ଏକ ପବିତ୍ର ଶିବ-ପୂଜାର ବିଧି ବିବରଣା ଆମେ ଶୁଣିବା। ଶିବ-ଅଗ୍ନିରେ ବିଶେଷ ଭସ୍ମ ତିଆରି କରିବାକୁ ଅନେକ ବିଧି ଅଛି—ଏହା ବିବାହ-ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ପବିତ୍ର; କିମ୍ବା ଦୁଧିଆ ଗାଈର ଗୋବର, ଭଲ ଆକୃତିର, ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଧରି ନିଆଯାଇପାରିବ। ଏହି ଭସ୍ମ ନ ହୋଇଯିବା ଉପରେ ନିଅ, ଅତି ଶକ୍ତ ନିଅ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧିତ, କିମ୍ବା ସୁକା ନିଅ; ଉପର ଓ ତଳ ଅଂଶ ଛାଡ଼ି ଯାହା ପଡ଼ିଛି, ତାହା ନିଅ। ଏହି ଭସ୍ମକୁ ଏକ ଗଠିରେ ପରିଣତ କରି ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶିବ-ଅଗ୍ନିରେ ଦେଖିବା; ଅତି କମ୍ ଦହିଥିବା କିମ୍ବା ଅତି ଦହିଯାଇଥିବା ଭାଗ ଫେଲି ଦେଖିବା ଶ୍ୱେତ ଭସ୍ମକୁ ନିଅ। ଏହି ଭସ୍ମକୁ ଏକ ଭସ୍ମ-ପାତ୍ରରେ ରଖିବା—ଧାତୁ, କାଠ, ମାଟି, କିମ୍ବା ପାଥରର ହେଉ। ଚାହିଁଲେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଓ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ-ପାତ୍ର ତିଆରି କରି, ଶୁଭ୍ର ଓ ପରିଷ୍କୃତ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ଭସ୍ମକୁ ରଖିବା। ଏହି ଭସ୍ମ ଅପାତ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅପରିପକ୍ୱ ଅଂଗ ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁବା, ଅବହେଳା କରିବା, କିମ୍ବା ଉପରେ ପାଦ ଦେଇ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଭସ୍ମକୁ ନିଅ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ କରିବା; ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ, ଅପାତ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେବତା ବିଦାୟ ହୋଇନଥିଲେ ଭସ୍ମ ନିଅ; ବିଦାୟ ହେଲେ, ଏହି ଦହିଥିବା ଭସ୍ମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ହୋଇଯାଏ। ଶିବ-ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କିମ୍ବା ନିଜ ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି-କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା; ତାପରେ ଜ୍ଞାନର ଆସନ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ରରେ ରଖି, ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାର ନିର୍ମାଣ କରି, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା। ଶିକ୍ଷକଙ୍କର ଚିତ୍ରକୁ ମନ୍ତ୍ରର ଚିତ୍ର ପାଖରେ ରଖି, ସୁନ୍ଦର ଆସନ ଦେଇ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା। ଏପରେ, ପୂଜ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଦର କରିବା ଓ ଭୋକ୍ତାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇବା; ପରେ ନିଜେ ମନଚାହିଁ ପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା। ଦେବତାକୁ ଯାହା ଅର୍ପିତ, ତାହା ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ନିଜ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ନିଅ, ଲୋଭରେ ନୁହେଁ, ଅପାତ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ନିୟମ ଚନ୍ଦନ, ମାଲା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ 'ମୁଁ ଶିବ' ଭାବନା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଖାଇ ସାରି, ମୁଁହ ଧୋଇ, ହୃଦୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶେଷ ସମୟ ଶିବ-ଶାସ୍ତ୍ର ଉପାଖ୍ୟାନ ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ କଟାଇବା। ରାତିର ପ୍ରଥମ ଭାଗ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପୂଜା କରି, ଶିବ ଓ ଦେବୀ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ଶୟନାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା। ଭୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ଅଙ୍ଗରାଗ, ଫୁଲ ମାଲା ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯାହା ଚିନ୍ତା କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅର୍ପିତ କରିବା, ସବୁ ଜିନିଷ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କରି। ଏପରେ, ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ଜନାନୀ ସହ ପବିତ୍ରତାରେ ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ନିକଟରେ ଶୋଇବା; ଅନ୍ୟମାନେ ଏକା ଶୋଇବା। ପ୍ରଭାତ ଆସିଲେ, ସଚେତନ ହୋଇ, ଦିନର ପ୍ରଥମ ମାପ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମନରେ ଅବିନାଶୀ ଶିବ, ଉମା ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା। ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଓ ନିଜ ସମ୍ଭାବନା ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଚିତା ଓ ଅନ୍ୟ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ସଙ୍ଖ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା ଜଗାଇବା। ଏପରେ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଦେଇ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା, ଏହା ଅନୁସୃତ କରିବା। ଏବେ ଶିବାଶ୍ରମରେ ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ରଖିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଶିବ-ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଧି ବିବରଣା ଦିଆଯାଏ। ପ୍ରତି ମାସରେ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ, ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ, ପର୍ଵ ଦିନଗୁଡିକରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ଏହି ବିଧି କରିବା। ଉତ୍ତରାୟଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ବିଷୁବ, ଏବଂ ବିଶେଷ କ୍ଷୟ-ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ନିଜ ସମ୍ଭାବନା ଅନୁଯାୟୀ ମହାପୂଜା କିମ୍ବା ଅତି ମହାପୂଜା କରିବା। ପ୍ରତି ମାସରେ, ନିୟମାନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମକୁର୍ଚ୍ଚ ତିଆରି କରି ଶିବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା, ଉପବାସ କରି ଅବଶିଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମକୁର୍ଚ୍ଚ ପାନ କରିବା। ଏହି ବ୍ରହ୍ମକୁର୍ଚ୍ଚ ପାନ କରିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପରି ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପୌଷ ମାସରେ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଦେଇବା; ମାଘ ମାସରେ, ମାଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଘୀରେ ଭିଜା ଚଦର ଦେବା। ଫାଲ୍ଗୁନ ଉତ୍ତରାୟଣ ଶେଷରେ ମହାପର୍ବ ଆରମ୍ଭ କରିବା; ଚୈତ୍ର ଚିତ୍ରା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଝୁଲା ପର୍ବ କରିବା। ବୈଶାଖ ମାସରେ, ବିଶାଖା ଦିନରେ ଫୁଲର ମହାମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବା; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ, ମୂଳ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶିତଳ ଜଳର ଘଡ଼ ଦେବା। ଆଷାଢ଼ ଉତ୍ତରାଷାଢ଼ା ଦିନରେ ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ଅର୍ପଣ କରିବା; ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ନିୟମିତ ମଣ୍ଡଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା। ଶ୍ରବିଷ୍ଠା ଦିନରେ, ଭାଦ୍ରପଦ ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ପୂର୍ବାଷାଢ଼ା ଦିନରେ ଜଳ ଛିଟା ଓ ଜଳ ଖେଳ କରିବା। ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ଖିର ଓ ନୂତନ ଧାନ ଦେବା; ଶତଭିଷକ ଦିନରେ ଅଗ୍ନି-କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, କୃତ୍ତିକା ଦିନରେ ହଜାର ଦୀପ ଦେବା; ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଆର୍ଦ୍ରା ଦିନରେ ଘୀରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା। ଏହି ସମୟରେ କରିପାରିବା ନାହିଁ, ତେବେ ପର୍ବ କରିବା, ଆସନ ତିଆରି କରିବା, ମହାପୂଜା କରିବା, ବିଶେଷ ପୂଜା କରିବା। ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ଯଦି ଦୁଃଖ, ଅନାଚାର, ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ, ଅଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ବିପଦ, ଅଶୁଭ, ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଆସିଲେ, ତେବେ ଶିବାଭିଷେକ, ପୂଜା, ଆପ୍ତ-ପାଠ, ଧ୍ୟାନ, ଅଗ୍ନି-କାର୍ଯ୍ୟ, ଦାନ ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା। ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଯଥାଯଥ କ୍ରମରେ ପୂର୍ବ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା; ଶିବ-ଅଗ୍ନି-କାର୍ଯ୍ୟ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ, ପୁନଃ ଉଦ୍ଧାର କରିବା। ଏପରି ଯେଉଁ ଜଣେ ଶର୍ବଙ୍କ ଧର୍ମରେ ନିରତ ରହି, ସଦା ଉଦ୍ୟମୀ ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ ମହାପ୍ରଭୁ ଏକ ଜନ୍ମରେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି।