ଯଦୁବଂଶୀମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦବର୍ଦ୍ଧନ, ମୁଁ ପ୍ରଥମ ପରିକ୍ଷେପକ ବିଷୟରେ ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କଥାହେବାରେ, ଏବେ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିକ୍ଷେପକ ବିଷୟରେ କହିବି, ଆସ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣ। ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିକ୍ଷେପକର ପୂର୍ବଦିଗର ପତ୍ରରେ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ବାମପାଶେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ବସାଯିବ, ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦକ୍ଷିଣ ପତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବେ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜା କରାଯିବ। ତାପରେ, ପଶ୍ଚିମ ପତ୍ରରେ ପରମ ଶିବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର; ଏହିପରି ଉତ୍ତର ପତ୍ରରେ ଏକଚକ୍ଷୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବାୟଁପଶ୍ଚିମ ପତ୍ରରେ ଏକ-ରୁଦ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ପତ୍ରରେ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଚାଲିଥାଏ। ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ପତ୍ରରେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବାମପାଶେ ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପୁନି ବାୟଁପଶ୍ଚିମ ପତ୍ରରେ ଶିଖଣ୍ଡୀଶଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିକ୍ଷେପକରେ ସମସ୍ତ ଦିଗପତିମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ନିୟମ ଅଛି; ତୃତୀୟ ପରିକ୍ଷେପକରେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଯୋଗ୍ୟ। ପୂର୍ବଦିଗଠାରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ, ରୁଦ୍ର, ପଶୁପତି, ଉଗ୍ର, ଭୀମ, ମହାଦେବ—ଏହି ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଏହା ପରେ ମହାଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିମାନେ ଏକାଦଶ ରୂପରେ ପୂଜିତ ହେବେ। ଏହି ଏକାଦଶ ଶକ୍ତିମାନେ—ମହାଦେବ, ଶିବ, ରୁଦ୍ର, ଶଙ୍କର, ନୀଳଲୋହିତ, ଈଶାନ, ବିଜୟ, ଭୀମ, ଦେବଦେବ, ଭବୋଦ୍ଭବ, ଏବଂ କପର୍ଡିଶ—ଏହି ଏକାଦଶ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ଅଠଟି ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବଠାରୁ କ୍ରମରେ ପୂଜିତ ହେବେ। ଦେବଦେବ ପୂର୍ବ ପତ୍ରରେ, ଈଶାନ ଅଗ୍ନିକୋଣରେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭବୋଦ୍ଭବ, ଏବଂ ତା'ପରେ କପାଳିଶ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ପରିକ୍ଷେପକରେ ଆଗରେ ବୃଷେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣରେ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ, ଉତ୍ତରେ ମହାକାଳଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ପତ୍ରରେ ଶାସ୍ତା, ଦକ୍ଷିଣରେ ମାତୃ, ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମରେ ଗଜାସ୍ୟ, ପଶ୍ଚିମରେ ଶଣ୍ମୁଖଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବାୟଁପଶ୍ଚିମରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ଉତ୍ତରରେ ଗୌରୀ, ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଓ ନନ୍ଦୀଶଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଣ୍ଡମେଶ୍ୱର ଅଞ୍ଚଳରେ ବୃଷଭ ଋଷିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଯୋଗ୍ୟ। ମହାକାଳଙ୍କ ଉତ୍ତରରେ ପିଙ୍ଗଳଙ୍କୁ, ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଓ ମାତୃଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୃଙ୍ଗୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ। ମାତୃ ଓ ବିଘ୍ନେଶଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୀରଭଦ୍ର, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ବିଘ୍ନେଶଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜନ କରିବା ଦରକାର। ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଓ କୁମାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଓ ଗଣମ୍ବାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାମୋତିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଗଣମ୍ବା ଓ ଚଣ୍ଡଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ, ଏହି ପରିକ୍ଷେପକରେ ପୁନି ଶିବଙ୍କର ଗଣମଣ୍ଡଳକୁ ପୂଜନ କରିବା ଚାଲିଥାଏ। ଏହିପରି ଏକାଗ୍ର ମନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନାନାଶକ୍ତି ସହିତ ଏବଂ ଶିବଙ୍କର ଗଣମଣ୍ଡଳକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ତୃତୀୟ ପରିକ୍ଷେପକ ଏଭଳି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ପୂଜା କରିଲେ, ବାହାରେ ଚତୁର୍ଥ ପରିକ୍ଷେପକର ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଚତୁର୍ଥ ପରିକ୍ଷେପକର ପୂର୍ବ ପତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଉତ୍ତର ପତ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଚାରି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଲଗା ଅଲଗା ପରିକ୍ଷେପକ ରହିଛି; ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କର ଛଅ ଅଙ୍ଗକୁ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଵଳ ଶକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଉଜ୍ଵଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ବିଜୟୀ, ଶୁଭ, କୀର୍ତ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ—ଏହିମାନେ କ୍ରମରେ, ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ଵିଦ୍ୟୁତ ସହିତ, ପୂର୍ବଠାରୁ ଚାରିପାଖରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ରହନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିକ୍ଷେପକରେ ଚାରି ରୂପକୁ ପୂର୍ବଠାରୁ ଉତ୍ତରଠାକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜିବା ଦରକାର, ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଆଦିତ୍ୟ, ଭାସ୍କର, ଭାନୁ, ରବି—ଏହି ଚାରି ରୂପ; ତା'ପରେ ଅର୍କ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ—ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି। ବିସ୍ତାରା ପୂର୍ବଦିଗରେ, ସୁତରା ଦକ୍ଷିଣରେ, ବୋଧନୀ ପଶ୍ଚିମରେ, ଆପ୍ୟାୟିନୀ ଉତ୍ତରରେ ବିରାଜିତ। ଉଷା, ପ୍ରଭା, ପ୍ରାଜ୍ଞା, ସନ୍ଧ୍ୟା—ଏମାନେ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିକ୍ଷେପକରେ ପୂଜିତ ହେବେ। ତାପରେ ସୋମ, ମଙ୍ଗଳ, ବୁଧ (ପ୍ରଜ୍ଞାନମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ), ବୃହସ୍ପତି (ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ), ଭାର୍ଗବ (ତେଜସ୍ୱୀ ଧନର ଧାମ), ଶନି, ରାହୁ ଓ କେତୁ (ଭୟଙ୍କର, ଧୂମ୍ର)—ଏମାନେ ତୃତୀୟ ପରିକ୍ଷେପକରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜିତ ହେବେ। ଅଥବା, ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିକ୍ଷେପକରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ, ତୃତୀୟ ପରିକ୍ଷେପକରେ ଦ୍ୱାଦଶ ରାଶିକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ—ଋଷି, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ଅପ୍ସରା, ଗ୍ରାମଣୀ, ଯକ୍ଷ, ଦାନବ, ଅଶ୍ୱ, ଛନ୍ଦ ଓ ବାଳଖିଲ୍ୟ ମାନଙ୍କୁ ବାହାର ଚାରିପାଖରେ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଏଭଳି ତୃତୀୟ ପରିକ୍ଷେପକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତିନି ପରିକ୍ଷେପକ ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ପୂର୍ବରେ, ବିରାଜ୍ ଦକ୍ଷିଣରେ, କାଳ ପଶ୍ଚିମରେ, ପୁରୁଷ ଉତ୍ତରରେ ପୂଜିତ। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ପ୍ରଥମ, ବ୍ରହ୍ମା କମଳସଦୃଶ, କାଳ କଜଳ ସମ, ପୁରୁଷ ସ୍ଫଟିକ ସମ। ରଜ, ତମ, ସତ୍ତ୍ୱ ଏହି ତିନି ଗୁଣ ସହିତ ଏହି ଚାରି ଦେବତା ପ୍ରଥମ ପରିକ୍ଷେପକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିକ୍ଷେପକରେ ପୂର୍ବଠାରୁ ଦିଗଦିଗାନ୍ତରେ ସନତ୍କୁମାର, ସନକ, ସନନ୍ଦ, ସନାତନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ତୃତୀୟ ପରିକ୍ଷେପକରେ ପରେ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଏବଂ ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତିନି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପୂର୍ବଠାରୁ ପଶ୍ଚିମଠାକୁ କ୍ରମେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଡକ୍ଷ, ରୁଚି, ଭୃଗୁ, ମାରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି, କଶ୍ୟପ, ବଶିଷ୍ଠ—ଏହିମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ରମରେ ପୂଜିତ ହେବେ।