ଓ କୃଷ୍ଣ, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ଅତି ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଭକ୍ତ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ। ଶିବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ, ଧ୍ୟାନ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ବଳି, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ, ଦାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଏହି ସବୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବ ପାଇଁ; ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଭକ୍ତି ବିନା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ତଥାପି ମୁକ୍ତି ପାଉନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେ କିଛି କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଯାଏ। ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ହଜାର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ, ଶତ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ମାସିକ ଉପବାସ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ଭକ୍ତି ବିନା ଲୋକେ ଏ ଜଗତରେ ଏବଂ ପାହାଡ ଗୁହାରେ ତପସ୍ୟା କରିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କେବଳ ସାଧାରଣ ଭୋଗ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଉଥାଏ। ସତ୍ୱ ଗୁଣରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଯୋଗୀମାନେ ସତ୍ୱ ଗୁଣରେ ବସିଥାନ୍ତି। ରଜସ୍ ଗୁଣରେ ଢକ୍କା ଖାଇଥିବା ଲୋକେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସିଦ୍ଧି ପାଉଥାନ୍ତି। ତମୋ ଗୁଣରେ ଥିବା ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଲୋକେ ଲୋକ କ୍ଷେମ ପାଇଁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା ରଖି, ସତ୍ୱ, ରଜସ୍, କିମ୍ବା ତମସ୍ ଯେପରି ହେଉ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ପୂଜା କରି ଶୁଭ ଫଳ ପାଉଥାଏ। ଭକ୍ତି ଏକ ନାଉ ଭଳି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପାପର ଶମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ; ତେଣୁ ଭକ୍ତି ଥିଲେ ରଜସ୍ କିମ୍ବା ତମସ୍ ର କିଛି ଦରକା ନାହିଁ। ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ, ଅତି ଅଧମ, ଅଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେ ଶିବଙ୍କୁ ଶରଣାଗତ ହୁଏ, ଓ କୃଷ୍ଣ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ହୁଏ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏକମାତ୍ର ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଭକ୍ତି ବିନା କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅତି ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଦେବି, ମୋ ଶବ୍ଦକୁ ଶୁଣ, ଓ କୃଷ୍ଣ, ଯାହା ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦଜ୍ଞମାନେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି। ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ମଦ୍ୟପାନ, ଚୋରି, ଗୁରୁପତ୍ନୀର ଉଲ୍ଲଂଘନ, ମାତା କିମ୍ବା ପିତା ହତ୍ୟା, ବୀର ହତ୍ୟା, କିମ୍ବା ଗର୍ଭ ନାଶ କରିଥାଏ—ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ଯଥାଯଥ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୂଜା କରିଲେ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ତାହାର ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଯଦି କୌଣସି ଅଧମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ସେ ଭକ୍ତ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ—ଭିକ୍ଷା ଖାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି। ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଥାଏ। ପାଣି, ବାୟୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କଠିନ ବ୍ରତ କରିଥିବା ଲୋକେ ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଶିବଲୋକ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଉନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ଓ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଶିବମନ୍ତ୍ରର ମହତ୍ତ୍ୱରେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିବଲୋକ ପାଇଥାଏ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଏବଂ ଏକ କୋଟିର ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା ସମାନ ନୁହେଁ। ବନ୍ଧା କିମ୍ବା ମୁକ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଭକ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଉଥାଏ—ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ରୋଧୀ ନ ହୋଇଥିଲେ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧୀ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଶିବଙ୍କୁ ଷ୍ଟୋତ୍ର ସହିତ ପୂଜା କରେ, ଅଧମ ହୋଇଥିଲେ କିମ୍ବା ମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଉଥାଏ। କିମ୍ବା ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଷଡକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଷ୍ଟୋତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, କ୍ରୋଧ ଜୟ କରିଥିବା ଶିବଭକ୍ତ ଯଦି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇନଥିଲେ କିମ୍ବା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏଠାରେ, ଅପ୍ରାପ୍ତ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହିସାବରେ ଗଣାଯାଏ—ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମ ଭାଗ କିମ୍ବା ହଂସ ସହିତ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଉଥାଏ। ତେଣୁ ଏକ ଦିନ, ଦୁଇ ଦିନ, ତିନି ଦିନ କିମ୍ବା ସମୟ ସମୟରେ ଷ୍ଟୋତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ଵୟଂ ପ୍ରଭୁ ହିସାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ଶିବ, ମଙ୍ଗଳଦାୟକ, କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଆତ୍ମା ସହିତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେ ଏ ଜଗତରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଭ୍ରମଣ କରେ; ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ମୋହିତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେନାହିଁ, ତାହାର ଜନ୍ମ ଫଳହୀନ ହୁଏ, କାରଣ ଏହା ମୁକ୍ତିକୁ ଦେଉନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମ ଲାଗି ଶିବଙ୍କୁ, ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ; ସେମାନେ ଭବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ଓ ମନ ଭବଙ୍କୁ ନମାନ୍ତି—ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଭବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାରେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଲୋକେ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହୁଏନାହିଁ; ରମଣୀୟ ଘର, ରଜସ୍ ଗୁଣର ଭୂଷଣ, ମହିଳା, ଧନ—ଏହି ସମସ୍ତ ଶିବପୂଜାର ଫଳ ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବଲୋକରେ ମହାଭୋଗ ଓ ସ୍ଵାମିତ୍ୱ ଚାହାନ୍ତି। ସେମାନେ ସଦା ହରଙ୍କ ମନ୍ଦାର ଚରଣ ଚାହାନ୍ତି; ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ବିରାଗରେ ମୃଦୁ ମନ—ସେମାନେ ଶିବପୂଜାର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଶିବପୂଜା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁନିଆରେ ସାହସ ଓ ଖ୍ୟାତି ପାଉଥାଏ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡ଼ି, ମନକୁ ଏକମାତ୍ର ଶିବରେ ନିର୍ମୁକ୍ତ କରି, ଶିବପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି, ଶିବପୂଜା କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ଜୀବନ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଏ, ଯୁବାବସ୍ଥା ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଏ, ରୋଗ ଶୀଘ୍ର ଆସେ; ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିନଥିଲେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିନଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅକ୍ଷୟ ଅଛି, ଶଂକରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।