ମାଘ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁମ୍ଭ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ସମୟରେ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ତିଳ ମିଶାଇ ପାଣି ଦେବା, ପିଣ୍ଡ ଦାନ କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟକର କଥା ଅଟୁଟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ଅନେକ ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଥାନ୍ତି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ କୃଷ୍ଣବେଣୀ ତୀରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି, ବିଶେଷତଃ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୀନ ରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁଳ୍ୟ ଗତି ମିଳେ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗଙ୍ଗା କିମ୍ବା ସାହ୍ୟ ପର୍ବତ ଜନିତ ନଦୀ ତୀରେ ବସବା କଥା ଅତି ଉତ୍ତମ। ସେଇ ସମୟରେ, ପୂର୍ବ କୃତ ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ରୁଦ୍ର ଲୋକ ଦେଇଥିବା ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି। ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ଓ ବେଗବତୀ ନଦୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ତୀରରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥିବା କ୍ଷେତ୍ର ବି ଅଛି। ଏମିତି ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ଅନେକ ପୁଣ୍ୟଦାୟି କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡିକରେ ବସି ତାହାର ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ନିରନ୍ତର ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ, ସଦ୍ବ୍ୟବହାର ଓ ଚିରନ୍ତନ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ଓ କରୁଣାଶୀଳ ଲୋକମାନେ ବସିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ କୃତ ପୁଣ୍ୟ ବହୁତ ପ୍ରସ୍ତାର ପ୍ରଦାନ କରେ; କିନ୍ତୁ, ଏଠାରେ କୃତ ପାପ ବହୁତ ଗୁଣ ଅଧିକ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ଯଦି କେହି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁ ଚାହେ, ତେବେ ତାହାର ନାଶ ହୁଏ; ପୁଣ୍ୟ ଦେହିକ କିମ୍ବା ବାଚିକ ଉନ୍ନତି ଦେଇଥାଏ। ମନସିକ ପାପକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି; ଏହି ପାପ ହୀରା ଚାମର ପରି ଅନେକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଯାଏ। କେବଳ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ନାହିଁଲେ ଏହାର ନାଶ ହୁଏନାହିଁ। ବାଚିକ ପାପ ଜପ ଦ୍ୱାରା, ଶାରୀରିକ ପାପ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଧନ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଅପରାଧ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ନାହିଁଲେ, ଅନେକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ରହିଯାଏ। କେବେ କେବେ ପୂର୍ବ ପାପ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟର ବୀଜ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଭୋଗ ତିନି ଅଂଶ ଅଛି; ବୀଜ ଅଂଶ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ବୃଦ୍ଧି ଆଗରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଭାବରେ। ଭୋଗ ଅଂଶ କେବଳ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ନହିଁ। ବୀଜ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ଶେଷ ଅଂଶ କେବଳ ଭୋଗ ପାଇଁ ରହିଯାଏ। ଦେବତା ପୂଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଓ କ୍ରମେ ତପସ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଭୋଗ ପାଇଥାଏ; ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ଲୋକ ସୁଖ ଚାହେ, ସେଉଁଠି ପାପ କରିବାଠାରୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ। ଏବେ, ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଶିଖାଇବାକୁ କୁହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମ୍ସାର ଜିତିପାରନ୍ତି। ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଅନ୍ତର୍ଗତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କର, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକ ଦେଇଥାଏ। ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଯାହାରେ ଅଛି, ସେ 'ବ୍ରାହ୍ମଣ' ନାମରେ ଖ୍ୟାତ; ଯିଏ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ 'ବିପ୍ର', ଏହିମାନେ ଦ୍ୱିଜ। ଅଳ୍ପ ଆଚରଣ ଓ ଅଳ୍ପ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଯାହାରେ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ରାଜାଙ୍କ ସେବକ। ଅଳ୍ପ ଆଚରଣ ଥିଲେ, ସେ ବୈଶ୍ୟ, ଚାଷ କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟରେ ଲିନ। ଯିଏ ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ, ସେ ମୂଳତଃ ଚାଷୀ; ଯିଏ ଇର୍ଷ୍ୟା କରିଥାଏ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେ, ସେ 'ଚଣ୍ଡାଳ' କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜ। ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ରାଜା କ୍ଷତ୍ରିୟ; ଧାନ ବିକ୍ରି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବୈଶ୍ୟ; ଅନ୍ୟେ ବଣିକ୍। ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ସେ ଶୂଦ୍ର; ଚାଷୀ 'ବୃଷଳ', ଅନ୍ୟେ 'ଦାସ୍ୟୁ' ଭାବେ ଖ୍ୟାତ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ, ଉପାର୍ଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ତାହାର ଦୁଃଖ ଓ ଖର୍ଚ୍ଚ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ। ଆୟୁ, ଶତ୍ରୁତା, ମୃତ୍ୟୁ, ପାପ, ଭାଗ୍ୟ, ରୋଗ, ଖାଦ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ସକାଳେ ଉଠିବାର ଫଳ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ରାତିର ଶେଷକୁ 'ଉଷା' କୁହାଯାଏ; ଅଧିଯାମା ସମୟ ଯୋଗ। ସେଇ ସମୟରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉଠି ମୂତ୍ର ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଘରରୁ ଦୂରେ, ବାହାରେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ; ବାଧା ଥିଲେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିପାରିବା। ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବାମ ହାତରେ ଗୁପ୍ତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ମୁଁହ ଢାକିବା ଉଚିତ। ପ୍ରସ୍ରାବ ବା ବିସର୍ଜନ ପରେ, ସେଠାରୁ ଉଠି ତାହାକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପାଣି ନେଇ, ବାହାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା ଉଚିତ। ବିକଳ୍ପ ଭାବେ, ଦେବ, ପିତୃ, ଋଷିଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଛାଡ଼ି, ମାଟି ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତ, ପଞ୍ଚ ବା ତିନିଥର ମୁଳଦ୍ୱାର ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁପ୍ତେନ୍ଦ୍ରିୟ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା ପାଇଁ କର୍କଟ ଫଳ ପରି ମାଟି ନେବା ଉଚିତ; ମୁଳଦ୍ୱାର ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା ପାଇଁ ଭଲ ଭାବରେ କରିବା ଚାହିଁ। ଏପରେ, ହାତ ଧୋଇ ଏବଂ ମୁଁହ ଅଠଥର ଧୋଇବା ଉଚିତ। ଯେକୌଣସି ପାତ୍ର ବା କାଠ ଦ୍ୱାରା, ପାଣିର ବାହାରେ, ଅଙ୍ଗୁଠି ଛାଡ଼ି ହାତ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା ଓ ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ଉଚିତ। ପାଣି ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଗଳା କିମ୍ବା କମର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନାନ କରିପାରିବା। ଘୁଁଡ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣିରେ ଡୁବି, ମନ୍ତ୍ରସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ପାଣିରେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ନେଇ, ପଞ୍ଚଭାଗରେ ପିନ୍ଧିବା ଓ ଉପରି ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ନଦୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ବେଳେ ବସ୍ତ୍ର ଧୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ପୋଖରୀ, କୂଆଁ ବା ଘରେ, ସ୍ନାନ ପରେ ବସ୍ତ୍ର ଧୋଇବା ଉଚିତ। ପଥର, ଘାସ, ଜଳ ବା ଭୂମି ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ଧୋଇ ଚିପିବା ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ଅଙ୍ଗରେ ଭସ୍ମ ଦେଇ, ଜାବାଳ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାଥାରେ ତିନି ରେଖା ଦେବା ଉଚିତ; ନାହିଁଲେ, ଜଳରେ କଲେ ନରକ ଲାଭ ହୁଏ।