ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଶିବପୁରାଣର ଅନୁସୂତି ଅନୁସାରେ, ଏକ ଭକ୍ତ ଶିବପୂଜା ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ। ସେ ଜଣେ ଜଣେ ଶିବଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଦୃଢ଼ ଭାବନା କଲେ, ଯେଉଁ ତିନି ତତ୍ତ୍ୱରୁ ସଂଯୁକ୍ତ, ମୂଳରୁ ତାଙ୍କର ଆକୃତିକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଏହା ପରେ, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ସହ ତାଙ୍କର ଆକୃତିରେ ପୂଜା କରିଲେ, ଯଥାବିଧି ଜଳ ଅର୍ପଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପଚାରି କରିବା ପରେ। ଏଠାରେ, ଭକ୍ତ ମହାଶିବଙ୍କୁ ଆବାହନ କଲେ, ଯେଉଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନିରସ୍ତିତ୍ୱର ଭେଦରୁ ମୁକ୍ତ। ପାଞ୍ଚ ପଚାରି ସାଜିବା ପରେ, ସେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ପରେ, ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ଓ ଷଡ଼ଙ୍ଗ ସହ ମାତୃମଣ୍ଡଳ, ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦ, ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ଓ ଶକ୍ତି ସହ ଏକାଏକି ଅନୁକ୍ରମେ ପୂଜା କଲେ। କିମ୍ବା ଶାନ୍ତିମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଵେଦମନ୍ତ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶିବଙ୍କୁ କିମ୍ବା ଶିବ ସ୍ୱୟଂ କୁ ପୂଜା କରିପାରିବେ। ଏହା ପରେ, ଜଳ ଅର୍ପଣ, ମୁଖଶୋଧନ, ଗନ୍ଧ ଆଦି କରି, ବିଦାୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିନା ପଞ୍ଚ ମଣ୍ଡଳର ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ମଣ୍ଡଳରେ, ଶିବଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅନୁକ୍ରମେ ହେରମ୍ବ ଓ ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ, ଚାରିପାଖରେ ଈଶାନ ଆଦି ବ୍ରହ୍ମ ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହ ସଦ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଥମ ମଣ୍ଡଳରେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଏଠି, ଷଡ଼ଙ୍ଗ ହୃଦୟ ଆଦି ଅନୁକ୍ରମେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଆଦି ଯାନରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର। ବାମ ଆଦି ଆଠ ରୁଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବାମାଦି ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ନାହିଁ, ତେବେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଆଗରୁ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଯାଦୁବଂଶୀ, ପ୍ରଥମ ମଣ୍ଡଳର ବିବରଣୀ ଦେଲି; ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣ୍ଡଳ ବିବରଣା କରିବି। ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ। ପୂର୍ବ ଦଳରେ ଅନନ୍ତ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶକ୍ତିକୁ ରଖିବା ଉଚିତ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦକ୍ଷିଣ ଦଳରେ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ପଶ୍ଚିମ ଦଳରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଉତ୍ତର ଦଳରେ ଏକଚକ୍ଷୁ ଲୋକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମ ଦଳରେ ଏକ ରୁଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି; ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଦଳରେ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି; ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଦଳରେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଓ ତାଙ୍କର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶକ୍ତି; ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମ ଦଳରେ ଶିଖଣ୍ଡୀଶକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର; ତୃତୀୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଆଠ ରୂପ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆଠ ଦିଗରେ ଅନୁକ୍ରମେ ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ, ରୁଦ୍ର, ପଶୁପତି, ଉଗ୍ର, ଭୀମ, ମହାଦେବ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ପରେ, ମହାଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିସହ ଏଠି ଏକାଦଶ ରୂପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏକାଦଶ ଶକ୍ତି