ଏହି ପବିତ୍ର କାହାଣୀରେ, ଏକ ଉପାସକ ନିଜ ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଦେହର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ରାଜମାଣିକ୍ୟ ମଣିର ନିମ୍ନ ଭାବନା କରିଥାଏ । ଏହାର ଉପରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଧଳା ପଦ୍ମ ଆସନ ଅଛି, ଯାହା ପ୍ରତିଛାଦନ ଭାବେ ବିଚାର କରାଯାଏ । ଏହି ପଦ୍ମଟି ଅଷ୍ଟଦଳୀୟ, ଏବଂ ଏହି ଅଠ ଟି ପତ୍ର ଅଣିମା ଆଦି ଅଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ରୂପେ ଅଛି । ବାମ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପଦ୍ମର ତନ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ରୁଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ବାମ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ଭାବିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ । ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଶକ୍ତି ରୂପେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଉନ୍ମନୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଅଛି । ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗ ଉତ୍ତମ ବୈରାଗ୍ୟ ରୂପ ଏବଂ ତାହାର ଡଣ୍ଡ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶିବତ୍ୱ ରୂପ । ଏହି ଡଣ୍ଡର ଶେଷରେ ଶିବ ଓ ଧର୍ମ ତ୍ରିବୃତ୍ତ ରୂପରେ ବିସ୍ତୃତି ହୋଇଛନ୍ତି । ଏହି ତିନି ବୃତ୍ତ ଉପରେ ଆତ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ଆସନ ସ୍ଥାନ ରୂପେ ଅଛି । ଏହି ସମସ୍ତ ଆସନ ଉପରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶୁଭ୍ର ଜ୍ଞାନ ରୂପୀ ସୁଖଦ ଆସନ ବିସ୍ତାର କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହା ପରେ, ଉପାସକ ଅବାହନ, ସ୍ଥାପନ, ସଂରକ୍ଷଣ, ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ନମସ୍କାର ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କରେ । ତା’ପରେ ପାଦ୍ୟ (ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ), ଆଚମନ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ, ତାମ୍ବୁଳ ଓ ଶେଷରେ ଶିବଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେଇ ନିବେଦନ କରିଥାଏ । କିମ୍ବା ଏହିପରି ଆସନ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ସଜାଏ, ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ । ତା’ପରେ ଉପାସକ ଦେବୀ ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର କାରଣ, ଅଚଳ, ଅବିନାଶୀ, ଶୁଭ୍ର କ୍ରିଷ୍ଟଳ ଭଳି ଦ୍ୟୁତିମାନ ଭାବେ ଅବାହନ କରେ । ଶିବ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ କାରଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାର ଭାବେ ବିଚିନ୍ତିତ । ଭକ୍ତମାନେ ସହଜରେ ଦେଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ମାନେ ଏହି ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ସାର ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଗ୍ରାହ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନାହିଁ; ସେ ଏହି ସଂସାର ଦୁଃଖର ଔଷଧ । ଏହାକୁ ଶିବତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଏହି ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ପଞ୍ଚ ଉପଚାର ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ଲିଙ୍ଗ ମହାପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା । ଅଭିଷେକ ସମୟରେ ଜୟଧ୍ୱନି ସହିତ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଚିତ୍ତକର୍ଷକ । ଗୋମୟ ପଞ୍ଚ ଉତ୍ପାଦ—ଘୃତ, ଦୁଧ, ଦହି, ମଧୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ସହିତ ମୂଳ ଓ ଫଳର ରସ, ତିଳ, ସୋରିଷ ଓ ଚାଲି ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରାଯାଏ । ଉତ୍ତମ ଚାଷ ମାନେ ଯେପରିକି ଯବ, ମାଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣବତ୍ତା ଥିବା ଦାଳର ଗୁଣ୍ଡି, ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗକୁ ମାଲିଶ କରି, ତା’ପରେ ଉଷ୍ଣ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ । ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗରାଗ ଓ ଗନ୍ଧ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୂର କରି ଆଉଥରେ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ରାଜାଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ । ତା’ପରେ ଗନ୍ଧଦାର ଆମଳକୀ ଓ ହଳଦୀ ସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ଦିଆଯାଏ; ଏହିପରି ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଶୁଧ୍ଧ ଜଳରେ ପରିଷ୍କାର କରାଯାଏ । ତା’ପରେ ଗନ୍ଧ ଜଳ, କୁଶ ଓ ପୁଷ୍ପ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ, ସୋନା ଓ ମଣି ମିଶ୍ରିତ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ । ଯଦି ଏହି ସମଗ୍ରୀ ନ ମିଳେ, ତେବେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ମିଳେ, କିମ୍ବା କେବଳ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ । ଏହି ସ୍ନାନ ଯା କମଣ୍ଡଳୁ, ଶଂଖ, ବୃଦ୍ଧି ପାତ୍ର, କିମ୍ବା ହାତ, କୁଶ ଓ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପବମାନ, ରୁଦ୍ର, ନୀଳ, ତ୍ୱରିତ ହ୍ୟମ୍ନ, ଲିଙ୍ଗ ସୂକ୍ତ, ଅଥର୍ବଶିରସ୍, ଋକ୍, ସାମ, ପଞ୍ଚ ଶୈବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହ୍ୟମ୍ନ, ଶିବ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ । ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା, ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେପରି; ଦୁଇଁଝିଁ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ । ପ୍ରଥମେ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ପରେ ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ କରିବା ଦେବଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା । ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ପୂଜାରେ କୌଣସି ପୂର୍ବାଧିକାର ନଥାଏ; ସେଠାରେ ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ । ଶେଷରେ, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧଦାର ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଲିଙ୍ଗର ଅଭିଷେକ କରି, ଛାତି ସହିତ ପୁଞ୍ଚାଇ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଜନ୍ୟୁ ଦିଆଯାଏ । ପାଦ୍ୟ, ଆଚମନ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଆଭୂଷଣ, ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ମୁଖପରିଶ୍କାର ଦିଆଯାଏ । ପୁନଃ ଆଚମନ ଓ ମୁଖସୁଗନ୍ଧ, ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ମଣି ଜଡିତ ଶୁଭ୍ର ମୁକୁଟ ଦିଆଯାଏ । ଶୁଦ୍ଧ ଆଭୂଷଣ, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା, ବିଶ୍ଳି ପଂଖା, ଚାମର, ଛତ୍ର, ତାଳପତ୍ର ପଂଖା ଓ ଦର୍ପଣ ଦିଆଯାଏ । ଦୀପ ଦାନ ପରେ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଧ୍ୱନି, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଜୟଧ୍ୱନି ସହିତ ଉପଚାର କରାଯାଏ । ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ, ତାମ୍ର କିମ୍ବା ଶୁଭ୍ର ମାଟିର ପାତ୍ରରେ ପଦ୍ମ, ଶୁଭ୍ର ପୁଷ୍ପ, ବୀଜ, ଦହି, ଅକ୍ଷତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ବାରା ସଜିଥାଏ । ତ୍ରିଶୂଳ, ଦୁଇ ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, ନନ୍ଦ୍ୟାବର୍ତ୍ତ, ଗୋମୟ ଚିହ୍ନ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ସ୍ୱସ୍ତିକ, ଦର୍ପଣ, ବଜ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନ ସହିତ ସଜେ । ଏହି ପାତ୍ରର ଚାରିପାଖରେ ଅଷ୍ଟ ଦୀପ ଓ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୀପ ରଖି, ବାମ ଦିଗରୁ ଶୁରୁ କରି ନବ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂଜା କରାଯାଏ । ରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚାରିଉଠାରୁ ରକ୍ଷା କରି, ଦୁଇ ହାତରେ ଗୋମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇ, ପାତ୍ରକୁ ଉଠାଯାଏ । ବିକଳ୍ପ ଭାବେ, ପାଞ୍ଚ ଦୀପ କ୍ରମାନୁସାରେ, କିମ୍ବା ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୀପ, କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ ଦୀପ ରଖିବା ଯୋଗ୍ୟ । ପରେ, ପାତ୍ରକୁ ନେଇ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତି ଚାରିପାଖରେ ତିନିଥର ବୃତ୍ତାକାରେ ଘୁଞ୍ଚାଯାଏ । ତା’ପରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଗନ୍ଧ ପ୍ରଦାନ କରି, ହାତରେ ପୁଷ୍ପ ଦେଇ ନୈବେଦ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ । ଏହା ପରେ ପାନୀୟ ଦିଆଯାଏ, ମୁଖ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ, ତା’ପରେ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧିତ ତାମ୍ବୁଳ ଦିଆଯାଏ ।