ଏକ ସମୟର କଥା, ଶିବଙ୍କ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକରେ ଭକ୍ତମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଶିବଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଲକ୍ଷଣ ଅନୁସାରେ ଚରିତ୍ର ଗଢ଼ିଥିଲେ—ଶାନ୍ତ, ସ୍ମିତମୁଖ, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଏବଂ ସଦାଚାରରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଶୈବ ଓ ମହେଶ୍ୱର, ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ଜଣେ ମଣିଷ ତାଙ୍କର କ୍ଷମତା ଅନୁଯାୟୀ, ଘର ଭିତରେ ବା ବାହାରେ, ପଥର, କାଠ, ଇଟ୍ ବା ମାଟିର ଘର, ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟ ବା ପାହାଡ଼, ନଦୀ କୂଳ ବା ମନ୍ଦିର, କିମ୍ବା ଶୁଭ ଘରେ—ଧନୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ଯେହେଉଁଥିବେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଏବଂ ନ୍ୟାୟସମ୍ପାଦିତ ଧନଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଯଦିଓ କେହି ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଦୋଷ ଲାଗେ ନାହିଁ, କାରଣ ପ୍ରଭୁ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭାବନାରେ ବନ୍ଧି ରହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ବିନା ପୂଜା କରେ, ସେ ଫଳ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ—ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ହିଁ ପ୍ରଧାନ କାରଣ। ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ତିନି କିମ୍ବା ଅଧିକ କମ୍ କିମ୍ବା ବେଶି ଯେପରି ହେଉ, ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଧନୀ ଓ ଦରିଦ୍ର ପାଇଁ ସମାନ। ଅତି ଦରିଦ୍ର ମଣିଷ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୁଏ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ; କିନ୍ତୁ ବେଶି ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଭକ୍ତି ନାହିଁ, କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି କେହି ଭକ୍ତି ବିନା ଶିବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେଇଥାଏ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ—ଏଠି ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ହିଁ କାରଣ। କଠିନ ତପସ୍ୟା ବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା କେହି ଶିବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ନଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଶିବସ୍ୱରୂପ ଭକ୍ତି ବିନା କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ କୃଷ୍ଣ, ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଶିବମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ, ଧ୍ୟାନ, ହୋମ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ପାଠ, ଦାନ, ଓ ଶିକ୍ଷା—ଏସବୁ ମନୋଭାବ ପାଇଁ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭକ୍ତି ବିନା କାମ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ଅଛି, କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ହଜାର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ, ଶତ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ ବା ଅନ୍ୟ ମାସିକ ଉପବାସର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା? ଭକ୍ତି ବିନା ଲୋକେ ଏହି ଜଗତରେ ଓ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କେବଳ ଛୋଟ ଭୋଗ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ସତ୍ୱଗୁଣରେ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଯୋଗୀମାନେ ସତ୍ୱରେ ବସନ୍ତି। ରଜୋଗୁଣରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଲୋକେ କାମନା ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ତମୋଗୁଣରେ ଥାଇ ଶିବଙ୍କୁ ଲୋକିକ ଲାଭ ପାଇଁ ପୂଜନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଗୁଣର ହେଉନାହିଁ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଭକ୍ତି ଏକ ନୌକା ପରି, ଯାହା ଅପରାଧର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ତେଣୁ ଭକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକ ପାଇଁ ରଜସ ବା ତମସର କଣ ଦରକାର? ଅତି ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ, ଅତି ପତିତ, ଅଜ୍ଞାନୀ ବା ଅଧମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କେହି ଶିବଙ୍କୁ ଶରଣ ଯାଏ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ହୁଏ। ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା, କେବଳ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍; ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରେ କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯାହା ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଶୁଣ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ମଦ୍ୟପାନ, ଚୋରି, ଗୁରୁପତ୍ନୀ ସହ ଦୁଷ୍କର୍ମ, ମାତା ବା ବାପା ହତ୍ୟା, ବୀର ହତ୍ୟା ବା ଗର୍ଭ ହତ୍ୟା ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯଦି କେହି ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉଚ୍ଚିତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ, ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଏହିପରି, ପତିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ସେ ଭକ୍ତ ଅଟୁଟ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ—ସେ ଭିଖ୍ୟା ଖାଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି ଥାଏ। ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କେହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭକ୍ତିରେ ଦେବାଦିଦେବଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ପାଣି, ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ କଠିନ ବ୍ରତରେ ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ଏହା ମାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ କେହି ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେ ଶିବଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏହା ଶିବମନ୍ତ୍ରର ମହିମା। ତେଣୁ, ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଧନର ଦାନ ମଧ୍ୟ ଶିବରୂପ ପୂଜାର ଏକାନ୍ଶ ମୂଲ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ। ବନ୍ଧନ ଅଥବା ମୁକ୍ତିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୂଜା କଲେ ଭକ୍ତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି—ଏହିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କ୍ରୋଧ ନ ଥିଲେ ବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ କେହି ଶିବସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏକଥର ପତିତ ବା ମୋହିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। କିମ୍ବା ଛଅ ଅକ୍ଷର ବା ଷଡଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର, ବା ସ୍ତୋତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଶିବଭକ୍ତ କ୍ରୋଧ ଜିତ କରି ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠି ଯେଉଁଠି ଅପ୍ରାପ୍ତ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମପଦ ବା ହଂସପଦ ଦ୍ୱାରା ସେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ସଦା ଏକଥର, ଦୁଇଥର, ତିନିଥର ବା ସମୟ ସମୟରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୋତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ନାୟକ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ; ଶିବ, ଭଗ୍ୟବାନ, ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।