ମହାଦେବ, ଶିବ, ରୁଦ୍ର, ଶଙ୍କର, ନୀଳଲୋହିତ, ଈଶାନ, ବିଜୟ, ଭୀମ, ଦେବଦେବ, ଭବୋଦ୍ଭବ, କପର୍ଦିଶା—ଏମାନେ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ଆଠ ଦଳକୁ ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଦଳରୁ ଅନୁକ୍ରମେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦେବଦେବ ପୂର୍ବ ଦଳରେ, ଈଶାନ ଅଗ୍ନି ଦିଗରେ, ଭବୋଦ୍ଭବ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପରେ କପାଳିଶା। ଏହି ମଣ୍ଡଳରେ ଏଉଁ ଆଗରେ ବୃଷେନ୍ଦ୍ର, ଦକ୍ଷିଣରେ ନନ୍ଦି, ଉତ୍ତରରେ ମହାକାଳ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଦଳରେ ଶାସ୍ତା, ଦକ୍ଷିଣ ଦଳରେ ମାତୃ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଦଳରେ ଗଜାସ୍ୟ, ପଶ୍ଚିମ ଦଳରେ ଷଣ୍ମୁଖକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମ ଦଳରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ଉତ୍ତର ଦଳରେ ଗୌରୀ, ଚନ୍ଦମେଶ୍ୱର ଦିଗରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ନନ୍ଦିଶା ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ଋଷିକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ମହାକାଳର ଉତ୍ତରରେ ପିଙ୍ଗଳା, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ମାତୃ ମଧ୍ୟରେ ଭୃଙ୍ଗୀଶ୍ୱର, ମାତୃ ଓ ବିଘ୍ନେଶ ମଧ୍ୟରେ ବୀରଭଦ୍ର, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ବିଘ୍ନେଶ ମଧ୍ୟରେ ସରସ୍ୱତୀକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଓ କୁମାର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀ, ଯିଏ ଶିବଙ୍କ ପାଦରେ ପୂଜିତ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଓ ଗଣମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ ମହାମୋତି; ଗଣମ୍ବା ଓ ଚଣ୍ଡା ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଗାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମଣ୍ଡଳରେ ଶିବଙ୍କର ଗଣମଣ୍ଡଳକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର। ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ରୁଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିମଣ୍ଡଳ ଓ ଶିବଙ୍କର ଗଣମଣ୍ଡଳକୁ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ତୃତୀୟ ମଣ୍ଡଳ ସ୍ଥାପନ ଓ ପୂଜା ହେଲାପରେ, ଚତୁର୍ଥ ମଣ୍ଡଳକୁ ବାହାରେ ଧ୍ୟାନ କରି ଏହାର ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ପୂର୍ବ ଦଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦକ୍ଷିଣ ଦଳରେ ଚତୁର୍ମୁଖ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରୁଦ୍ର, ଉତ୍ତର ଦଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଲଗା ମଣ୍ଡଳ ଅଛି; ଆରମ୍ଭରେ ଷଡ଼ଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ବିଜୟୀ, ଶୁଭ, ଶ୍ରୀ, ଶୁଦ୍ଧ—ଏମାନେ, ଅନୁକ୍ରମେ, ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ଦୀପ୍ତି ସହ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଚାରିପାଖରେ ପୂଜିତ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଚାରି ରୂପ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁକ୍ରମେ ପୂଜା ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଆଦିତ୍ୟ, ଭାସ୍କର, ଭାନୁ, ରବି—ଏମାନେ ଅନୁକ୍ରମେ; ଅର୍କ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ—ଏମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରୂପ। ବିସ୍ତାରା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ସୁତରା ଦକ୍ଷିଣରେ, ବୋଧନୀ ପଶ୍ଚିମରେ, ଆପ୍ୟାୟିନୀ ଉତ୍ତରରେ। ଉଷା, ପ୍ରଭା, ପ୍ରାଜ୍ଞା, ସନ୍ଧ୍ୟା—ଏମାନେ ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣ୍ଡଳରେ ପୂଜିତ। ସୋମ, ମଙ୍ଗଳ, ବୁଧ (ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ), ବୃହସ୍ପତି (ମହାବୁଦ୍ଧି), ଭାର୍ଗବ (ତେଜସ୍ୱୀ), ଶନି, ରାହୁ, କେତୁ (ଭୟଙ୍କର ଓ ଧୂମ୍ର) ତୃତୀୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଚାରିପାଖରେ ଅନୁକ୍ରମେ ପୂଜିତ। ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ, ତୃତୀୟ ମଣ୍ଡଳରେ ଦ୍ୱାଦଶ ରାଶି ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଏପରି ଶିବପୂଜାର ଶିବପୁରାଣ ଅନୁସୂତି ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଗଣମଣ୍ଡଳ, ଦିଗ୍ପାଳ, ରାଶି ଏବଂ ଗ୍ରହମାନେ ଉଚିତ ଅନୁକ୍ରମେ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜିତ।