି ବଳୟରେ ହରିଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱ ଭାବରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ । ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ବ୍ୟୂହ ରୂପକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବେ ପୂଜିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ଚାରି ଶକ୍ତିକୁ ବି କ୍ରମିକ ଭାବେ ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ପୂର୍ବରେ ପ୍ରଭା, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମରେ ସରସ୍ୱତୀ, ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମରେ ଗଣମ୍ବିକା, ଉତ୍ତରରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ପଶ୍ଚିମରେ ରୌଦ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ । ଏଭଳି ଭାନୁ ଆଦି ରୂପ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ପୂଜିତ ହେବା ପରେ, ସେଇ ବଳୟରେ ଲୋକପାଳମାନେ ପୂଜିତ ହେବେ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ନିରୃତି, ବରୁଣ, ବାୟୁ, ସୋମ, କୁବେର ଏବଂ ଇଶାନ । ଏହିପରି ମହାନ୍ତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବିଧିରେ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ, ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗପାଳମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ମଣ୍ଡଳ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ୟାନ ଓ ଭକ୍ତିର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ ।