ଏହି ଜଗତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷୟ ପ୍ରଭୁ, ଯିଏକି ଭକ୍ତମାନେ ସହଜରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଭୁକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ପରି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଲଭ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସାର୍ବଭୌମ ତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଅଗୋଚର ଓ ଅନାଦି, ଅନନ୍ତ ଓ ଅନ୍ତହୀନ। ଏହି ସଂସାର ଦୁଃଖର ମୌଳିକ ଚିକିତ୍ସା ମଧ୍ୟ ସେଇଁ। ଏହାକୁ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଏହି ଶିବଙ୍କର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଏହି ପରମ ଲିଙ୍ଗକୁ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ମହାପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କର ଆକୃତି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପରମାତ୍ମା। ଅଭିଷେକ ସମୟରେ ବିଜୟ ଶବ୍ଦରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପୂଜାରେ ଗୋମାତାଙ୍କର ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ—ଘିଅ, ଦୁଧ, ଦହି, ମଧୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ସହିତ ମୂଳ, ଫଳର ସାର, ତିଳ, ଆଲସି, ଚାଉଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଯବ ପରି ଶୁଭ ବୀଜ, ଉଡ଼ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଲିଙ୍ଗକୁ ଲେପି ଏବଂ ତାପରେ ଗରମ ପାଣି ଦେଇ ଅଭିଷେକ କରିବା ଦରକାର। ତାପରେ ବିଳ୍ବପତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ପତ୍ର ଦେଇ ଯେଉଁ ଲେପ ଓ ଗନ୍ଧ ଲାଗିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମସି ହଟାଯିବା ପରେ ପୁଣି ପାଣି ଦେଇ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟ ଆମଳକୀ ଓ ହଳଦୀ ଦେଇ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ପୁନି ଲିଙ୍ଗକୁ ପବିତ୍ର ପାଣି, କୁଶ ଓ ଫୁଲ ଥିବା ପାଣି, ସୁଗନ୍ଧିତ ପାଣି, ସୁନା ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଥିବା ପାଣି ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ନ ହୁଏ, ତେବେ ଯାହା ମିଳେ, କିମ୍ବା କେବଳ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କୁମ୍ଭ, ଶଂଖ, ବୃଦ୍ଧିପାତ୍ର କିମ୍ବା ହାତ, କୁଶ ଓ ଫୁଲ ବ୍ୟବହାର କରି ମନ୍ତ୍ର ଚନ୍ତନ ସହିତ ଅଭିଷେକ କରିବା ଦରକାର। ପବମାନ, ରୁଦ୍ର, ନୀଳ, ତ୍ୱରିତ ହ୍ୟମ୍ନ, ଲିଙ୍ଗ ସୂକ୍ତ ଓ ଅଥର୍ବଶିରସ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଚନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଋଗ୍, ସାମ, ପାଞ୍ଚ ଶୈବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶିବ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ଦେବାଦିଦେବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଯେପରିକି ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଅଭିଷେକ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେପରି ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଦେବ ଓ ଦେବୀ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ। ପ୍ରଥମେ ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଅଭିଷେକ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପରେ ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ। ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ପୂଜାରେ କୌଣସି ଅଧିକାର ନାହିଁ; ଯାହାଉଚିତ, ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଅର୍ପଣ କରିପାରିବେ। ପବିତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଲିଙ୍ଗର ଅଭିଷେକ କରି, ତାପରେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉପବୀତ ଦେବା ଉଚିତ। ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ପାଣି, ଆଚମନ ପାଇଁ ପାଣି, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଆଭୂଷଣ, ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ମୁଖପରିମାର୍ଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ପୁଣି ଆଚମନ ପାଇଁ ପାଣି ଓ ମୁଖସୁଗନ୍ଧି, ତାପରେ ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଶୋଭିତ ମୁକୁଟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଦ୍ଧ ଆଭୂଷଣ, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା, ବିଶ୍ରାମ ପଙ୍ଖା, ଚାମରା, ଛତ୍ର, ତାଳପତ୍ର ପଙ୍ଖା, ଏବଂ ଦର୍ପଣ ଦେବା ଦରକାର। ଦୀପ ଅର୍ପଣ ପରେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଧ୍ୱନି ସହିତ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଜୟଧ୍ୱନି ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସୁନା, ରୂପା, ତାମ୍ବା କିମ୍ବା ଶୁଭ ମାଟିର ପାତ୍ରରେ ଲୋଟସ୍, ଶୁଭ ଫୁଲ, ବୀଜ, ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ। ତ୍ରିଶୂଳ, ଦୁଇଟି ଶଂଖ, ଲୋଟସ୍, ନନ୍ଦ୍ୟାବର୍ତ୍ତ, ଗୋବିଷ୍ଟି ଚିହ୍ନ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ସ୍ୱାସ୍ତିକ, ଦର୍ପଣ, ବଜ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ଶୋଭା କରାଯିବ। ଅଟପଟି ଦିଗରେ ଆଠଟି ଦୀପ ଓ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୀପ ରଖି, ବାମ ଦିଗରୁ ନବ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସୁରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ଚାରିପଟେ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରି, ଦୁଇ ହାତରେ ଗୋମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇ ସେଇ ପାତ୍ରକୁ ଉଠାଇବା ଉଚିତ। ବିକଳ୍ପ ଭାବେ, ପାଞ୍ଚଟି ଦୀପ ପାତ୍ରରେ ରଖି, କିମ୍ବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଏକ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଏକ, କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ ଦୀପ ରଖିପାରିବେ। ଏହି ପାତ୍ରକୁ ନେଇ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଚନ୍ତନ ସହିତ ଅନୁକ୍ରମରେ ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତି ଚାରିପଟେ ତିନିଥରି ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ। ତାପରେ ମସ୍ତକରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଭସ୍ମ ଦେଇ, ହାତରେ ଫୁଲ ଧରି ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପୁଣି ପାଣି ଦେଇ, ମୁଖ ପରିମାର୍ଜନ ପାଇଁ ପାଣି ଓ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧିତ ପାନ ଦେବା ଦରକାର। ଯାହା ଛିଟାଇବା ଦରକାର, ତାହା ଛିଟାଇ, ଗୀତ-ନୃତ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଲିଙ୍ଗରେ ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶକ୍ତିମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରିକ୍ରମା, ସଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ, ସ୍ତୁତି, ଆତ୍ମାର୍ପଣ ଓ ନମ୍ର ଭାବରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୁଦ୍ରା କରି, ଦେବଙ୍କୁ ଖ୍ଷମା ଚାହିଁ ମନମନେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସୁବିଧା ଥାଏ, ତେବେ କେବଳ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କିମ୍ବା ପାଦ୍ୟରୁ ମୁଖସୁଗନ୍ଧି ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୂଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ କରିପାରିବେ। ତଥାପି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ପରମ ଧର୍ମ ପୂରଣ ହୁଏ; ପୂଜା ଛାଡ଼ି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥା ବ୍ୟତୀତ। ଯଦି କୌଣସି ପାପୀ ମନମୁହଁ ଖାଏ, ତାହାପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଭୁଲରେ ଖାଇଦେଲେ, ଚେଷ୍ଟା କରି ତାହା ବାହାର କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣ ପୂଜା କରି, ଦେବୀ ସହିତ ଉପବାସ କରି, ଦଶହଜାର ଶିବପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ନିୟମ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ହୁଏ। ପରେ, ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ପରେଦିନ ଶିବ କିମ୍ବା ଶିବଭକ୍ତକୁ ସୁନା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇ, ବୃହତ ପୂଜା କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେବା ଦରକାର। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଉପଚାର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇନାହିଁ, ଯଥା ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ୟବହାର, ସେସବୁ ଆଉ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ନୁହେଁ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କୁହିବି।