ଏକ ପୂଜାର ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତି କ୍ରମରେ, ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡଟିକୁ ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ଗଭୀର ଆକାରରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଷ୍ଟପତ୍ରୀ ପଦ୍ମ ଚିତ୍ର ଉଚ୍ଚତାରେ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ କିମ୍ବା ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଳ ଉଠାଇ ରଖିବା ଦରକାର। ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହାତ ଚଉଁଡ଼ ରୁ ଅଧିକ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଓ ନାଭି ଉଚ୍ଚତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମଧ୍ୟ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟମ ଆଙ୍ଗୁଳର ମଧ୍ୟ ଓ ଉପର ଯୋଡ଼କୁ ମାପି ନିଆଯିବ। ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ହାତକୁ ଚବିଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଦ୍ୱାରା ମାପିବାକୁ କହିଛନ୍ତି; ତିନି, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଏକ ମେଖଳା ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ରଖିଯାଇପାରେ। ଏହି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡକୁ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଅତି ସୁନ୍ଦର, ମୃଦୁ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଏହାର ଆକୃତି ଅଞ୍ଜିର ଗଛର ପତ୍ର କିମ୍ବା ହାତୀର ଉପରି ଭାଗ ଭଳି ହେବା ଦରକାର। ମେଖଳାଟିକୁ ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ପଶ୍ଚିମ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଅଲ୍ପ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଅଳ୍ପ ତଳରେ ଖୋଲା ରଖିବା ଦରକାର। ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ପ୍ରତି ମେଖଳା ଖୋଲା ରଖିବା ଉଚିତ; ଅଲ୍ତାରର ଉଚ୍ଚତା ପାଇଁ କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ, ଏହା ମୃଦୁ କିମ୍ବା ବାଳୁଆ ହୋଇପାରେ। ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡର ଚକ୍ରକୁ ଗୋମୟ ଓ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରିବା ଦରକାର; ପାତ୍ରର ମାପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନୁହେଁ। ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ମାଟିରେ ତିଆରି ହେବା ଦରକାର, ଅଲ୍ତାରକୁ ଗୋମୟ ଓ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଲିପିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ଧୁଇବା ପରେ, ପାତ୍ରକୁ ଗରମ କରି ଅନ୍ୟ ପାଣିରେ ଛିଟା ଦେବା ଉଚିତ। ନିଜ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣରେ ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କିତ କରିବା ଦରକାର। ଏହା ପରେ ଛିଟା ଦେଇ ଦର୍ଭା ଘାସ କିମ୍ବା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିର ଆସନ ଯୋଜନା କରିବା ଏବଂ ଆଗ୍ନିକ ପୂଜା ଓ ହୋମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଜାଇବା ଦରକାର। ଧୁଇଲା ପରେ, ଯାଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଧୁଇବା ଦରକାର, ସେଗୁଡିକୁ ମଣି, କାଠ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରରୁ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣି ଛିଟା ଦେଇ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଆଣି ଯଥାଯଥା ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଇ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣକୁ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରି ଆଣିବା ଦରକାର। ଅଗ୍ନିର ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ଆସନରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯୋନି ମାର୍ଗରୁ କିମ୍ବା ନିଜ ପାଖରେ ଦେଖିବା ଭଳି। ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାରେ, ଅଗ୍ନିକୁ ନିଜ ନାଭି ଭିତରେ ରଖିଥିବା ଭଳି, ଏହାର ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଚିଁହା ତଳେ ଆସୁଥିବା ଶିଖା ଭଳି ରଖିବା ଦରକାର। ଏଠାରୁ ଅଗ୍ନି ବାହାରିଲା ପରେ, ବାହ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଏକ ଚକ୍ର ଆକୃତିରେ ବିଲିନ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର, ଘୃତ ପାକର ପୂର୍ବ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ନିଜ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରମରେ, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା, ଶିବଙ୍କ ରୂପକୁ ପୂଜା କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଦରକାର। ଘୃତରେ ମନ୍ତ୍ର ରଖି, ଗୋ-ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇ ଚମଚ ନେବା ଉଚିତ, ଚମଚ ସୁନାର ହେବା ଦରକାର, ପିତଳ, ଲୋହା କିମ୍ବା ପଥରର ନୁହେଁ। କିମ୍ବା, ଯଜ୍ଞ କାଠର ହେବା ଦରକାର, କିମ୍ବା ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ କୌଶଳ ଅନୁସାରେ, କିମ୍ବା ଉତ୍କଳିତ ତଳ ଥିବା ପବିତ୍ର ଗଛର ପତ୍ରର ହେବା ଦରକାର। ଦର୍ଭା ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଯୋଡି, ଅଗ୍ନିରେ ଗରମ କରି ଆବାର ଛିଟା ଦେବା ଉଚିତ, ନିଜ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରମରେ, ଶିବ ପୂଜାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି। ଅଗ୍ନି ଶୁଧ୍ଧି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆଠ ଟି ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ—‘ଭ୍ରୁଁ’, ‘ସ୍ତୁଁ’, ‘ବ୍ରୁଶ୍ରୁଁ’, ‘ପୁଁଡ୍ରଁ’, ‘ଦ୍ରଁ’ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଆନୁସାରେ। ଅଗ୍ନିର ସାତ ଟି ଜିହ୍ୱା ପାଇଁ ସାତ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ; ମଧ୍ୟ ଜିହ୍ୱା ‘ତ୍ରିଶିଖା’ ନାମରେ ଅନେକ ରୂପରେ ଜଣା ଯାଏ। ଏହି ଜିହ୍ୱାଗୁଡିକ—ରକ୍ତ (ଲାଲ), ଆଗ୍ନେୟ, ନୈରୃତୀ, କୃଷ୍ଣା (କଳା), ‘ସୁପ୍ରଭା’ ଏବଂ ‘ମରୁତ୍ଜିହ୍ୱା’—ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନାମ ଅନୁଯାୟୀ ଚମକିଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ପରେ ‘ସ୍ୱାହା’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜିହ୍ୱା ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦରକାର। ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ‘ରଁ’, ‘ଵହ୍ନୟେ’ ଓ ‘ସ୍ୱାହା’ ଦ୍ୱାରା ତିନି ବାର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଘୃତ କିମ୍ବା ପବିତ୍ର କାଠ ଦ୍ୱାରା ଛିଟା ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଆନୁଷ୍ଠାନ ହେଲା ପରେ, ଶିବାଗ୍ନି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଶିବ ଆସନରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ଦେବତାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦୀପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛିଟା ଦେଇ ଭଲ ଭାବେ ହୋମ କରିବା ଦରକାର। ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପାଳାଶ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ କାଠର ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା, ସିଧା, ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଶୁଖିଲା ନୁହେଁ, ଚମରା ଅଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଦୋଷ ନଥିବା, ସମାନ ଆକାରରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ବিকল্প ଭାବେ, ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା, କାନ୍ସା ଆଙ୍ଗୁଳ ଦ୍ୱାରା ମାପିଥିବା, କିମ୍ବା ହାତର ଲମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପିତ ହେବା ଦରକାର। ଏହା ପରେ, ଦୁର୍ବା ଶଳକ ଭଳି ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଘୃତ ଅଂଶ ଅର୍ପଣ କରିବା ଏବଂ ଏକ ଧାନ ଦାଣ୍ଡ ମିତି ଖାଦ୍ୟ ଅର୍ପିତ କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି, ଚିଉର, ଆଳି ଦାଣ୍ଡ, ଜଉ, ତିଳ ଓ ଖାଇବା, ଚାଟିବା, ଚୁସିବା ଖାଦ୍ୟ ଗୁଡିକ ଘୃତରେ ମିଶାଇ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଦଶ ବା ଫାଇଁ ବା ତିନି ଅର୍ପଣ କରିବା ଏବଂ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଅର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ଘୃତ ଚମଚ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ଚମଚ ନଥିଲେ ହାତ ଦ୍ୱାରା, ଦିବ୍ୟ କିମ୍ବା ନିୟମିତ ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ଋଷି ଶୁଧ୍ଧ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟ ମାତ୍ର ଥିଲେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତିନି ଅର୍ପଣ ଆବାର କରିବା ଦରକାର। ଏହା ପରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଘୃତ ଚମଚରେ ଭରି ତାର ଶିରା ଉପରେ ଫୁଲ ରଖି, ଚମଚରେ ତଳକୁ ଧରିବା ଉଚିତ। ଦର୍ଭା ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ମୂଳ ଉପରେ ଯୋଡ଼ି ହାତରେ ଉଠାଇ, ଯଜ୍ଞ ଅଂଶକୁ ଯଉ ଶଳକ ମିତି ଧାରାରେ ତଳକୁ ଢାଲିବା ଦରକାର, ‘ଵୌଷଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି।